مطالعات هنر اسلامی

مطالعات هنر اسلامی

تحلیل داستان رستم و اسفندیار بر اساس روش نقد اسطوره‌ای با توجه به نظریه نورتروپ فرای با تأکید بر شاهنامه مکتب تبریز صفوی موزه هنرهای معاصر تهران.

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران.
2 دانشجوی کارشناسی‌ارشد گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران.
10.22034/ias.2023.377138.2121
چکیده
داستان‌های شاهنامه همواره بستر مناسبی برای پژوهش در حوزۀ ادبیات حماسی بوده‌اند؛ در این پژوهش که با هدف تحلیل داستان رستم و اسفندیار براساس روش نقد اسطوره‌ای باتوجه‌به نظریه نورتروپ فرای انجام‌شده، اطلاعات لازم به روش کتابخانه‌ای گردآوری‌شده و به روش توصیفی-تحلیلی موردبحث و بررسی قرارگرفته‌اند. نتایج به‌دست‌آمده، حاکی از این بود که باتوجه‌به الگوی فرای، داستان رستم و اسفندیار جزء دسته تراژدی است و سه بخش نظم، احساس و انزوا در آن حاکم بوده است و مراحل شش‌گانۀ تراژدی نیز در آن مصداق دارند. درواقع، معنای نهایی این تراژدی، انزوای کامل رستم و غرق‌شدن او در دریای تجربۀ فردی است که در این داستان به‌دست آورده است؛ بنابراین با تکمیل این مراحل شش‌گانه، داستان رستم و اسفندیار نیز پایان‌یافته و تصویر ناخوشایندی برای مخاطب ایجاد نموده که متوجه عنصر تقدیرگرایی و تحکم واقع‌گرایانه در پایان تراژدی است. در نگاره‌های شاهنامه مکتب تبریز صفوی موزه هنرهای معاصر تهران نیز نمودهای این تقدیرگرایی به وضوح قابل مشاهده است.
اهداف پژوهش:

بررسی داستان رستم و اسفندیار با توجه به الگوی فرای.
بررسی معنای تراژدی رستم و اسفندیار با تأکید بر شاهنامه مکتب تبریز صفوی موزه هنرهای معاصر تهران.

سؤالات پژوهش:

داستان رستم و اسفندیار با توجه به الگوی فرای چگونه است؟
در تراژدی رستم و اسفندیار با تأکید بر شاهنامه مکتب تبریز صفوی موزه هنرهای معاصر تهران چه معنایی نهفته است؟

 
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

An Analysis of the Story of Rostam and Esfandiyar Based on Mythological Criticism Using Northrop Frye's Theory with an Emphasis on the Shahnameh of the Safavid Tabriz School at the Tehran Museum of Contemporary Art

نویسندگان English

Abdul Reza Naderifar 1
Fatemeh Mohammadi 2
1 Assistant Professor, Department of Persian Language and Literature, Faculty of Literature and Humanities, Razi University, Kermanshah, Iran.
2 Master's student in the Department of Persian Language and Literature, Faculty of Literature and Humanities, Razi University, Kermanshah,, Iran.
چکیده English

The stories of the Shahnameh have always provided a suitable context for research in the field of epic literature. This study, aimed at analyzing the story of Rostam and Esfandiyar using mythological criticism based on Northrop Frye's theory, collected necessary information through a library-based method and analyzed it descriptively and analytically. The results indicated that, according to Frye's model, the story of Rostam and Esfandiyar belongs to the category of tragedy, governed by the phases of order, passion, and isolation. The six stages of tragedy are also exemplified in it. In fact, the ultimate meaning of this tragedy is Rostam's complete isolation and his immersion in the sea of personal experience gained in this story. Therefore, upon completing these six stages, the story of Rostam and Esfandiyar concludes and presents an unpleasant image to the audience, highlighting the element of determinism and realistic control in the end of the tragedy. These determinist elements are clearly visible in the illustrations of the Shahnameh from the Safavid Tabriz School at the Tehran Museum of Contemporary Art.
Research Objectives:

To examine the story of Rostam and Esfandiyar in light of Frye's model.
To explore the meaning of the tragedy of Rostam and Esfandiyar with an emphasis on the Shahnameh of the Safavid Tabriz School at the Tehran Museum of Contemporary Art.

Research Questions:

How does the story of Rostam and Esfandiyar align with Frye's model?
What meaning is embedded in the tragedy of Rostam and Esfandiyar, with a focus on the Shahnameh of the Safavid Tabriz School at the Tehran Museum of Contemporary Art?

کلیدواژه‌ها English

Epic
Mythological Criticism
Story of Rostam and Esfandiyar
Northrop Frye's Theory
Epic Literature
ابن‌اثیر، ابوالحسن علی‌بن‌آبی اکرم. (1385ق). الکامل فی التواریخ، بیروت: دار صادر.
ابن‌هشام، عبدالملک. (1375). زندگانى محمد (ص) پیامبر اسلام. ترجمه: سیّد هاشم رسولى، چاپ پنجم، تهران: انتشارات کتابچه.
ابن‌هشام، عبدالملک. (بی‌تا). سیره نبوی. تحقیق مصطفى آل‌سقا و ابراهیم آل‌آبیارى و عبد حفیظ سلبی، بیروت: دارمعرفه.
اسلامی ندوشن، محمدعلی. (1390). «داستان داستان‌ها؛ رستم و اسفندیار در شاهنامه». چاپ سوم، تهران: شرکت سهامی انتشار.
بشیری، محمود؛ حاج نوروزی، ندا. (1397). نقد داستان سیاوش براساس نظریات نورتروپ فرای در نقد تاریخی، هفتمین همایش انجمن ترویج زبان و ادب فارسی، جلد دوم.
ثعلبی، عبدالملک‌بن‌محمد. (1368). تاریخ ثعلبی مشهور به غرور اخبارِ مُلوک‌الفرس و سیر هم‌پاره نخست (ایران باستان)، ترجمه: محمد فضائلی، تهران: نشر نقره.
راشد محصّل، محمدتقی. (1369). «مروری بر داستان رستم و اسفندیار». مجله دانشکده ادبیات و علوم انسانی مشهد، شماره سوم و چهارم، 462-432.
رو تون. (1385). اسطوره. ترجمه: ابوالقاسم اسماعیل‌پور، چ3، تهران: نشر مرکز.
سپاهی، جمشید. (1349). نگرشی بر اوج و سقوط رستم در شاهنامه. تهران: مؤسسه انتشارات آسیا.
طبری، ابوجعفر محمدبن‌حریر. (1387ق). تاریخ الامم و ملوک. تحقیق محمدابوالفضل ابراهیم، ط ثانیه، بیروت: دارتران.
طبری، محمدبن‌حریر. (1375). تاریخ طبری. ترجمه: ابوالقاسم پاینده، چاپ پنجم، تهران: انتشارات اساطیر.
نوتروپ، فرای. (1377). تحلیل نقد. ترجمه: صالح حسینی، چ1، تهران: انتشارات نیلوفر.
------------. (1378). ادبیات و اسطوره در اسطوره و رمز. ترجمه: جلال ستاری. تهران: انتشارات سروش.
------------. (1388). ابلهان زمان. ترجمه: هلن اولیایی، اصفهان: نشر فردا.
فردوسی، ابوالقاسم. (1389). شاهنامه. به کوشش سعید حمیدیان، چاپ هفدهم، تهران: انتشارات قطره.
فردوسی، ابوالقاسم. (1353). شاهنامه. تصحیح ژول مول، چاپ دوّم، تهران: شرکت سهامی کتاب‌های جیبی.
کاظم‌پور، مهدی؛ احمدی، زهرا. (1401). «نقد اسطوره‌ای داستان رستم و سهراب براساس نظریات نورتروپ فرای». فصلنامه متن‌پژوهی ادبی، دوره 26، شماره 93، 285-305.
کزازی، میرجلال‌الدین. (1376). «رؤیا، حماسه، اسطوره». تهران: نشر مرکز.
گرین، ویل فرد؛ مورگان، بی. (1376). مبانی نقد ادبی. ترجمه: فرزانه طاهری، تهران: نشر نیلوفر.
مجمل التواریخ و القصص. (بی‌تا). تحقیق ملک شعرا بهار، تهران: نشر کلاله خاور.
مال‌میر، تیمور. (1385). «ساختار داستان رستم و اسفندیار». نشریه دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید باهنر کرمان، شماره 19، پیاپی 16.
نامور مطلق، بهمن. (1393). اسطوره و اسطوره‌شناسی نزد نورتروپ فرای از کالبدشناسی نقد تا رمز کل، چ 1، تبریز: نشر موغارم.
نبی‌لو، علیرضا. (1391). «بررسی داستان رستم و اسفندیار بر مبنای دیدگاه کلود برمان». فصلنامه متن‌شناسی ادب فارسی، شماره 4، پیاپی 16، 33-52.
نولدک، تئودور. (1369). حماسه ملی ایران. ترجمه: بزرگ علوی و با مقدمه سعید نفیسی، چاپ چهارم، تهران: نشر جامی و مرکز نشر سپهر.
هزار حکایت صوفیان. (1389). مقدمه و تصحیح و تعلیقات از حامد خاتمی‌پور، تهران: انتشارات سخن.
واعظی، روزت؛ زیرک، ساره. (1400). «تحلیل رفتار متقابل در داستان رستم و اسفندیار براساس نظریه اریک برن». پژوهش‌نامه ادب حماسی، شماره اول، پیاپی 31، 275-302.
واقفی، محمدبن‌عمر. (1369). مغازه‌ی؛ تاریخ جنگ‌های پیامبر (ص). ترجمه: محمود مهدوى دامغانى، چاپ دوّم، تهران: مرکز نشر دانشگاهى.
یزدانی‌راد، علی. (1401). «نبرد رستم و اسفندیار؛ روایتی حماسی از پدیده‌ای تاریخی». فصلنامه کاوش‌نامه، شماره 52، 9-46.