مطالعات هنر اسلامی

مطالعات هنر اسلامی

سهم معماری مدرن از الگوهای اصیل معماری برونگرای ایرانی-اسلامی گیلان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه پژوهش هنر، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
2 گروه شهرسازی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
3 گروه پژوهش هنر، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
10.22034/ias.2022.223788.1215
چکیده
گیلان در شمال ایران با آب‌وهوایی معتدل و بارندگی زیاد، دارای گونۀ معماری ایرانی-اسلامی برونگراست؛ که الگوی ارزشمندی برای جهانیان است. به اقتضای تنوع جغرافیایی یگانه، معماری گوناگونی در ایران رایج است که به‌کارگیری جنبه‌های ارزشمند آن می‏تواند در جهان معماری مؤثر واقع شود. در مقایسه با گونه‌های معماری درونگرا و حاشیه خلیج فارس، پژوهش کم‌تری درمورد معماری برونگرا و تداوم مؤثر الگوهای برگرفته از ارزش‌های گیلان در معماری مدرن ایران انجام شده‌است. روش گردآوری و تبیین یافته‌ها در این نوشتار بر پایه روش دلفی است که از نظرات بیست نفر از نظریه‌پردازان برجسته معماری، شهرسازی، مرمت و پژوهش هنر استفاده شده‌است. یافته‌های پژوهش گویای آن است که معماری بومی گیلان حاوی الگوهای عینی و ذهنی ارزشمندی جهت آفرینش فضای معماری در دوران جدید است که با استفاده از «روش قیاس»  توسط معماران مدرن قابل به‌کارگیریست. اجماع خبرگان در این پژوهش بیانگر سهم کم‌تر به‌کارگیری معماری مدرن ایران از گونه‌های برونگرا نسبت به درونگرا و سهم بیشتر آن نسبت به گونۀ حاشیه خلیج فارس در ایران است. هرچند که برونگرایی مورد تأکید طراحان در دو دسته اخیر نیز بیشتر مرجع اروپایی داشته است. برونگرایی گیلان دارای ارزش‌هایی منحصربه‌فرد در جنبه‌هایی چون نما، آرایه‌ها، مصالح، شیوۀ استقرار بنا، سازمان و تنوع فضایی، عملکرد، تفکیک و مرزبندی‌های فضا و ارتباط با طبیعت بوده و شایسته است تا سرمنشأ روش قیاس در طراحی قرارگیرد.
اهداف پژوهش:

گسترش مفاهیم و عناصر کاربردی در معماری برونگرای ایرانی- اسلامی گیلان.
آموزش و تداوم عرضه ارزش‌های کهن، بومی و هنر اسلامی به نسل‌های نو در ایران و جهان.

سؤالات پژوهش:

الگوهای معماری برونگرای ایرانی- اسلامی گیلان چگونه الگویی است و چه تأثیری بر معماری مدرن داشته است؟
میزان به‌کارگیری الگوهای معماری برونگرای ایرانی- اسلامی گیلان در مقایسه با دگر الگوهای بومی این سرزمین (درونگرا و حاشیه خلیج فارس) چگونه است؟
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The Contribution of Modern Architecture to the Authentic Patterns of Iranian-Islamic Outward-Facing Architecture in Gilan

نویسندگان English

Samaneh Mirzadeh 1
Mahmud Rezaei 2
Fateme Shahroodi 3
1 Department of Art Research, Central Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran
2 Department of Urban Design and Planning,, Central Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran
3 Department of Art Research, Central Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran.Iran
چکیده English

Gilan, located in northern Iran, features a unique outward-facing Iranian-Islamic architectural style, which serves as a valuable model globally. Given the diverse geography of Iran, various architectural styles are prevalent, and utilizing their valuable aspects can be effective in global architecture. Compared to inward-facing architectural styles and those of the Persian Gulf coast, less research has been conducted on outward-facing architecture and the effective continuation of patterns derived from Gilan's values in modern Iranian architecture. This study uses the Delphi method, incorporating the opinions of twenty prominent theorists in architecture, urban planning, restoration, and art research. The findings indicate that indigenous Gilan architecture contains valuable objective and subjective patterns for creating architectural spaces in modern times, which can be applied by modern architects using the "analogy method." The consensus among experts in this study highlights the lesser contribution of modern Iranian architecture to outward-facing styles compared to inward-facing ones and the Persian Gulf coast style in Iran. However, the outward-facing nature emphasized by designers in the latter two categories has been more influenced by European references. Gilan's outward-facing architecture possesses unique values in aspects such as facade, ornaments, materials, building placement, organization, spatial diversity, functionality, space differentiation and boundaries, and connection with nature, making it suitable as a source for the analogy method in design.
Research Objectives:

Expanding the concepts and practical elements in Iranian-Islamic outward-facing architecture of Gilan.
Educating and continuing the presentation of ancient, indigenous, and Islamic art values to new generations in Iran and the world.

Research Questions:

What is the nature of Iranian-Islamic outward-facing architectural patterns in Gilan, and what impact have they had on modern architecture?
How does the utilization of Iranian-Islamic outward-facing architectural patterns in Gilan compare to other indigenous patterns in this region (inward-facing and Persian Gulf coast styles)?

کلیدواژه‌ها English

Iranian-Islamic outward-facing architecture
analogy design method
modern Iranian architecture
indigenous architectural pattern of Gilan
آقالطیفی، آزاده؛ حجت، عیسی. (1397). «بررسی تأثیرپذیری مفهوم خانه از تحولات کالبدی آن در دوران معاصر در شهر تهران». نشریه هنرهای زیبا - معماری و شهرسازی، دوره 23، شماره 4، 41-54.
اصلاح عربانی، ابراهیم. (1380). کتاب گیلان. جلد دوم، فصل 8،چاپ دوم، تهران: گروه پژوهشگران ایران.
بازن، مارسل؛ برومبرژه، کریستیان و همکاران. (1365). گیلان و آذربایجان شرقی. ترجمه: مظفرامین فرشچیان، تهران: توس.
بانی مسعود، امیر. (1388). معماری معاصر ایران: در تکاپوی بین سنت و مدرنیته. چاپ ششم، تهران: هنر معماری قرن.
باستانی، مهیار؛ محمودی، سیدامیرمسعود. (1397) .«روش‌های خلق ایده و کانسپت در فرآیند طراحی معماری». معماری و شهرسازی (هنرهای زیبا)، دوره 23، شماره 1، 8-18.
بطوئی، حسین و رضایی، محمود. (1395). «بازاندیشی مفهوم استعاره در گسترۀ آفرینش فضای معماری و ادبیات مطالعه موردی آثار معماری عمومی ممتاز اجرا شده در تهران از 1384تا1395». سومین کنفرانس سراسری نوآوری‌های اخیر در مهندسی عمران، معماری و شهرسازی، تهران،https://civilica.com/doc/569050
برومبرژه،کریستیان. (1370). مسکن و معماری در جامعه روستایی گیلان. ترجمه: علاالدین گوشه‌گیر، تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
پیرنیا، محمدکریم. (1392). آشنایی با معماری اسلامی ایران. تدوین غلامحسین معماریان، چاپ بیستم، تهران: نشر سروش دانش.
پیرنیا، محمدکریم. (1396). سبک‌شناسی معماری ایرانی. تدوین غلامحسین معماریان، چاپ نوزدهم، تهران: غلامحسین معماریان.
ثبات ثانی، ن. (1392). «مقدمه‌ای بر برخی عوامل تأثیرگذار بر معماری معاصر ایران در فاصله سال‌های 1320 تا 1357ه.ش». نشریه معماری و شهرسازی آرمانشهر، دوره 6 ، شماره 11، 49-60.
جوادی، محمدهادی. (1343). بناهای کرانه جنوبی دریای خزر. تهران: بنیاد دایرۀ المعارف اسلامی.
جهانبگلو، رامین. (1380). ایران و مدرنیته، گفتگو با پژوهشگران ایرانی و خارجی در زمینه رویارویی ایران با دستاوردهای جهان مدرن. ترجمه: حسین سامعی، تهران:گفتار.
حبیبی، سید محسن. (1390). شرح جریان‌های فکری معماری و شهرسازی در ایران معاصر. چاپ دوم، تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی.
حق‌جو، امیر؛ سلطان‌زاده، حسین؛ تهرانی، فرهاد و آیوازیان، سیمون. (1398). «گرایش‌ها و رویکردهای نظری معماری بناهای دولتی و حکومتی دوره پهلوی اول و دوم». مطالعات هنر اسلامی، دوره  15، شماره34 ،154-170 .
خاکپور، مژگان. (1390). معماری خانه‌های گیلان: دانشنامه فرهنگ و تمدن گیلان(9)، چاپ دوم، رشت: فرهنگ ایلیا.
رضایی، محمود. (1393). آنالوطیقای طراحی: بازنگری انگاره‌ها و پنداره‌ها در فرایند طراحی فرم و فضای معاصر، چاپ اول، تهران: دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی.
رضایی، محمود. (1395). آنالوطیقای طراحی: بازنگری انگاره‌ها و پنداره‌ها در فرایند طراحی فرم و فضای معاصر، چاپ دوم، تهران: دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی.
دیبا، داراب. (1373). «مسابقه معماری فرهنگستان‌ها». آبادی، شماره 13، 21.
دیبا، داراب. (1378). «حصول زبانی برای معماری امروز ایران». معماری و شهرسازی، دوره 8، شماره‌های 51-50، 29.
رضایی، محمود. (1393ب). «بازنگری فرایند طراحی (رمزگشایی «قیاس» به‌عنوان روش اصلی آفرینش فضا و فرم)». مجله هویت شهر، دوره 8، شماره 18، 80-71.
رضایی‌راد، رضا. (1372). «معماری گیلان حاصل کنش و واکنش عاطفی انسان و طبیعت». مجله معماری شهرسازی، دوره 4، شماره24، 4-5.
شایسته‌فر، مهناز؛ بهزادی، مهران. (1390). «هماهنگی رنگ و نقش در تزئینات مسجد جامع یزد و زیلو و سفال میبد». مطالعات هنر اسلامی، شماره 15، 110-91.
شایسته‌فر، مهناز؛ حجازی، معینه‌السادات. (1391) «بررسی نقش‌مایه‌های تزیینی در جوراب‌بافی منطقه آلاشت مازندران». مطالعات هنر اسلامی، دوره 8، شماره 16، 48-35.
شایسته‌فر، مهناز. (1393). «اهمیت و لزوم پشتیبانی از صنایع‌دستی با تأکید بر ارائه راهکارها در رونق اقتصادی آن». مطالعات هنر اسلامی، شماره 20، 122-107.
صارمی، علی‌اکبر. (1376). ارزش‌های پایدار در معماری ایران. تهران: سازمان میراث فرهنگی.
طالقانی،محمود؛ برومبرژه،کریستین و گرودول، مارک. (1386). خانه رفیعی/میراث معماری روستایی گیلان، تهران: معین.
عدل، شهریار و اورکاد، برنارد. (1375). تهران پایتخت دویست ساله (مجموعه مقالات). سازمان مشاور فنی و مهندسی شهر تهران: انجمن ایران‌شناسی فرانسه در ایران.
علیزاده، ستاره؛ سهیلی، جمال‌الدّین. (1396). «نشانه‌شناسی نقوش کهن معماری گیلان در مطابقت با نقش مایه های برخی هنرهای دست بافت منطقه، با تأکید بر دیدگاه پیرس1». مطالعات هنر اسلامی، دوره 13، شماره 26،  104-75.
قبادیان، وحید. (1392). سبک‌شناسی و مبانی نظری در معماری معاصر ایران. چاپ سوم، تهران: مؤسسه علم معمار رویال.
قبادیان، وحید. (1397). بررسی اقلیمی ابنیه سنتی ایران. چاپ دهم، تهران: دانشگاه تهران.
قبادیان، وحید. (1372). «معماری گیلان حاصل کنش و واکنش عاطفی انسان و طبیعت». مجله معماری شهرسازی، دوره 4، شماره24، 17.
لاوسون، برایان. (1384). طراحان چگونه می‌اندیشند، ابهام‌زدایی از فرایند طراحی. تهران: دانشگاه شهید بهشتی.
معماریان، غلامحسین. (1391). آشنایی با معماری مسکونی ایران: گونه‌شناسی درونگرا، چاپ ششم، تهران: سروش دانش.
یورماکا، کاری؛ شرر، اولیور و کوهلمن، درت. (1391). مقدماتی بر روش‌های طراحی معماری. ترجمه: کاوه بذرافکن، تهران: انتشارات دانشگاه آزاد اسلامی تهران مرکزی.
یورماکا، کاری؛ شرر، اولیور و کوهلمن، درت. (1394). روش‌های طراحی معماری. ترجمه: لیلا داودزاده، تهران: انتشارات فرهمند.
Alexander, Ch. .(1977). A pattern Language, Oxford University Press, New York.
Alipour, L. (2019). Intuitive and logical way of thinking in the education of architectural design courses. International Journal of Architectural Engineering & Urban Planning, 161-170.
Brill, J. M., Bishop, M. J., & Walker, A. E. (2006). The competencies and characteristics required of an effective project manager: A web-based Delphi study. Educational technology research and development, 54(2), 115-140.
Broadbent,G. (1973). Design in architecture: architecture and the human sciences.Chichester:Wiley.
Faruque, O. (1984). Graphic Communication as a Design Tool. New York: Van Nostrand Reinhold Co.
Guilford, J. P. (1967). The Nature of Human Intelligence. New York: McGraw-Hill.
Hillenbrand, R. (1999). Islamic Art and Architecture, Thames & Husdon, London.
Hofstadter,D, & Sander,E. (2013).Surfaces and Essences:Analogy as the Fuel and Fire of Thinking.New York:Basic Books.
Madani Moghadam, R. (1985). LANDLICHE SIEDLUNGS-UND BAUFORMEN IN GILAN/NORDIRAN.Universitat Stuttgart Deutschland.
Manzoor, Sh. (1989). Tradition and Development, Ph.D. Thesis, Chalmers University of Technology, School of Architecture, Sweden.
McGinty,T. (1979).Concepts in Architecture.InJ.C.Snyder,&A.J.Catanese,Introduction to Architecture.New York:Mc Graw-Hill Book Company
Memarian, Gholamhossein. & Brown, F. )2006(. The Shared Characteristic of Iranian and Arab Courtyard House .In Edwards, B)Ed.( "Courtyard Housing: Past, Present and Future", Abingdon, Oxon; New York, Taylor & Francis.
Powell, C. (2003). The Delphi technique: myths and realities. J Adv Nurs, 41(4): 376-382.
Rezaei, M. (2020). Reviewing Design Process Theories. Singapore: SpringerBriefs in Architectural Design and Technology.Snyder, J. C., & Catanese, A. J. (1979). Introduction to Architecture. NY: McGraw-Hill.