مطالعات هنر اسلامی

مطالعات هنر اسلامی

بازشناسی و تبیین ساختار طراحی Z محور در خانه های تاریخی ایران نمونه موردی: خانه های قاجار تبریز

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه معماری، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران
2 گروه معماری، واحدتبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران
10.22034/ias.2022.360249.2048
چکیده
معماری همواره به‌عنوان ظرف زندگی انسان مطرح است و کیفیت و غنای آن می‌تواند عمده مشکلات روحی- روانی انسان معاصر را برطرف کند. به‌نظر می‌رسد فضاهای امروزی، برخلاف پیشرفت روزافزون ساختار و تکنولوژی، بیشتر در وادی پراگماتیسم قدم برمی‌دارند، و آنچه در این پوزیتویسم‌گرایی فراموش می‌شود، روح و کیفیت فضاست. ظهور پدیدارشناسی و مکتب‌های مشابه در تلاش برای مقابله با این وضعیت می‌باشند. آنچه ما در این پژوهش به‌دنبال آن هستیم، تحلیل یکی از مؤلفه‌های مکتب پدیدارشناسی به‌نام پارالاکس  در خانه‌های تاریخی دورۀ قاجار می‌باشد. تحلیل و شناخت پارالاکس، تعریف و تعبیری به‌نام «طراحی Z محور» از خود به ما داد. به‌عبارتی، جاری‌سازی پارالاکس در فضا، توجه به تغییر مختصات جغرافیایی سوژه و دادن زاویه دریافت‌های متفاوت از فضا، به وی می‌باشد. در نهایت، از تحلیل پارالاکسی خانه‌های تاریخی، جاری‌بودن این مؤلفه در فضاهای مسکونی دورۀ مذکور و دریافت زاویه دیدهای متنوع و متفاوت از فضا توسط ساکن یا مخاطب آن، حاصل گردید. واریانس این تغییر سطوح و حرکات در محور مورب و عمودی گاهی به 4.3 متر نیز می‌رسد. در نتیجۀ این حرکت و پویایی اُبژه، حواس پنجگانه نیز در پروسۀ ادراک فعال‌تر می‌شوند که از نتایج به‌دست آمده توالی زیر در اهمیت حواس در ادراک مشخص گردید: اولویت اول؛ حس بینایی، دوم؛ حس شنوایی، سوم؛ حس لامسه و چهارم؛ حس بویایی و چشایی.       
اهداف پژوهش:

تحلیل یکی از مؤلفه‌های مکتب پدیدارشناسی به‌نام پارالاکس در خانه‌های تاریخی دورۀ قاجار.
تجزیه‌وتحلیل طراحی z محور در خانه‌های قاجاری.

سؤالات پژوهش:

پارادیم حرکتی Z محور در خانه‌های تاریخی تبریز چگونه است؟
آیا حواس پنجگانه بیشتر از مؤلفۀ درک فضایی و شناخت فضایی، توجه بازدید‌‌کنندگان را دربر می‌گیرد؟
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Recognition and Explanation of Z-axis Design Structure in Historical Houses of Iran Case study: Qajar Houses in Tabriz

نویسندگان English

Mohammad Reza Mohammadian 1
Siroos Jamali 1
Sahar Toofan 1
Mohammad Reza Pakdelfard 2
1 Department of Architecture, Tabriz Branch, Islamic Azad University, Tabriz, Iran
2 Department of Architecture, Tabriz Branch, Islamic Azad University, Tabriz, Iran

کلیدواژه‌ها English

Phenomenology
Merleau-ponty
Perception
Z-axis Design
Historical Houses of Tabriz
ابراهیمی اصل؛ حسن، پناهی، سیامک و فروتن، منوچهر. (1396). «شناخت مؤلفه پارالاکس و ریشه‌یابی آن در فلسفه طراحی استیون هال (نمونه موردی: موزه هلسینکی، اکتشافات درون و تسراکت زمان)». نشریه باغ نظر، شماره 50، دوره 14، 74-65.
اردلانی، حسین؛ صافیان، محمدجواد و نوزاد، هما. (1397). «تحلیل هنر تعاملی با رویکرد پدیدارشناسانه از منظر مرلوپونتی». نشریه هنرهای زیبا – هنرهای تجسمی، شماره 4، دوره 23، 12-5.
اصغری، محمد. (1394). «رویکرد پدیدارشناسانه مرلوپونتی به رابطه هنر و بدن». پژوهش هنر، شماره 10، دوره 5، 10-1.
باشلار، گاستن. (1958). بوطیقای فضا، ترجمه محمد شیر بچه و مریم کمالی، تهران: انتشارات روشنگران و مطالعات زنان.
تیلور، کارمن. (1394). مرلوپونتی، ترجمه: مسعود علیا، تهران: ققنوس.
خبازی کناری، مهدی و سبطی، صفا. (1395). «بدن مندی» در پدیدارشناسی هوسرل، مرلوپونتی و لویناس». حکمت و فلسفه، شماره 3، دوره 12، 98-75.
صافیان، محمدجواد و مؤمنی، ناصر. (1389). «بررسی رابطه میان سکنی گزیدن و فراخواندن از نظر هیدگر». حکمت و فلسفه، شماره 22، دوره 6، 68-55.
صافیان، محمدجواد و مؤمنی، ناصر. (1390). «بررسی تطبیقی مکان نزد ارسطو، دکارت و هایدگر». نشریه متافیزیک، شماره 9 و 10، دوره 3، 76-65.
صافیان، محمدجواد؛ انصاری، مائده؛ غفاری، علی و محمد، مسعود. (1390). «بررسی پدیدارشناختی – هرمنوتیک نسبت مکان باهنر معماری». نشریه پژوهش‌های فلسفی دانشگاه تبریز، شماره 8، دوره 4، 129-94.
فون مایس، پی‌یر. (1384). عناصر معماری از صورت تا مکان. ترجمه: فرزین فردانش، تهران: انتشارات دانشگاه شهید بهشتی.
کریستیان، نوربرگ – شولتز. (1381). مفهوم سکونت، به‌سوی معماری تمثیلی، ترجمه: محمود امیر یاراحمدی، تهران: انتشارات آگاه.
مهدوی‌نژاد، محمدجواد و ناگهانی، نوشین. (1390). «تجلی مفهوم حرکت در معماری معاصر ایران». فصلنامه مطالعات شهر ایرانی اسلامی، شماره 3، 34-21.
Galen.A, Johson & Michael B, Smith. (1993). the Merleau - ponty Aesthetics Reader, Philosophy and painting , Nothwestem University, Press, Evansion
Gallagher, Sh. (2010). Merleau-ponty’s Phenomenology of perception, Topoi: an International Review of Philosophy, Vol. 29, No.2, pp. 184.
Holl, S. (2000). Parallax. Basel: Birkhauser.
Merleau- Ponty, Maurice. (1964). The Primacy of Perception. Ed. James E. Edie. Trans.
Yorgancioglu, D. (2004). Steven Holl: a translation of phenomenological philosophy into the realm of architecture. Unpublished master’s thesis. Ankara: Middle East Technical University