مطالعات هنر اسلامی

مطالعات هنر اسلامی

سمبل، رمز و نمادگرایی در اشعار شاعران و آثار نقاشان برجسته زن معاصر ( با بررسی عناصری چون: آب، باد و آتش و...)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکترای تخصصی زبان و ادبیات فارسی ، واحد بناب، دانشگاه آزاد اسلامی، بناب، ایران
2 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد بناب، دانشگاه آزاد اسلامی، بناب، ایران
10.22034/ias.2022.343755.1969
چکیده
سمبل و نماد یکی از روش‌های هنجارگریزی و آشنایی‌زدایی در شعر و نقاشی است. شاعران و هنرمندان با این شیوه معنا و مفهومی را که برای خواننده تکراری است، بیگانه می‌کند. بنابراین موجب گسترش معنای متن و تأویل‌پذیری آن می‌گردد. پیچیدگی و عدم صراحت در بیان، نمادپردازی آن را به یکی از هنری‌ترین صورخیال تبدیل کرده است. نمادپردازی از ویژگی‌های سبک‌شناسی شعر و هنر معاصر است و به‌منزلۀ شیوه‌ای بین‌رشته‌ای در تحلیل متون و اشعار مورد استفاده قرار می‌گیرد. این رویکرد که از زبان‌شناسی، جامعه‌شناسی، روان‌شناسی، نقد ادبی و ... بهره گرفته است، روشی کارآمد برای تجزیه‌وتحلیل است. تحلیل نمادپردازی آثار ادب فارسی می‌تواند زمینه‌ساز خوانشی تازه از آن‌ها و موجب فهم بهتر این متون شود. پژوهش حاضر، شناخت و کاربرد نمادگرایی و سمبلیزم در آثار شاعران برجستۀ زن معاصر همچون، عالم‌تاج قائم مقامی، ژاله اصفهانی، پروین اعتصامی، سیمین بهبهانی، فروغ فرخزاد، طاهره صفارزاده و ...  و زنان نقاش معاصر را با تمرکز به اندیشه‌های نام‌آوران این علم بررسی می‌کند. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد فضای اجتماعی دوران معاصر زمینه‌ را برای آفرینش اشعار نمادین و ابهام و چندمعنایی‌کردن آن به شاعران یاری رسانده و اکثر نمادها و نشانه‌ها و سمبولیسم‌ها دربرگیرندۀ مضامین اجتماعی است و انتقادهای جامعه‌شناسانه دارند.
اهداف پژوهش:

بررسی نماد و نمادگرایی در آثار زنان شاعر معاصر.
بررسی نمادگرایی در آثار زنان نقاش معاصر.

سؤالات پژوهش:

آیا عنصری نمادینی چون باد و آب و ... در آثار شاعران زن در دورۀ معاصر چه جایگاهی دارد؟
نمادگرایی در آثار زنان نقاش معاصر چه جایگاهی دارد؟
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Symbols, symbolism and symbolism in the poems of poets and works of prominent contemporary female painters (by examining elements such as: water, wind and fire, etc.)

نویسندگان English

Sara Mohammadi 1
Arash Moshfeghi 2
Hossein Dadashi 2
1 PhD Student in Persian Language and Literature, Bonab Branch, Islamic Azad University, Bonab, Iran
2 Assistant Professor, Department of Persian Language and Literature, Bonab Branch, Islamic Azad University, Bonab, Iran

کلیدواژه‌ها English

Symbol and Symbol
Contemporary Poetry
Female Poets
آشوری، داریوش. (1373). شعر و اندیشه. تهران: نشر مرکز.
احمدی، بابک. (1370). ساختار و تأویل متن. ج اول، تهران: نشر مرکز.
اصفهانی، ژاله. (1384). مجموعه اشعار (دفتراول). تهران: نشر نگاه.
اعتصامی، پروین. (1387). مجموعه اشعار، چاپ چهارم، تهران: نشر نگاه.
امین، سیدحسن. (1384). ادبیات معاصر ایران، تهران: انتشارات دایره‌المعارف ایران‌شناسی.
ابراهیمی، مختار. (1393). «بررسی و نقد تمثیل‌های شعر پروین اعتصامی». بهارستان سخن، دانشگاه آزاد اسلامی واحد خوی، شماره26، 2.
امیدعلی، حجت‌اله؛ ذوالفقاری، محسن. (1392). «نمادپردازی در چند شاعر نو و مقایسه آن‌ها با هم». ماهنامۀ بهار ادب (فصلنامۀ تخصصی سبک‌شناسی نظم و نثر)، تهران، شماره اول (شماره پیاپی19)، 189-204.
بختورتاش، نصرت‌الله. (1392). تاریخ پرچم ایران (درفش ایران از باستان تا امروز). چاپ پنجم، تهران: انتشارات بهجت.
بهبهانی، سیمین. (1372). خطی زسرعت و آتش. تهران: انتشارات سخن.
بهبهانی، سیمین. (1388). مجموعه اشعار. چاپ سوم، تهران: انتشارات نگاه.
پورخالقی‌چترودی، مهدخت. (1376). پیوند عُزّی و آناهیتا یا پیوند درخت و آب، مشهد: نشر فرهنگ.
پورنامداران، تقی و همکاران. (1391). «بررسی و تأویل چند نماد در شعر معاصر». فصلنامۀ ادبیات پارسی معاصر، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، شماره اول، 48-25.
پورنامداریان، تقی. (1380). در سایه آفتاب (جلد اول). تهران: انتشارات سخن.
پورنامداریان، تقی. (1389). رمز در داستان‌های رمزی در ادب فارسی. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
رامیار، رامک، عباسی، حبیب‌الله. (1399). «بررسی نشانه‌های دینی در شعر فروغ فرخزاد با استفاده از نظریه نشانه‌شناسی پیرس». فصلنامۀ متن پژوهشی ادبی (انتشارات دانشگاه علامه طباطبایی)، دوره24 شماره86، 190-163.
رحمانیان، زینب، عدل‌پور، لیلا. (1399). «نمادگرایی در اشعار فروغ فرخزاد». قندپارسی (فصلنامۀ تخصصی زبان و ادبیات فارسی)، شماره6، 112-95.
رحمن، منیب. (1378). شعر دوره مشروطیت، ترجمه: یعقوب آژند، تهران: نشر روزگار.
دُرزاده، فرحان. (1399). «نقش نماد در ادبیات معاصر». پژوهشنامۀ اورمزد، هرمزگان، 152-139.حق‌شناس، محمدعلی. (1373). «نظم و نثر و شعر: سه گونۀ ادب». مجموعۀ مقالات دومین همایش زبانشناسی نظری و کاربردی». تهران، دانشگاه علامه طباطبایی، 114-101.
خواجات، بهزاد. (1392). «شعر مؤنث (نقش شاعران زن در شعر امروز ایران)». فصلنامۀعلمی- پژوهشی زن در فرهنگ و هنر (پژوهش زنان)، تهران، مرکز مطالعات و تحقیقات زنان دانشگاه تهران، شماره15، 20-9.
سلیمانی، بهزاد. (1371). بارورتر از بهار. تهران: نشر دنیای مادر.
شادمنامن، محمدرضا و همکاران. (1398). «تحلیل استعاری آب و آیینه در اشعار بیدل». مجله زیبا‌شناسی ادبی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد اراک، شماره42، 22-1.
شفیعی‌کدکنی، محمدرضا. (1373). موسیقی شعر. چاپ چهارم، تهران: انتشارات آگه.
شمیسا، سیروس. (1377). فرهنگ اشارات، تهران: انتشارات فردوسی.
شمیسا، سیروس. (1385). نقد ادبی. تهران: انتشارات میترا.
شمیسا، سیروس. (1376). نگاهی به فروغ فرخزاد. چاپ سوم، تهران: انتشارات مروارید.  
شوالیه، ژان و آلن گریران. (1378). فرهنگ نمادها. جلد 1و3، ترجمه و تحقیق: سودابه فضایلی، تهران: انتشارات جیحون.
صفارزاده، طاهره. (1366). دیدار صبح (گزیده اشعار). شیراز: انتشارات نوید.
صفارزاده، طاهره. (1356). سفر پنجم. چاپ دوم، تهران: انتشارات حکمت.
صفارزاده، طاهره. (1387). طنین در بیداری (گزینه اشعار). تهران: انتشارات تکا.
علی‌اکبری، نسرین. (1383). «ژرف‌ ساخت اساطیری بعضی از تلمیحات خاقانی (برگرفته از مجموعه مقالات: نمود نظریه‌های مدرن در ادبیات کلاسیک». همایش ادبی فارسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد مهاباد، 194-191.
عفیفی، رحیم. (1383). اساطیر و فرهنگ ایرانی در نوشته‌های پهلوی. چاپ دوم، تهران: انتشارات توسل.
فتحی، مریم. (1383). کانون بانوان. تهران: مطالعات تاریخ معاصر ایران.
فتوحی، محمود. (1386). بلاغت تصویر. تهران: انتشارات سخن.
فرخزاد، فروغ. (1377). ایمان بیاوریم در آغاز فصل سرد. تهران: نشر به‌آذین.
فرخزاد، فروغ. (1356). تولدی دیگر. تهران: انتشارات مروارید.
فرخزاد، فروغ. (1383). مجموعۀ اشعار. تهران: انتشارات شادران.
فره‌وشی، بهرام. (1379). ایرانویج. چاپ پنجم، تهران: مؤسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران.
قاسمی، رحمت‌الله، صفری، جهانگیر. (1393). «بررسی جلوه‌ها و نمادهای پایداری در شعر ژاله اصفهانی». ادبیات پایداری دانشگاه شهید باهنر کرمان، شماره12، 239-217.
کالر، جاناتان. (1388). در جستجوی نشانه‌ها (نشانه‌شناسی، ادبیات، واسازی). ترجمه: لیلا صادقی و تینا امرالهی، تهران: نشر علم.
کرتیس، وستاسرخوش. (1373). اسطورهای ایرانی. ترجمه: عباس مخبر، تهران: نشر مرکز.
کزّازی، میرجلال‌الدین. (1387). رؤیا، حماسه، اسطوره. چاپ چهارم، تهران: نشر مرکز.
محمودی، مریم. (1396). «رابطه نمادین فروغ فرخزاد در کهن‌الگوهای شعر تولد دیگر». فصلنامۀ بهارستان سخن، دانشگاه آزاد اسلامی واحد خوی، شماره27، 167-149.
منیب، الرحمن. (1376). شعر دوره مشروطه. ترجمه: یعقوب آژند، تهران: نشر روزگار.
میت فورد، میراندابروس. (1388). نمادها و نشانه‌‌ها در جهان. ترجمه: ابوالقاسم دادور، تهران، انتشارات کلهر و دانشگاه الزهراء.
میرصادقی، میمنت. (1376). واژه‌نامه هنر شاعر (فرهنگ تفضیلی اصطلاحات فن شعر و سبک‌ها و مکتب‌های آن)، چاپ دوم، تهران: انتشارات کتاب مهناز.
نظام‌شهیدی، نازنین. (1377). امّا من معاصر بادها هستم. مشهد: نشر نیکا.
یاحقی، محمدجعفر. (1386). فرهنگ اساطیر و داستان‌واره‌ها در ادبیات فارسی. چاپ  سوم، تهران: نشر فرهنگ معاصر.
یحیی‌زاده، مژگان. (1393). سرچمشه اسطوره‌ها و خدایان در شاهنامه فردوسی. قزوین: انتشارات جهاد دانشگاهی استان قزوین.
یونگ، کارل‌گوستاو. (1384). انسان و سمبولهایش. ترجمه: محمود سلطانیه، تهران: انتشارات جامی.