مطالعات هنر اسلامی

مطالعات هنر اسلامی

جایگاه تطبیقی اسطوره‌ها در زندگی انبیای الهی و شخصیت‌های اساطیری شاهنامه با استناد بر دو نسخه قصص‌الانبیا و شاهنامه شاه طهماسبی.

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده علوم انسانی، واحد ساوه، دانشگاه آزاد اسلامی، ساوه، ایران .
2 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده علوم انسانی، واحد ساوه، دانشگاه آزاد اسلامی، ساوه، ایران
3 استادیار، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده علوم انسانی، واحد ساوه، دانشگاه آزاد اسلامی، ساوه، ایران.
10.22034/ias.2022.364115.2068
چکیده
پژوهش حاضر به بررسی تطبیقی اسطوره‌های گذر از آب ‌وآتش و اسطوره کودک رهاشده در زندگی انبیای الهی و شخصیت‌های اساطیری شاهنامه می‌پردازد. قسمت‌های اساطیری و پهلوانی شاهنامه مشحون از اساطیری کهن است که از باورهای اقوام قدیم ایرانی نشأت گرفته است و بازتاب این باورها و سنت‌ها، گاه در میان مردمان عصر حاضر هم دیده می‌شود. این اسطوره‌ها شامل شخصیت‌های اساطیری، باورها، اماکن، موجودات و ابزارهای اساطیری می‌باشند؛ آنچه در این پژوهش بدان پرداخته می‌شود، ذکر سه مورد از اساطیر شاهنامه است که مشابه آن‌ها را در زندگی انبیای اولوالعزم الهی نیز می‌بینیم و ما برآنیم کهن‌الگوی گذر از آب ‌و آتش و پرواز به آسمان را در میان شخصیت‌های اساطیری شاهنامه چون فریدون، سیاوش و کاووس و وجوه مشترکش را در زندگی پیامبرانی چون حضرت موسی، ابراهیم و سلیمان علیهم‌السلام بررسی کنیم. روش تحقیق در این پژوهش کیفی و با استفاده از روش کتابخانه‌ای به بررسی متون مختلف می‌پردازد، همچنین برای تحلیل و تفسیر از رویکرد استدلالی بهره گرفته شده است. نتیجه اینکه بن‌مایه‌های اساطیری مشاهده شده در زندگی پیامبران الهی به داستان‌های اساطیری ایران ازجمله «شاهنامه فردوسی» راه یافته و می‌توان رد پای برخی از آیین‌های اساطیری مشابه‌ها را در زندگی پیامبران و شخصیت‌های اساطیری شاهنامه یافت.
اهداف پژوهش:

شناخت اسطوره گذر از آب و آتش و کودک رهاشده و نمونه‌های آن در زندگی پیامبران الهی.
مقایسۀ اسطوره گذر از آب و آتش و کودک رهاشده در میان شخصیت‌های اساطیری شاهنامه و زندگی پیامبران.

سؤالات پژوهش:

جایگاه کلی اسطوره در میان شخصیت‌های اساطیری شاهنامه و پیامبران الهی چگونه بوده است؟
وجوه مشترک اسطوره گذر از آب ‌و آتش و پرواز به آسمان در میان شخصیت‌های اساطیری شاهنامه و پیامبران الهی به چه شکلی بوده است؟
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

A Comparative Study of the Position of Myths in the Lives of the Divine Prophets and the Mythological Characters of the Shahnameh, Based on Two Versions: Qasas al-Anbiya and the Shahnameh of Shah Tahmasp

نویسندگان English

Akram Jokar 1
Manizheh Falahi 2
Reza Fahimi 3
1 PhD student, Department of Persian Language and Literature, Faculty of Humanities, Saveh Branch, Islamic Azad University, Saveh, Iran.
2 Assistant Professor, Department of Persian Language and Literature, Faculty of Humanities, Saveh Branch, Islamic Azad University, Saveh, Iran
3 Assistant Professor, Department of Persian Language and Literature, Faculty of Humanities, Saveh Branch, Islamic Azad University, Saveh, Iran.
چکیده English

The present research conducts a comparative study of the myths of passage through water and fire and the myth of the abandoned child in the lives of the divine prophets and the mythological characters of the Shahnameh. The mythological and heroic sections of the Shahnameh are replete with ancient myths originating from the beliefs of ancient Iranian peoples, and reflections of these beliefs and traditions are sometimes seen even among contemporary people. These myths include mythological characters, beliefs, places, creatures, and tools; what is addressed in this research is the mention of three instances of myths from the Shahnameh, parallels of which are also seen in the lives of the Ulu al-'Azm (Arch) prophets, and we aim to examine the archetype of passage through water and fire and flight to the sky among the mythological characters of the Shahnameh such as Fereydun, Siavash, and Kay Kawus, and their common aspects in the lives of prophets such as Moses, Abraham, and Solomon (peace be upon them). The research method in this study is qualitative and uses a library method to examine various texts; also, a reasoning approach has been employed for analysis and interpretation. The conclusion is that the observed mythological motifs in the lives of the divine prophets have found their way into Iranian mythological stories, including Ferdowsi's Shahnameh, and traces of some similar mythological rites can be found in the lives of the prophets and the mythological characters of the Shahnameh.
Research Objectives:


Understanding the myth of passage through water and fire and the abandoned child and their examples in the lives of the divine prophets.


Comparing the myth of passage through water and fire and the abandoned child among the mythological characters of the Shahnameh and the lives of the prophets.


Research Questions:


What was the general position of myth among the mythological characters of the Shahnameh and the divine prophets?


In what form were the common aspects of the myth of passage through water and fire and flight to the sky among the mythological characters of the Shahnameh and the divine prophets?

کلیدواژه‌ها English

Qasas al-Anbiya (Stories of the Prophets)
Shahnameh
Myth of Passage Through Water and Fire
Myth of the Abandoned Child
آیدنلو، سجاد. (1386). از اسطوره تا حماسه. تهران: معین.
اسلامی ندوشن، محمدعلی. (1376). زندگی و مرگ پهلوانان در شاهنامه. تهران: نشر آثار.
اسماعیل پور، ابوالقاسم، (1375). اسطوره آفرینش در آیین مانی. تهران: فکر روز.
آموزگار، ژاله. (1381). تاریخ اساطیر ایران. تهران: سمت.
انوری، حسن. (1386). فرهنگ بزرگ سخن. جلد 1، تهران: نشر سخن.
انوشه، حسن. (1381)،. فرهنگ‌نامه ادب فارسی. جلد 2، تهران: وزارت ارشاد و فرهنگ اسلامی.
اوداینیک، ولودیمیر والتر. (1379). یونگ و سیاست. ترجمۀ علیرضا طیب، تهران: نی.
ایونس، ورونیکا. (1373). اساطیر هند. ترجمۀ باجلان فرّخی. تهران: اساطیر.
الیاده، میرچا. (1385). رساله در تاریخ ادیان. ترجمه: جلال ستاری، تهران: نشر سروش.
حسن‌زاده، شهریار. (1395). «واکاوی سیروسفر آسمانی در مثنوی». عرفان اسلامی، دوره13، 50، 220-188.
دادگی، فرنبغ. (1369). بندهشن؛ ترجمۀ مهرداد بهار، تهران: توس.
دوستخواه، جلیل. (1384). اوستا، گزارش و پژوهش. 2 جلد، چاپ نهم، تهران: مروارید.
رأس، آلن اُ. (1375). روان‌شناسی شخصیت. ترجمۀ سیاوش جمال‌فر، چاپ دوم، تهران: روان.
رضی، هاشم. (1381). دانشنامه‌ ایران باستان. تهران: سخن.
روحی برندق، کاووس و صفری، علی. (1395). عروج حضرت عیسی علیه‌السلام؛ دیدگاه‌ها، چالش‌ها و رویکرد نو به مسئله شایست نشایست؛ ترجمۀ کتایون مزداپور، تهران: مؤسسۀ مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
طبرسی، ابوعلی. (1372). مجمع‌البیان فی تفسیر القرآن. ج‌۴، چاپ سوم، تهران: انتشارات ناصرخسرو.
فردوسی، ابوالقاسم. (1375). شاهنامه فردوسی. به کوشش سعید حمیدیان، چاپ سوم، تهران: قطره.
قائمی، فرزاد؛ محمد، ابوالقاسم قوام و یاحقی، جعفر. (1389). «تحلیل نقش نمادین اسطوره آب و نمودهای آن در شاهنامه فردوسی براساس روش نقد اسطوره‌ای». جستارهای ادبی،2(165)، 1.
مجلسی، محمد‌باقر. (بی‌تا). بحارالانوار. ج 13، بیروت: دارالاحیا.
مک کال، هنریتا؛ وستاسرخوش کرتیس، آن بیرل و کارل توب، گری اورتون. (1385). جهان اسطوره‌ها 2. ترجمۀ عباس مخبر، تهران: نشر مرکز. 
واحددوست، مهوش. (1379). نهادینه‌های اساطیری در شاهنامه فردوسی. تهران: سروش.
ورمازرن، مارتن یوزف. (1372). آیین میترا. ترجمۀ بزرگ نادرزاد، تهران: چشمه.