مطالعات هنر اسلامی

مطالعات هنر اسلامی

تبیین زیبایی شناسی نمادین اخلاق و هنر از منظر پروین اعتصامی و ابن یمین فریومدی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران
10.22034/ias.2022.345054.1977
چکیده
مضامین اخلاقی و پردازش‌های هنرمندانه از مختصات سبکی بسیاری از شعرای ادب فارسی است. در این میان، ابن‌یمین فریومدی و پروین اعتصامی را می‌توان در زمرۀ شعرای بزرگی دانست که به مضامین اخلاقی توجه جدی داشته‌اند. در این مقاله به بررسی تعالیم اخلاقی در اشعار ابن‌یمین و پروین اعتصامی پرداخته شده است. روش پژوهش به‌صورت کتابخانه‌ای و مبتنی بر سندپژوهی بوده و نوع آن تحلیلی و توصیفی است. فرضیه پژوهش، احتمال وجود نکات مشترک در زمینۀ اخلاق‌مداری و گرایش به اخلاق در اشعار پروین و ابن‌یمین است. پس از بررسی دیدگاه‌های دو شاعر در مورد اخلاق و مضامین اخلاقی، این نتیجه به‌دست آمد که ابن‌یمین در سرودن قطعات اجتماعی و اخلاقی بسیار چیره‌دست بود و شهرتش مدیون قطعات است. او مخاطبانش را به عزت‌نفس، دوری از چاپلوسی، کار و کوشش، قناعت و پرهیز از مداحی ستمگران دعوت می‌نماید و قطعاتش در عین کوتاهی آیینۀ روشنی از اوضاع و احوال بی‌سامان روزگار اوست. پروین نیز شاعری آرمان‌گراست و نکات اخلاقی و اندرزهای او بیشتر در مناظره و در قطعاتش جلوه‌گر شده است. وی در سرودن قطعات از انوری و ابن‌یمین پیروی کرده است است و قریب به اتفاق اشعارش اخلاقی و تعلیمی بوده و در آن‌ها تقوی، پاکی، علم‌ورزی، درستکاری و خردورزی را تبلیغ کرده است؛ و تلاش وی این است که از طریق اشعار خود همه را به‌سوی کمال سوق دهد.
اهداف پژوهش:

تبیین زیبایی‌شناسی نمادین اخلاق از منظر پروین اعتصامی و ابن‌یمین فریومدی.
بررسی ارتباط هنر و ادبیات.

سؤالات پژوهش:

زیبایی‌شناسی نمادین اخلاق در آثار پروین اعتصامی و ابن‌یمین فریومدی چگونه است؟
هنر و ادبیات چه رابطه‌ای با هم دارد؟
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Explanation of the symbolic aesthetics of ethics and art from the perspective of Parvin Etisami and Ibn Yamin Faryoumdi

نویسندگان English

Ali Keshvari
Mohammad Shahbadizadeh
Javad Mehraban Ghezelhesar
Department of Persian Language and Literature, Mashhad Branch, Islamic Azad University, Mashhad, Iran

کلیدواژه‌ها English

Didactic Literature
ethics
education
Ibn Yamin
Parvin Etesami
قرآن مجید.
نهج‌البلاغه. (1378). ترجمه: محمد دشتی، قم: اسلامیه.
ابن‌یمین، فخرالدین محمودبن امیری فریومدی. (1344). دیوان اشعار. به تصحیح و  اهتمام حسینی باستانی‌راد، تهران: انتشارات کتابخانه سنایی.
-------------------. (بی‌تا). دیوان اشعار ابن‌یمین. به تصحیح حسینعلی باستانی‌راد. تهران: کتابخانه سنایی.
اعتصامی، پروین. (1387). دیوان اشعار. به مقدمه ملک‌الشعری بهار، تهران: آبادان.
--------------. (1333). دیوان اشعار. به کوشش ابوالفتح اعتصامی، چاپ چهارم، تهران: چاپخانه مجلس.
-------------. (1353). دیوان پروین اعتصامی. به کوشش منوچهر مظفریان، ج9، تهران: چاپخانه مجلس.
برتلس، ی. (1306). «مراسلات ابن‌یمین». ترجمه: طالب‌زاده سردادور، تهران: آینده.
بهار، محمدتقی. (1351). «مراسل ابن‌یمین». تهران: آینده.
بهبهانی، سیمین. (1370). پروین اعتصامی. تهران: نگاه.
جرجانی، میر سیدشریف. (1360). السعتر نیات. ترجمه: عمران علی‌زاده، تهران: وفا.
چاوش اکبری، رحیم. ( 1378). حکیم بانوی شعر فارسی: زندگی و شعر پروین اعتصامی، تهران: نشر ثالث.
حافظ، خواجه شمس‌الدین. (1392). دیوان. تهران: نگارستان.
حیدری، فرهاد. (1390). «اخلاق در شعر پروین اعتصامی». پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد دانشگاه کردستان، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، کردستان.
دهباشی، علی. (1370). یادنامه پروین. تهران:دنیای مادر.
دهخدا، علی‌اکبر. (1375). لغت‌نامه. تهران: مؤسسه لغت‌نامه.
دولتشاه سمرقندی. (1338). تذکره‌الشعراء تهران: اساطیر.
رزمجو، حسین. (1374). انواع ادبی و آثار آن. مشهد: آستان قدس رضوی
رستگار فسایی، منصور. (1372). انواع شعر. شیراز: انتشارات نوید شیراز.
سجادی، جعفر. (1379). فرهنگ معارف اسلامی. چاپ چهارم، تهران: انتشارات کوش.
سلطانی، علی. (1370). پروین اعتصامی اختر چرخ ادب. تهران: ثالث.
شریعتمداری، علی. (1385). تعلیم و تربیت اسلامی. تهران: امیرکبیر.
شمیسا، سیروس. (1394). انواع ادبی. تهران: فردوس.
صافی، قاسم. (1379). «پیام‌های تربیتی و رفتاری در اشعار ابن‌یمین». پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران، شماره‌های 153 و 154.
صفا، ذبیح‌اله. (1357). تاریخ ادبیات ایران. تهران: فردوسی.
طوسی، خواجه نصیرالدین. (1364). اخلاق ناصری. تصحیح: مجتبی مینوی و علیرضا حیدری، تهران: انتشارات خوارزمی.
عسکرنژاد، منیر؛ گذشتی، محمدعلی. (1393). «بررسی بن‌مایه‌های زیبایی‌شناسی هنر و ادبیات». زیبایی‌شناسی ادبی، دوره5، شماره 20، 181-163.
قرشی، سید علی‌اکبر. (1375). قاموس قرآن. چاپ هفتم، تهران: دارالکتاب الاسلامیه.
کریمی حکاک، احمد. (1370). شاعران زن. تهران: نگاه.
کرد زعفرانلو کامبوزیا، عالیه؛ اعلایی، مریم. (1390). اخلاق و عرفان در شعر پروین اعتصامی». فصلنامه پازند، شماره7، 1.
مجتبوی، سید جلال‌الدین. (1366). علم اخلاق اسلامی. ترجمه: جامع‌السعادات نراقی، تهران: دنیای مادر.
مجلسی، محمدباقربن‌محمدتقی. (1388). بحارالانوار. تهران: دارالکتاب الاسلامیه.
محسنی، مرتضی و پیروز، غلامرضا. (1388). تحلیل شعر پروین براساس نظریه زیباشناسی انتقادی. تهران: جهان دانش.
محمدی ری شهری، محمد. (1362). میزان‌الحکمه. قم: مکتب الاعلام الاسلامیه.
محمدی اشتهاردی، محمد. (1381). «حکمت‌های دهگانه لقمان در قرآن». مجله پاسدار اسلام، شماره 245، صص 19-2.
نراقی، مهدی. (1377). گزیده علم اخلاق اسلامی. تهران: حکمت.
هادی، زینب. (1390). «آسیب‌شناسی اخلاقی و اجتماعی در دیوان اشعار ابن‌یمین فریومدی». پژوهشنامه ادب حماسی پژوهش‌نامه فرهنگ و ادب، دوره 7، شماره 11، 304 – 275.