مطالعات هنر اسلامی

مطالعات هنر اسلامی

واکاوی مختصات معماری اسلامی و بررسی آن در پژوهشهای معماری شهری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه شهرسازی، واحد حاج قاسم سلیمانی، دانشگاه آزاد اسلامی، کرمان، ایران.
2 استادیار ، گروه شهرسازی، واحد حاج قاسم سلیمانی، دانشگاه ازاد اسلامی ، کرمان، ایران.
3 گروه شهرسازی، مرکز تحقیقات راه و مسکن و شهرسازی ، تهران ، ایران
4 استادیار، گروه علوم انسانی، واحد سیرجان، دانشگاه آزاد اسلامی ، سیرجان، ایران
10.22034/ias.2022.360427.2049
چکیده
توجه به مفاهیم تاب‌آوری اجتماعی و زیست‌پذیری در جهت کاهش خطر بلایا و ایجاد محیطی سرزنده و قابل‌زیست در دهه‌های اخیر به‌منظور ارتقاء سطح کیفیت زندگی اهمیت فراوان یافته است. این پژوهش با هدف واکاوی حوزه نظری پژوهش‌های مربوط به دو مفهوم تاب‌آوری اجتماعی و زیست‌پذیری انجام‌شده است. بر این اساس با بهره‌گیری از روش ترکیبی فرامطالعه و جامعه آماری 175 مقاله و پایان‌نامه در بازۀ زمانی ده‌ساله اخیر اقدام به گردآوری و تحلیل داده‌ها از شیوه‌هایی چون مرور نظام‌مند و کدگذاری بازمی‌نماید. پس از اطمینان از روایی، در بخش اول ویژگی‌های عمومی پژوهش‌های منتخب در حوزه تاب‌آوری اجتماعی و زیست‌پذیری و در بخش دوم ملاحظات معطوف به چارچوب نظری پژوهش‌های انجام‌یافته را تبیین می‌نماید. درنهایت، ضمن توجه به دو مفهوم تاب‌آوری اجتماعی و زیست‌پذیری در دو سال اخیر، به‌خصوص در رشته جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، با نگاه انتقادی به شهر و برنامه‌ریزی شهری، تحلیل و بررسی جایگاه دو مفهوم تاب‌آوری اجتماعی و زیست‌پذیری با دو دیدگاه کلی ساختاری و کارکردی را نشان می‌دهد که با بهره‌گیری از این مطالعات می‌توان گام‌های مهمی را در جهت شناخت این دو مفهوم و در نتیجه اقدامات مؤثر در جهت تاب‌آور ساختن و زیست‌پذیر کردن شهرها برداشت. شهرسازی اسلامی با توجه محوری به محیط و کیفیت آن در حوزه‍های فرهنگی و اجتماعی نقش مهمی در افزایش زیست‌پذیری شهری دارد.
اهداف پژوهش:

بررسی مختصات شهرسازی اسلامی.
هدف واکاوی حوزه نظری پژوهش‌های مربوط به دو مفهوم تاب‌آوری اجتماعی و زیست‌پذیری.‌

سؤالات پژوهش:

مختصات شهرسازی اسلامی چیست؟
تاب‌آوری اجتماعی و زیست‌پذیری در برنامه‌ریزی شهری و پژوهش‌های این حوزه چه اهمیتی دارد؟
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Examining the coordinates of Islamic urban planning and its investigation in urban architecture researches.

نویسندگان English

Shiva Heidarzadeh 1
Afsoon Mahdavi 2
Naser Bonyadi 3
Eshrat Karimi Afshar 4
1 Department of Urban Planning, Haj Ghasem Soleimani Branch, Islami Azad University, Kerman, Iran.
2 Department of Urban Planning, haj ghasem Soleimani Branch, Islamic Azad University, Kerman, Iran.
3 Department of Urban Planning, Road, Housing and Urban Development Research Center,Tehran,Iran
4 Assistant Professor, Department of Humanities, Sirjan Branch, Islamic Azad University,sirjan,iran, Iran

کلیدواژه‌ها English

resilience
urban resilience
livability
urban livability
اکبری، طیبه. (1397). «بررسی میزان تاب‌آوری اجتماعی شهری (مطالعه موردی: شهر ایلام)». فصلنامه مطالعات عمران شهری،2(5)، 51-62.
برقی، حمید؛ هاشمی، صدیقه و جعفری، نسرین. (1396). «سنجش تاب‌آوری محیطی روستاهای در معرض خطر زلزله (مطالعه موردی: دهستان معجزات در شهرستان زنجان)». پژوهش و برنامه‌ریزی روستایی،6(17)، 81-97.
پیران، پرویز؛ اسدی، سعیده و دادگر، نیکو. (1394). «بررسی نقش تاب‌آوری اجتماعی در موفقیت بازسازی (مطالعه موردی جوامع روستایی درب استان و بابا پشمان پس از زلزله 1385 دشت سیلاخور استان لرستان)». مسکن و محیط روستا، (157)، 87-100.
تبریزی، منصوره. (1393). «تحلیل محتوای کیفی از منظر رویکردهای قیاسی و استقرایی». فصلنامه علوم اجتماعی، (64)، 105-138.
روستا، مجتبی؛ ابراهیم‌زاده، عیسی؛ ایستگلدی، مصطفی. (1396). «ارزیابی میزان تاب‌آوری اجتماعی شهری مورد شناسی: شهر زاهدان». نشریه پژوهش و برنامه‌ریزی شهری،9(32)،1-14.
زیاری، کرامت‌الله؛ حسینی، سید مصطفی. (1396). «ارزیابی ارتباط بین زیست‌پذیری و تاب‌آوری در محلات کلان‌شهر مشهد. خراسان بزرگ،7(23)، 11-26.
جعفریان، نغمه؛ حاتمی‌نژاد، حسین و مبهوت، محمدرضا. (1396). «ارزیابی تاب‌آوری اجتماعی و اقتصادی در برابر زلزله (مطالعه موردی بجنورد)». فصلنامه علمی و پژوهشی امداد و نجات، 9(1)، 15-26.
خراسانی، محمدامین؛ رضوانی، محمدرضا. (1392). «شناخت و تحلیل تفاوت زیست‌پذیری روستاهای پیرامون شهری در شهرستان ورامین». فصلنامه اقتصاد فضا و توسعه روستایی، 2(2)، 55 ـ 74.
حاتمی‌نژاد، حسین؛ خسروی کردستانی، فریبا؛ تابعی، نادر. (1396). مقدمه‌ای بر زیست‌پذیری شهری (راهبردی نوین در برنامه‌ریزی شهری). تهران: اراد کتاب.
حسن‌زاده، مرتضی. (1395). سنجش و ارزیابی شاخص‌های مؤثر برنامه‌ریزی شهری در زیست‌پذیری شهری با رویکرد توسعه پایدار (مطالعه موردی: مناطق چهارگانه شهر کرمان). پایان‌نامه منتشرشده کارشناسی ارشد، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید باهنر.
سام آرام، عزت‌الله؛ منصوری، سمانه. (1396). تبیین و بررسی مفهوم تاب‌آوری اجتماعی و ارزیابی تحلیلی شاخص‌های اندازه‌گیری آن. فصلنامه برنامه‌ریزی رفاه و توسعه اجتماعی،8(32)، 1-31.
طهماسبی تهرانی، شهرزاد. (1392). «بررسی الگوی زیست‌پذیری و کیفیت زندگی در روستاهای پیرامون شهری (مطالعه موردی: بخش مرکزی شهرستان شهریار)». پایان‌نامه منتشرشده کارشناسی ارشد، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه علامه طباطبایی.
کمالی، یحیی. (1396). «روش‌شناسی فراترکیب و کاربرد آن در سیاست‌گذاری عمومی». فصلنامه سیاست،47(3)، 721-736.
غلامی، کامبیز، خسروی، پوریا. (1395). «هویت شهر اسلامی با تأکید بر شاخص‌ها و ابعاد مختلف». اولین کنفرانس ملی شهرسازی، معماری، عمران، محیط‌زیست.
محمدی، سعید؛ منوچهری، سوران. (1397). «تحلیلی بر ارتباط زیست‌پذیری و تاب‌آوری جوامع روستایی مطالعه موردی روستاهای شهر مریوان». فصلنامه علمی _پژوهشی برنامه‌ریزی فضایی، 8(4)، 88-110.
مولائی، اصغر. (1402). «تبیین اصول و مبانی شهر و شهرسازی اسلامی بر مبنای احکام ثابت». نظریه اجتماعی متفکران مسلمان. شماره 28، 144-128.
Akbari, i. (2019). Investigating the rate of urban social resilience (Case study: Ilam city), Quarterly Journal of Urban Development Studies, 2 (5), 51-52
Barghi, H. Hashemi, p. Jaqari, N. (2018). Assessing the environmental resilience of villages at risk of earthquakes (Case study: Miracles village in Zanjan city), Rural research and planning, 6 (17), 97-81
Piran, p. Asadi, S. Dadgar, N. (2016). Investigating the role of social resilience in the success of reconstruction (Case study of rural communities in Darb province and Baba Pashman after the 2006 earthquake in Silakhor plain of Lorestan province), housing and rural environment, (157), 87-100
Tabrizi, M. (2015). Qualitative content analysis from the perspective of deductive and inductive approaches. Social Sciences Quarterly, (64), 105-138
Jafarian, N. Hatami Nejad, H. Stunned, M. (2018). Assessment of Social and Economic Resilience to Earthquake (Bojnourd Case Study), Quarterly Journal of Rescue and Relief, 9 (1), 15-26.
Hatami Nejad, H. Khosravi Kurdistani, F., Tabei, N. (2018). Introduction to urban livability (a new strategy in urban planning). Tehran: Aradktab.
Hassanzadeh, M. (2017). "Assessment and evaluation of effective indicators of urban planning in urban livability with a sustainable development approach (Case study: four regions of Kerman)". Master of Geography and Urban Planning. Faculty of Literature and Humanities. Shahid Bahonar University of Kerman
Khorasani, M. Rezvani, M. (2014). Recognition and analysis of the viability difference of suburban villages in Varamin city. Journal of Space Economics and Rural Development, 2 (2), 74-55
Rusta, M. Ebrahimzadeh, A. Eastgold, m. (2018). Evaluation of urban social resilience Case study: Zahedan city. Journal of Urban Research and Planning, 9 (32), 1-14
Ziari, K. Hosseini, S.M. (2018). Assessing the relationship between livability and resilience in the metropolitan areas of Mashhad. Greater Khorasan, 7 (23).
Sam Aram, A. Mansoori, S. (2018). Explain and study the concept of social resilience and analytical evaluation of its measurement indicators. Journal of Welfare Planning and Social Development, 8 (32).
Tahmasebi Tehrani, Sh. (2014). "Study of living pattern and quality of life in suburban villages (Case study: Central part of Shahriar city)". Master of Regional Development Planning. Faculty of Social Sciences.
Kamali, Y. (2018). Hyper-combined methodology and its application in public policy. Politics Quarterly, 47 (3), 721-736
 Mohammadi,s. Manouchehri,s. (2019). An analysis of the relationship between Livability and Resilience of rural communities.(Case Study: Rural villages of Marivan County). Journal of Spatial Planning Research.8(4).