مطالعات هنر اسلامی

مطالعات هنر اسلامی

بررسی چهره‌نگاری تصاویرنسخۀ خطی مصور تشریح منصوری محفوظ در کتابخانۀ مجلس شورای اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 کارشناسی ارشد پژوهش هنر، دانشکده هنر، دانشگاه شاهد، تهران، ایران
2 پژوهش هنر، دانشکده هنر، دانشگاه شاهد، تهران، ایران
10.22034/ias.2022.338561.1938
چکیده
پژوهش حاضر با هدف بررسی چهره‌نگاری هشت تصویر از نسخۀ مصور تشریح منصوری محفوظ در کتابخانه مجلس شورای اسلامی با شماره ثبت س‌.س 403 گردآوری و تدوین شده است. چهره‌نگاری در وضعیت‌های تمام‌رخ و سه‌رخ، که مورد اخیر با مهارت و دقت بیشتری طراحی شده و ترسیم‌کننده ما بین چهرۀ جنس مذکر و مؤنث تفاوت قائل شده است. این ­تحقیق پس از ارائه مختصری از پیشینۀ چهره‌نگاری، به شناخت، بررسی و تحلیل چهره­نگاری تصاویر این نسخه خطی­ می­پردازد. در تصویرگری نسخه‌های ­خطی پزشکی مصور، موضوع غالب­ به شکل ­تشریح­ و کالبدشناسی بود. ­البته تصویرگری ­موضوعات ­دیگری ­ازجمله گیاهان، حیوانات، ابزارآلات و روش‌های مختلف پزشکی (فصد و حجامت) و دندانپزشکی نیز به چشم می‌خورد که اندک است. این پژوهش به‌صورت توصیفی- تحلیلی بوده و روش جمع‌آوری اطلاعات کتابخانه‌ای می‌باشد. نتایج بررسی نشان می‌دهد تصویرگری در این کتاب منطبق با سبک و شیوۀ نسخه‌های ادبی نبوده است و مصورسازان این ­نسخه خطی پزشکی معمولاً مؤلفین ­کتب و کاتبان و کم‌تر نگارگران بوده‌اند. همچنین به­نظر می‌رسد، منشاء این تصاویر به­ هنر هلنیستی بازگردد. این تحقیق می‌تواند برای استفاده دانشجویان هنر و پزشکی مفید باشد.
 
اهداف پژوهش:

بررسی چهره‌نگاری در تصویرگری نسخه مصور تشریح محفوظ در کتابخانه مجلس شورای اسلامی.
برررسی سبک و مهارت تصویرگران نسخه مصور تشریح منصوری.

سؤالات پژوهش:

کار تصویرگری نسخه مصور تشریح منصوری توسط چه کسانی انجام شده است؟
آیا تصویرگری‌های نسخه مصور تشریح منصوری بیانگر مهارت و سبک خاصی بوده است؟
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Examining the portraiture of illustrated of Manuscript Mansouri's Tashrih Preserved in the Library of the Islamic Consultative Assembly

نویسندگان English

Hamed Momken 1
Mohamad Ali Rajabi 2
1 Master of Arts Research, Faculty of Arts, Shahed University, Tehran, Iran
2 Department of Art Research, Faculty of Arts, Shahid University ,Tehran, Iran

کلیدواژه‌ها English

Portrait Painting
Mansouri's Tashrih
Ibn Alias-Shirazi
Library of the Islamic Consultative Assembly
Medical Arts
بئر، ایوا. (1394). پیکر انسان در هنر اسلامی. ترجمه: هنام صدری، تهران: انتشارات فرهنگستان هنر.
پارامون، جی.ام. (1381). طراحی سر و چهره. مترجم: مریم مدنی، تهران: انتشارات ملائک.
پارکز، کریت استوارت. (1384). طراحی واقع‌گرایانه از چهره. مترجم: فریبرز فرید افشین، تهران: کتاب آبان.
پاکباز، رویین. (1378). دایره المعارف هنر (نقاشی، پیکره‌سازی، گرافیک). تهران: فرهنگ معاصر.
پاکباز، روئین. (1385). نقاشی ایران از دیرباز تا امروز. تهران: انتشارات زرین و سیمین.
رجبی، زینب. (1390). تبیین اصول ‌مشترک طراحی چهره‌ها در نگاره‌های عهد تیموری و صفوی. پایان‌نامه دانشکده هنر دانشگاه شاهد، تهران.
فقیه شیرازی، ابن‌الیاس. (1382). کفایه منصوری ­یا کفایه مجاهدیه. تهران: مؤسسه مطالعات تاریخ پزشکی.
عکاشه، ثروت. (1380). نگارگری اسلامی، مترجم: سیدغلامرضا تهامی، تهران: سوره مهر.
کاپور، وی. (1371). آناتومی سطحی و رادیولوژیک. مترجم: کامران گودرزی، تهران: نشر اشارت.
کلی، لوری­ال. (1394). آناتومی مقطعی ویژه رزیدنت‌ها و متخصصین رادیولوژی. مترجم: محمدظهوری، رؤیا فلاحیان، تهران: نشر سینا طب، رودگون.
گریشمن، رمان. (1350). هنر ایران دوران پارتی و ساسانی. مترجم: بهرام فره وشی، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
لایید، نیکو. (1373). تکنیک و روش طراحی. مترجم: عربعلی شروه، تهران: انتشارات بهار.
لومیس، آندره. (1387). طراحی سر و صورت. مترجم: افسونگر فراست، تهران: انتشارات بیهق کتاب.
لویل، پاول. (1387). راهنمای جامع تکنیک‌های طراحی. مترجم: خدیجه مالمیر، تهران: انتشارات فخراکیا.
لویل، پاول. (1381). طراحی از چهره. مترجم: حمیدرضا رستمی، تهران: انتشارات فخراکیا.
لی، نیکلای. (1389). اصول آموزش­آکادمیک طراحی­سرانسان. مترجم: میترا نظریان، تهران: انتشارات گوتنبرگ.
مرزبان، پرویز. (1380). فرهنگ مصور هنرهای تجسمی. تهران: سروش.
مفخم ظریفی، سعید. (1384). آموزش طراحی چهره. تهران: انتشارات میردشتی.
ممکن، حامد. (1391). سیر تحول تصویرگری ­در نسخه‌های خطی پزشکی تا پایان دوره صفویه. پایان‌نامه دانشکده هنر دانشگاه شاهد، تهران.
مهردادفر، مریم. (1390). تصویرسازی. چاپ اول. تهران: مارلیک.
نجفی، مریم. (1390). سیر تحول چهره‌نگاری در پیکره‌نگاری درباری قاجار. پایان‌نامه دانشکده هنر دانشگاه شاهد، تهران.
Daniel D. Cavalcanti, M.D.,1 William Feindel, M.D., C.M. (2009). Anatomy, technology, art, and culture: toward a realistic perspective of the brain, Neurosurg Focus / Volume 27 /
JBC Vol. 32, No.
Matuk, C. ( 2006). The Journal of biocommunication 
Seeing the Body: The Divergence of Ancient Chinese and Western Medical Illustration
https://en.wikipedia.org/wiki/Ismail_al-Jazari
https://en.wikipedia.org/wiki/Turkish_and_Islamic_Arts_Museum