مطالعات هنر اسلامی

مطالعات هنر اسلامی

قهرمان مسئله‌دار و گسست فرهنگی، هنری در جامعۀ ایرانِ قبل از انقلاب اسلامی( مطالعۀ موردی: رمان سمفونی مردگان)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه لرستان، خرم آباد، ایران.
2 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه لرستان، خرم آباد، ایران.
3 استاد گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه لرستان، خرم آباد، ایران
10.22034/ias.2022.357659.2047
چکیده
نظریۀ قهرمان مسئله ­دار (پروبلماتیک) از دست­آوردهای جورج لوکاچ و لوسین گلدمن در حوزۀ جامعه‌شناسی ادبیات است. این نظریه، قهرمان رمان را انسان مسئله­داری می­داند که در دنیای تابع ارزش مبادله و شی­ء­وارگی، به‌دنبال ارزش­های کیفی و متعالی است. جستار حاضر بر آن است تا به تحلیل شخصیت «آیدین» در رمان سمفونی مردگان اثر عباس معروفی بپردازد و با بهره‌گیری از روش مطالعۀ کتابخانه­ای و به شیوۀ توصیفی– تحلیلی کنش این شخصیت مسئله‌دار را با مؤلفه‌های نظریۀ قهرمان مسئله­دار تطبیق دهد. برآیند حاصل از پژوهش، این نتیجه را دربر دارد که قهرمان داستان، به‌عنوان شخصیتی فرهنگی و هنری، سراسر زندگی خود را در نبرد با جامعه­ای خرافه­پسند و ناآگاه به­سر می­برد و گسستی رفع‌نشدنی میان آرمان­های خود و جامعۀ پیرامون می­بیند. بر این اساس، وی بیشتر مؤلفه­های فرد مسئله­دار ازجمله تردید، شناخت‌گرایی، هم‌سو نبودن با جامعه، مبارزه علیه میانجی­های تباه­گر و انزواگزینی را داراست و فرجام کار او چنان­که لوکاچ در رمان آموزشی به آن اشاره می­کند، خودبازدارندگی و پختگی مردانه است.
اهداف پژوهش:

بررسی شخصیت پروبلماتیک رمان سمفونی مردگان در مواجهه با جامعۀ تابع ارزش­های کمی.
بررسی نقش گسست فرهنگی و هنری در ترسیم جامعۀ داستان سمفونی مردگان.

سؤالات پژوهش:

شخصیت پروبلماتیک رمان سمفونی مردگان در مواجهه با جامعۀ تابع ارزش­های کمی، به‌دنبال چه ارزش­های کیفی و اصیل انسانی است؟
گسست فرهنگی و هنری چه نقشی در ترسیم جامعۀ داستان سمفونی مردگان دارد؟
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The problematic hero and cultural break, artistic in Iranian society before the Islamic revolution (case study: the novel Symphony of the Dead)

نویسندگان English

Hadi Saidian Davodi 1
Mohamad Khosravishakib 2
Ali Haidari 3
1 PhD student in Persian language and literature, Faculty of Literature and Humanities, Lorestan University, Khorramabad, Iran.
2 Associate Professor, Department of Persian Language and Literature, Faculty of Literature and Humanities, Lorestan University, Khorramabad, Iran.
3 Professor of the Department of Persian Language and Literature, Faculty of Literature and Humanities, Lorestan University, Khorramabad, Iran

کلیدواژه‌ها English

Problematic hero
Goldman
Lukacs
Abbas Maroufi
Symphony of the Dead
آتش برآب، حمیدرضا. (1395). قهرمان چیستایی در جست­و­جوی خویش، نقد زبان و ادبیات خارجی، ش17، 15-28.
اباذری، یوسف. (1377). خرد جامعه‌شناسی. چ اول، تهران: طرح نو.
اسحاقیان، جواد. (1387). از خشم و هیاهو تا سمفونی­مردگان. چ اول، تهران: هیلا.
ایو تادیه، ژان. (1392). جامعه‌شناسی ادبیات و بنیانگذاران آن. محمد جعفر پوینده، درآمدی بر جامعه‌شناسی ادبیات، چ سوم، تهران: نقش‌جهان.
افشاری، نرجس و همکاران. (1397). «نقد کاربست ساختگرایی تکوینی گلدمن بر رمان‌های فارسی». نقد و نظریۀ ادبی، ش 5، 19- 5.
باقی‌نژاد، عباس و علیزاده، ناصر. (1394). تأملی در ادبیات امروز، چ اول، تهران: پارسه.
بزرگ بیگدلی، سعید؛ طاهری، قدرت‌الله و اسفندیاری، خدیجه. (1392). «بررسی و تحلیل انسان آرمانی در رمان سمفونی­مردگان». ادب­پژوهی، ش 23، 148-123.
بهبهانی، سیمین. (1370). «سمفونی­مردگان، کلک». ش 17، 145- 139.
پارکینسون، جی. (1375). «لوکاچ و جامعه‌شناسی ادبیات». هاله لاجوردی، ارغنون، شماره 10و9، 238-221 .
تسلیمی، علی. (1393). گزاره­هایی در ادبیات معاصرایران (داستان). چ سوم، تهران: اختران.
رب گریه، آلن. (1370). قصه نو، انسان طراز نو، محمدتقی غیاثی، چ اول، تهران: امیرکبیر.
زرافا، میشل. (1386). جامعه­شناسی ادبیات داستانی(رمان و واقعیت اجتماعی). نسرین پروینی، تهران: سخن.
زیما، پیرو. (1392). جامعه­شناسی رمان از دیدگاه یان وات، لوکاچ، ماشری، گلدمن، باختین». محمدجعفر پوینده، درآمدی بر جامعه‌شناسی ادبیات. چ سوم، تهران: نقش‌جهان.
حسن‌زاده میرعلی، عبدالله؛ رضویان، سید رزاق. (1390). «قهرمان مسأله­دار در رمان­های مدیر مدرسه و سووشون». پژوهشنامۀ زبان و ادب فارسی (گوهر گویا)، ش اول، 146- 125.
رزاق‌پور، مرتضی. (1389). «رمان اجتماعی و جست­و­جوی تباه ارزش­ها (هگل، لوکاچ، گلدمن)». اندیشه­های ادبی، ش 3، 202- 183.
سلدن، رامان و دیوید ویوسون. (1384). راهنمای نظریۀ­ادبی معاصر. عباس مخبر، چ 3، تهران: طرح نو.
عسگری حسنکلو، عسگر. (1394). جامعه­شناسی رمان فارسی. چ اول، تهران: نگاه.
فدرستون، مایک. (1380). زندگی قهرمان و زندگی روزمره». هاله لاجوردی، ارغنون، ش 19، 186- 159.
فین برگ، آندرو. (1375). «رمان و جهان مدرن». فضل‌الله پاکزاد، ارغنون، ش 12 و 11، 391- 379.
گلدمن، لوسین. (1381). جامعه‌شناسی ادبیات (دفاع از جامعه‌شناسی رمان). محمدجعفر پوینده، تهران: چشمه.
لوکاچ، جورج. (1392). جامعه­شناسی رمان. محمدجعفر پوینده، چ دوم، تهران: نشر ماهی.
مصباحی‌پور ایرانیان، جمشید. (1358). واقعیت اجتماعی و جهان داستان، چ اول، تهران: امیرکبیر.
معروفی، عباس. (1381). سمفونی­مردگان، چ هفتم، تهران: ققنوس.
معبودی، فرحناز و مؤذنی، علی محمد. (1397). «نقد اجتماعی- سیاسی رمان بادبادک­باز به روش ساختگرایی گلدمن». متن‌پژوهی ادبی، ش 75، 128- 105.
میرعابدینی، حسن. (1383). صد سال داستان­نویسی ایران، 4 جلد در 2 مجلد، چ سوم، تهران: چشمه.
نیکوبخت، ناصر و عسگری حسنکلو، عسکر. (1387). «تعامل رمان فارسی و جامعۀ­ایرانی». نشریۀ دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی دانشگاه شهید باهنر کرمان، ش 23، 341-323.
هیپولیت، ژان. (1371). پدیدارشناسی روح برحسب نظر هگل. کریم مجتهدی، تهران: علمی و فرهنگی.
یکتا، الهام. (1384). ازل تا ابد. چ اول، تهران: ققنوس.