مطالعات هنر اسلامی

مطالعات هنر اسلامی

نشانه های مشترک فرهنگ عامه در قصه نوشآفرین گوهر تاج و کتاب مصور هزار و یکشب صنیع الملک

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده زبان وادبیات علوم انسانی، واحد سنندج، دانشگاه آزاد اسلامی،سنندج، ایران
2 استادیار، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده زبان و ادبیات علوم انسانی، واحد سنندج، دانشگاه آزاد اسلامی، سنندج، ایران
3 استادیار، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده زبان و ادبیات علوم انسانی، واحد سنندج، دانشگاه آزاد اسلامی ،سنندج، ایران
4 استادیار، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده زبان و ادبیات علوم انسانی، واحد سنندج، دانشگاه آزاد اسلامی ، سنندج، ایران
10.22034/ias.2022.347409.1994
چکیده
قصۀ نوش­آفرین گوهرتاج، داستان عامیانه و منثور دورۀ صفوی است که نویسندۀ ­آن نامعلوم است. این داستان، قصۀ عشق ابراهیم شاهزادۀ چین به نوش­آفرین گوهرتاج شاهزادۀ دمشق است. قصه به شرح تلاش­ها، جنگ­ها و دلاوری­های شاهزاده ابراهیم برای رسیدن به نوش­آفرین گوهرتاج می­پردازد. ازآنجاکه قصۀ نوش‌آفرین گوهرتاج، داستانی عامیانه است، عناصر مختلف فرهنگ عامه در این اثر به گستردگی دیده می­شود. ازجمله؛ موجودات عجیب، اتفاقات شگفت­انگیز، مکان­ها و اشیاء عجیب، اعتقادات و باورهای مذهبی، باورهای خرافی، آداب‌ورسوم اجتماعی، کنایات و ضرب­المثل­ها. کتاب هزار و یک شب نیز از معروف‌ترین منابع ادبی و داستانی مربوط به حوزه فرهنگی شرق است که در دوره قاجار توسط صنیع‌الملک مصور شده است. این پژوهش به روش توصیفی و تحلیلی و با تکیه بر داده‌های منابع کتابخانه‌ای به رشتۀ تحریر درآمده است. در این پژوهش با ذکر نمونه­های از عناصر فرهنگ عامه، در قصۀ نوش­آفرین گوهرتاج و تطبیق آن با نگاره‌های نسخۀ مصور هزار و یک شب صنیع‌الملک به تحلیل و بررسی بارتاب فرهنگ عامه در این دو اثر پرداخته­ شده است. در بررسی فرهنگ عامه در قصه­ نوش­آفرین گوهرتاج، جنبه­ها و ابعاد مختلف زندگی مردم عادی قابل مشاهده است. این اثر حاوی مطالب مهم و ارزشمندی از فرهنگ مردم دوره صفوی و تا حدودی قاجار است و اعتقادات و باورهای عامیانه آن دوره در این اثر بازتاب گسترده­ای دارد. درحالی‌که کتاب مصور هزار و یک شب صنیع‌الملک مربوط به دورۀ قاجار است و یک مجموعۀ داستانی است نه یک داستان واحد.
اهداف پژوهش:

آشنایی با مؤلفه‌های فرهنگ عامه در قصۀ نوش‌آفرین گوهرتاج و نسخه مصور هزار و یک شب.
بررسی نقش اوضاع اجتماعی و فرهنگی در زمان قصۀ نوش‌آفرین گوهرتاج.

سؤالات پژوهش:

مهم‌ترین مؤلفه‌های فرهنگ عامه در قصۀ نوش‌آفرین گوهرتاج و نسخه مصور هزار و‌ یک شب صنیع‌الملک چیست؟
اوضاع اجتماعی و فرهنگی در زمان قصۀ نوش‌آفرین گوهرتاج چگونه بوده است؟
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Common signs of popular culture in the story of Nooshafarin Gohar Taj and the illustrated book of One Thousand and One Nights by Sani Al-Molk

نویسندگان English

Zeinab Kochaki Alikalayeh 1
Seyedkeyhan Shohadaie 2
Jamal Ahmadi 3
Reza Borzoiy 4
1 PhD Student, Department of Persian Language and Literature, Faculty of Language and Literature, Humanities, Sanandaj Branch, Islamic Azad University, Sanandaj, Iran
2 Assistant Professor, Department of Persian Language and Literature, Faculty of Language and Literature, Humanities, Sanandaj Branch, Islamic Azad University, Sanandaj, Iran
3 Assistant Professor, Department of Persian Language and Literature, Faculty of Language and Literature, Humanities, Sanandaj Branch, Islamic Azad University, Sanandaj, Iran
4 Assistant Professor, Department of Persian Language and Literature, Faculty of Language and Literature, Humanities, Sanandaj Branch, Islamic Azad University, Sanandaj, Iran
چکیده English

The story of the Noush Afarin GoharTaj is a folk and prose tale of the Safavid period which its writer is unknown. This story is about the love of Ibrahim, the Chinese prince for Noush Afarine GowharTaj, the princess of Damascus. the tale explains the efforts, battles and courage of prince Ibrahim to reach Noush Afarine GowharTaj. Folk culture (folklore) is a nation's cultural and spiritual heritage and a product of their thoughts, perception and emotions that have remained by word of mouth and heart to heart throughout the ages from the past to the present. Different elements of folklore are widely seen in this work, including; weird creatures, amazing events, strange places and objects, religious beliefs, superstitious beliefs, social customs and manners, ironies and proverbs. This article, while examines folklore in GowharTaj’s tale, explains samples of each of the elements of folklore. In the examination of folklore and its reflection in GowharTaj's tale, different aspects and dimensions of the lives of ordinary people can be seen. This piece of work contains important and valuable content from the Safavid period culture and to some extent Qajar. Popular beliefs and faith are widely reflected in it.

کلیدواژه‌ها English

folklore
Folk Beliefs
Social Customs
Noush Afarine GowharTaj
انجوی شیرازی، ابوالقاسم. (1371). گذری و نظری در فرهنگ مردم. تهران: اسپرک.
انوری، حسن. (1381). فرهنگ بزرگ سخن. تهران: سخن.
بهار، لاتیک چند. (1379). بهار عجم، فرهنگ لغات، ترکیبات، کنایات و امثال فارسی. تصحیح کاظم دزفولیان، تهران: طلایه.
بهرامی، ایرج. (1387). قصه عاشقان قدیمی. تهران: ورجاوند.
بیهقی، حسینعلی. (1367). پژوهشی در بررسی فرهنگ عامه­ ایران. مشهد: انتشارات آستان قدس رضوی.
تمیم­داری، احمد. (1390). فرهنگ عامه. تهران: مهکامه.
جاهودا، گوستاو. (1371). روانشانسی خرافات. ترجمه: محمدتقی براهنی، تهران: آسیم.
داد، سیما. (1375). فرهنگ اصطلاحات ادبی. تهران: مروارید.
درویشیان، علی اشرف. (1375). فرهنگ عامیانه مردم ایران. تهران: انتشارات کتاب فرهنگ.
دهخدا، علی‌اکبر. (1363). امثال و حکم. تهران: انتشارات امیرکبیر.
ذوالفقاری، حسن. (1396). باورهای عامیانة مردم ایران. تهران: چشمه.
روح­الامینی، محمود، (1364). پژوهش و بررسی فرهنگ عامه ایران. مشهد: آستان قدس رضوی.
عفیفی، رحیم. (1374). اساطیر و فرهنگ ایران در نوشته­های پهلوی. تهران: توس.
قرایی مقدم، امان­اله. (1382). انسان­شناسی فرهنگی. تهران: چشمه.
ماسه، هانری. (1375). معتقدات و آداب ایرانی. ترجمه: مهدی روشن ضمیر، تهران: پردازش.
نوش­آفرین گوهرتاج. (1392). به کوشش اولریش مارزولف. تهران: به نگار.
هدایت صادق. (1342). نیرنگستان. تهران: امیرکبیر.
هدایت، صادق. (1344). مجموعه نوشته­های پراکنده. تهران: امیرکبیر.
هدایت، صادق. (1385). فرهنگ عامیانه مردم ایران. تهران: چشمه.
وارینگ، فیلیپ. (1371). فرهنگ خرافات. ترجمه و گردآوری: احمد رجحان، تهران: بی­نا.
وسترمارک، ادوارد. (1396). بازمانده­هایی از فرهنگ دوران جاهلی در تمدن اسلامی. ترجمه: علی بلوکباشی، تهران: فرهنگ جاوید.
وکیلیان، احمد. (1386). تمثیل و مثل. تهران: سروش.
یاحقی، محمدجعفر. (1369). اساطیر و فرهنگ ایران در نوشته­های پهلوی. تهران: سروش.