مطالعات هنر اسلامی

مطالعات هنر اسلامی

استحاله و تصریفات مهری در مثنوی مولوی در تطبیق با حرکت جوهری ملاصدرا ( نمونه موردی حوضچه های ورودی بناهای تاریخی)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد رامهرمز، دانشگاه آزاد اسلامی، رامهرمز، ایران.
2 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد رامهرمز، دانشگاه آزاد اسلامی، رامهرمز، ایران.
10.22034/ias.2022.346730.1991
چکیده
مقالۀ پیش رو، به بررسی یکی از بنیان‌های اعتقادی آیین مهر می‌پردازد که با نقش‌های میانجی‌گرانه و حفظ توازن گیتی به‌دست مهر ایزد مرتبط است. مهر ایزد داور و مراقب تنش‌های میان هرمزد و اهریمن است و نگاهبان موازنۀ قوا در میان تضادهای آفرینندۀ گیتی است و می‌پندارد که تدویر و تدرج در نظام آفرینش با تبدیل‌های پی‌درپی با تصاریف جوهری سبب حرکت و جنبش و به‌سوی تکامل و در نهایت اتحاد با خالق می‌شود. این پندارۀ آیینی در متن و عناب بطن ابیات فلسفی مولوی بسیار مشهود است. مقاله حاضر در پی برشمردن چنین باورهای منعکس در مثنوی مولوی بوده است. روش پژوهش توصیفی- تحلیلی همراه با مقایسه و تفسیر و  ابزارهای پژوهش، فیش و یادداشت و کتابخانه‌ای بوده است. باتوجه‌به موقعیت جغرافیایی خاستگاهی آیین مهر در شرق فلات ایران، و سکونت مولوی در بلخ و پس از آن در قونیه که از مراکز مهم گسترش باورهای مهر آیینی بوده است؛ اشتراک دیدگاه مثنوی با بنیان‌های میترایی و مهری، به‌ویژه در موضوع تدویر کیهانی، در راستای اهداف پژوهش؛ از متن مثنوی استخراج شد.
اهداف پژوهش:

دست‌یابی به اشتراک باورهای مرتبط با تدویر، تصریف‌های جوهری و استحاله‌های عناصر در مثنوی و آیین مهر.
بررسی آیین مهری و حرکت جوهری ملاصدرا در ایجاد حوضچه‌های ورودی بناهای تاریخی.

سؤالات پژوهش:

باورهای مشترک مثنوی و آیین مهر در باب تدویر و تصریف‌های جوهری کدام بوده است؟
آیین مهری و حرکت جوهری ملاصدرا با ایجاد حوضچه‌های ورودی بناهای تاریخی چه نقشی دارد؟
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Mehri Transformation and Transformation in Mawlawi Mathnawi in adapting to Mulla Sadra's motion (case example of entrance ponds of historical buildings)

نویسندگان English

Moslem Baghdar 1
Sima Mansoori 2
Masoud Pakdel 2
Mansoore Tadayoni 2
1 PhD Student, Department of Persian Language and Literature, Ramhormoz Branch, Islamic Azad University, Ramhormoz, Iran
2 Assistant Professor, Department of Persian Language and Literature, Ramhormoz Branch, Islamic Azad University, Ramhormoz, Iran

کلیدواژه‌ها English

transformation
masnavi
Mehr tradition
قرآن
الیاده، میرچا. (۱۳۸۸). شمنیسم، فنون کهن خلسه. ترجمه: محمد کاظم مهاجری، چاپ دوم، تهران: ادیان.
الیاده، میرچا. (۱۳۸۶). چشم‌اندازهای اسطوره. ترجمه: جلال ستاری. چاپ دوم، تهران: توس.
باوندیان، علیرضا. (1397). «نمادشناسی حوض در حوزه اخلاق معماری ایرانی اسلامی». هنرهای زیبای: معماری و شهرسازی، دوره 23، شماره 2، 74-67.
بورکهارت، تیتوس. (1387). کیمیا علم جهان، علم جان. ترجمه: گلنار رعدی آذرخشی و پروین فرامرزی، تهران: حکمت.
ثانی، حسن و همکاران. (1395). «بررسی حوض در خانه‌های سنتی ایرانی». چهارمین کنگره بین‌المللی عمران، معماری و توسعه شهری.
جعفری، محمدتقی. (۱۳۸۶). مولوی و جهان‌بینی‌ها. چاپ پنجم، تهران: مؤسسه آثار علامه جعفری.
حامی، احمد. (۱۳۵۵). بغ مهر. تهران: علم.
رضی، هاشم. (۱۳۸۱). آیین مهر. تهران: بهجت.
رضی، هاشم. (۱۳۸۱). دانشنامه ایران باستان. تهران: سخن.
زمردی، حمیرا. (۱۳۸۵). نقد تطبیقی ادیان و اساطیر در شاهنامه فردوسی و خمسه نظامی و منطق‌الطیر. تهران: زوار.
شوالیه، ژان. و گربران، آلن. (۱۲۸۸). فرهنگ نمادها‌. ترجمه: سودابه فضایلی، تهران: ققنوس.
شورت‌هایم، المار. (۱۳۸۶). گسترش یک آیین ایرانی در اروپا. ترجمه: نادر قلی درخشانی. تهران: ثالث.
علمداری، مریم و همکاران. (1395). «بررسی نقش آب و حوض در معماری با تأکید بر مساجد دوره اسلامی». سومین کنفرانس بین‌المللی عمران، معماری و توسعه اقتصاد شهری.
فضایلی، سودابه. (۱۳۸۸). شبرنگ بهزاد. تهران: جیحون.
قوام صفری، مهدی. (۱۳۹۲). نظریه صورت در فلسفه ارسطو. تهران: حکمت.
کومن، فرانتس. (۱۳۸۶). دین مهری. ترجمه: ماشاءالله آجولانی. تهران: ثالث.
گاسکا، آمده. (۱۳۹۰). پژوهش در کیش و اسرار میترا. ترجمه: جلال ستاری. تهران: میترا.
گرجیان، محمدمهدی؛ زندیه، مهدی. (1389). «حرکت جوهری معلوم و ثبات معرفت». پژوهش‌های فلسفی-کلامی، دوره 12،  شماره 1-2، 91-69.
مرادی غیاث‌آبادی، رضا. (۱۳۸۲). اوستای کهن. شیراز: نوید شیراز.
مولوی، جلال‌الدین محمد. (۱۳۸۹). فیه ما فیه. تصحیح بدیع‌الزمان فروزانفر، چاپ سوم، تهران: خلاق.
---------------------. (۱۳۶۲). کلیات شمس تبریزی. بدیع‌الزمان فروزانفر، چاپ نهم، تهران: امیرکبیر.
--------------------. (۱۳۷6). مثنوی. تصحیح: محمد استعلامی، تهران: زوار.
ورمازرن، مارتین. (۱۳۸۶). آیین میترا. ترجمه: بزرگ نادرزاد، تهران: چشمه.