مطالعات هنر اسلامی

مطالعات هنر اسلامی

واکاوی نقش تزیینات خوون چینی جداره ها درخانه های سنتی شهر اهواز با تاکید بر مولفه های حس تعلق به مکان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه معماری، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران
2 گروه معماری، دانشگاه قم، قم، ایران.
10.22034/ias.2023.377626.2125
چکیده
تعلق به مکان به‌عنوان پیوندی مؤثر که  مردم با قرارگاه مکانی برقرار می‌کنند، جایی که آن‌ها تمایل به ماندن دارند و آنجا احساس آرامش و امنیت می‌کنند. امـــروزه انسان‌ها در خانه‌هایی زندگی می‌کنند که بی‌توجهی به انسان و نیازهای او در طراحی و ساخت آن‌ها، مشکلاتی از قبیل کاهش احساس تعلق و آرامش را به همراه داشته است. این پژوهش باهدف احیای تزئینات و حس تعلق در ساختمان‌های معاصر احترام به فرهنگ بومی هست و در دو بخش موردبررسی قرارگرفته است، جمع‌آوری اطلاعات و داده‌ها و مستندسازی با استفاده از منابع و استناد کتابخانه‌ای و همچنین مطالعات میدانی تحلیل الگوها تزئینات آجرکاری ازنظر شکل کیفی توسط نرم‌افزار اتوکد و به‌وسیلۀ نگارندگان به روش توصیفی و تحلیلی تکمیل گردیده است؛ سپس در فرآیند تحقیق به روش تطبیقی- مقایسه‌ای تزئینات جداره‌های مذکور از منظر تأثیر مؤلفۀ حس تعلق در تزئینات خوون‌چینی اهواز مورد مداقه قرارگرفته است. تزئینات خوون چینی که در خانه‌های موردبررسی بیشترین شکل تزئین را به خود اختصاص داده است، چهار بر راسته و چلیپا و چهاربر مورب و بازوبند به ترتیب و ازلحاظ رنگ خاکی و مصالح اجری و آجرکاری خوون‌چینی بیشترین درصد را به خود اختصاص داده است همچنین تحلیل تزئینات خوون‌چینی باتوجه‌به مؤلفه‌های حس تعلق به‌صورت جداول تطبیقی ارائه‌ شده است.
اهداف پژوهش:

بررسی نقش تزئینات‌خوون چینی جداره‌ها در خانه‌های سنتی شهر اهواز.
بررسی تحلیل تزیینات خوون‌چینی باتوجه‌به مؤلفه‌های حس تعلق به‌صورت جداول تطبیقی.

سؤالات پژوهش:

نقش تزئینات خوون‌چینی جداره‌ها در خانه‌های سنتی شهر اهواز چگونه هست؟
تزئینات خوون‌چینی باتوجه‌به مؤلفه‌های حس تعلق به مکان چگونه هست؟
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Analyzing the Role of Khoun-Chini Decorations on Walls in Traditional Houses of Ahvaz City

نویسندگان English

Golshan Rezaei Mirquaid 1
Hamed Hayati 2
1 Department of Architecture, Ahvaz Branch, Islamic Azad University, Ahvaz, Iran
2 Department of Architecture, University of Qom, Qom, Iran.
چکیده English

Place attachment is an effective bond that people establish with their spatial environment, where they desire to stay and feel a sense of calm and security. Today, humans live in houses where the disregard for human needs in their design and construction has led to issues such as reduced sense of attachment and tranquility. This research aims to revive decorations and the sense of attachment in contemporary buildings while respecting indigenous culture. It is divided into two parts: data collection and documentation using library resources and references, as well as field studies analyzing the patterns of brickwork decorations in terms of qualitative form using AutoCAD software. The research was completed by the authors through descriptive and analytical methods. Subsequently, in the research process, a comparative method was used to examine the mentioned wall decorations from the perspective of the impact of the sense of place attachment component in Khoun-Chini decorations in Ahvaz. Khoun-Chini decorations, which constitute the most common form of decoration in the studied houses, include four types: Rasteh, Chelipa, Four Diagonal, and Bazouband, in order. In terms of color, earthen tones, and materials, brickwork and Khoun-Chini decorations account for the highest percentage. Additionally, the analysis of Khoun-Chini decorations based on the components of sense of place attachment is presented in comparative tables.
Research Objectives:


Investigating the role of Khoun-Chini decorations on walls in traditional houses of Ahvaz city.


Analyzing Khoun-Chini decorations based on the components of sense of place attachment through comparative tables.


Research Questions:


What is the role of Khoun-Chini decorations on walls in traditional houses of Ahvaz city?


How are Khoun-Chini decorations in terms of the components of sense of place attachment?

کلیدواژه‌ها English

Decorations
Khoun-Chini
Place Attachment
Traditional Houses
Ahvaz
ادوارد، رلف. (1390). مکان و حس لامکان. تهران: مترجم.
امجد، مرجان؛ مظفر، فرهنگ؛ طغیانی، شیرین و قاسمی، وحید. (1401). «نقش مادی‌ها در شکل‌گیری حس تعلق به مکان ساکنان هم‌جوار آن». فصلنامه علمی و مرمت معماری ایران، 12، 136-119.
انصاری، مجتبی. (1381). «تزیین در معماری و هنر ایران با تأکید بر مساجد دوره اسلامی با تأکید بر مساجد». مدرس هنر، دوره اول، 73-59.
بلیلیان، یدا؛ ستارزاده، داریوش؛ خورشیدیان، ساناز و نوری، مریم. (1390). «بررسی ویژگی‌های هندسی گره‌ها در تزیین‌های اسلامی از دیدگاه فراکتال». فصلنامه علمی-پژوهشی شهر ایرانی- اسلامی، 85.
براند رابرت، هیلن. (1386). معماری اسلامی. مترجم: ایرج اعتصام. تهران: شرکت پردازش و برنامه‌ریزی شهری.
بهزادپور، محمد. (1399). مکان و لامکان. تهران: طحان گستر.
پاکباز، رویین. (1383). دایره‌المعارف هنر. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
پاکدامن، آرزو. (1392). آمودهای معماری ایرانی. تهران: سیمای دانش.
پاکزاد، جهانشاه. (1385). راهنمای طراحی فضاهای شهری در ایران. تهران: وزارت مسکن و شهرسازی، معاونت شهرسازی و معماری.
پاکزاد، جهانشاه. (1393). الفبای روان‌شناسی محیط برای طراحان. تهران: آرمان‌شهر.
تابان، محسن؛ پورجعفر، بمانیان، محمدرضا و حیدری، شاهین. (1390). «تأثیر اقلیم بر شکل تزیینات معماری باتکیه‌بر تحلیل میزان سایه‌اندازی نقش‌جهان». مطالعات نظری و فناوری‌های نوین معماری و شهرسازی، دوره2، شماره 2، 90-79.
تریلینگ، جیمز. (1394). زبان تزیین. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
جوادی، شهره. (1384). «تزیین عنصر اصلی در زیباشناسی هنر ایرانی». باغ نظر، 53، 1.
جوان فروزنده، علی؛ مطلبی، قاسم. (1390). «مفهوم حس تعلق به مکان و عوامل شکل‌دهنده آن». هویت شهر، 1، 27-37.
حبیبیان، بهار؛ حاتمی‌نژاد، حسین. (1399). «تبیین اثرپذیری سرزندگی محله‌های شهری از ابعاد دلبستگی مکانی نمونه موردمطالعه: شهر اهواز». برنامه‌ریزی و آمایش فضا، 3، 179-152.
حق‌پرست، فرزین؛ آصفی، مازیار و ابی‌زاده، الناز. (1398). «تأثیر مؤلفه‌های هویت مکان بر حس تعلق به مکان، مطالعه بازار تاریخی تبریز». فصل‌نامه تحقیقات جغرافیا، 3، 312-303.
حیدری، علی‌اکبر؛ مطلبی، قاسم و نگین تاجی، فروغ. (1393). «تعلق به مکان در خانه‌های سنتی و مجتمع‌های مسکونی امروزی». نشریه هنرهای زیبا نشریه هنرهای زیبا، 4، 86-75.
دادور، ابوالقاسم؛ دالایی، زاده. (1395). مبانی نظری هنرهای سنتی. تهران: مرکب سپید.
رلف، ادوارد. (1397). مکان و بی‌مکان. مترجم: نقصان محمدی، محمدرضا، ماندگاری، کاظم، زهیرمتکی، تهران: انتشارات آرمان‌شهر.
رلف، ادوارد. (1399). مکان و لامکان. مترجم: محمد بهزادپور، فریده حسن‌پور، تهران: انتشارات طحان.
رضالو، رضا؛ آیرملو، یحیی و آقاجانی، اسدالله. (1392). «مطالعه سیر تحول نقوش چلیپایی در تزیینات معماری دوره اسلامی ایران و زیباشناسی و نمادشناسی آن». هنرهای زیبا، هنرهای تجسمی، 4، 24-5.
زرگرزاده دزفولی، مجتبی؛ لاری بقال، کیانوش؛ سالاری، نجمه و بابایی مراد، مهناز. (1395). «خوون‌چینی، تکامل و تناسب ابعاد آجر در نماسازی‌های آثار معماری دزفول». مطالعات معماری ایرانی، 9، 65-48.
سرگزی، محمدعلی. (1392). «نشانه‌شناسی نقوش و تزیینات معماری اسلامی ایران». نقش‌مایه، دوره5، 16،  45-42.
شاه‌چراغی، آزاده؛ بندرآبادی، علیرضا. (1399). محاط در محیط کاربرد روان‌شناسی محیطی در معماری و شهرسازی. تهران: انتشارات سازمان جهاد دانشگاهی.
صفرنژاد، مهسا؛ کریمی آذری، امیررضا و غلامعلی‌زاده، حمزه. (1395). «شناسایی مؤلفه‌های مؤثر بر ارتقای هویت شهر و افزایش حس تعلق شهروندان در طراحی بناهای اداری فرهنگی (مطالعه موردی: شهر رشت)». فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران، دوره9، شماره4، 32-1.
صحافی اصل، پریسا؛ آیت‌اللهی، حبیب‌الله. (1390). «بررسی تداوم عناصر تزیینی معماری ایران باستان در معماری دوران اسلامی ایران تا پایان دوره صفوی». فصل‌نامه نگره، (19)، 63-79.
طباطبایی، ملک. (1390). جداره‌های شهری و نقش آن‌ها در کیفیت محیط. تهران: آرمان‌شهر.
طلایی، مریم؛ انصاری، مجتبی و درج‌ور، فاطمه. (1398). «نقش تزیینات در بازیابی هویت ایرانی– اسلامی در جداره‌های شهری، مورد مطالعاتی: راسته تاریخی بالا و پایین خیابان شهر مشهد آرمان‌شهر». فصلنامه آرمانشهر، دوره 12، شماره 29، 112-99.
عبدالحمید، نقره. (1394). برداشتی از حکمت اسلامی در هنر و معماری. تهران: کتاب فکر نو.
عباسی، زهرا. (1396). «معیارهای زیباشناسانه نما و بدنه مطلوب شهری با تاکید بر هویت بومی (نمونه موردی حدفاصل میدان مطهری تا تقاطع خیابان حجت شهر قم)». مدیریت شهری،16، 47، 276-256.
علوی‌نژاد، محسن؛ نادعلیان، احمد؛ کفشچیان، اصغر و شیرازی، علی‌اصغر. (1389). «مطالعه تطبیقی در کاربرد دو اصطلاح تزیینات معماری و دیوارنگاری در منابع اسلامی». فصلنامه علمی-پژوهشی نگره، 15، 5-17.
علوی، مهدی. (1390). کاشی. تهران: جهاد دانشگاهی واحد اصفهان.
عنانهاد، محمود؛ غلامعلی‌زاده، حمزه و اسدی ملک‌جهان، فرزانه. (1398). «سنجش حس تعلق به مکان و حفظ هویت واحدهای مسکونی در محله شهری». پژوهش‌های بوم‌شناسی شهری، دوره 19، شماره 19، 73-88.
فرهنگ فارسی معین. (1386). تهران: پارس نوین.
فلاحت، محمدصادق. (1385). «مفهوم حس مکان و عوامل شکل‌دهندۀ آن». نشریه هنرهای زیبا، 26، 66-57.
کیانی، مصطفی. (1392). «جایگاه هنر آجرکاری تزیینی در معماری دوره پهلوی اول». نشریه هنرهای زیبا، 18، 1، 15-28.
گودرزی، مرتضی. (1382). معماری مدرن از 1900. تهران: انتشارات سمت.
ماهرالنقش، محمود. (1381). میراث آجرکاری ایران. تهران: سروش.
ماهوش، مریم. (1393). نور در معماری قدیم ایران. تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی.
مجتهدزاده، روح‌الله؛ نام‌آور، زهرا.  (1394). در جست‌وجوی هویت شهر اهواز. تهران: انتشاران راه و مسکن و شهرسازی.
محرابی موقر، مهتاب. (1399). «نقش تزیینات در معماری سنتی در جهت ارتقا حس تعلق». پژوهش‌های مرمت و معماری اسلامی،4، 42-32.
مطلبی، قاسم؛ فروزنده، علی جوان. (1388). «مفهوم حس تعلق به مکان و عوامل تشکیل‌دهنده آن». هویت شهر، 5، 27-37.
معین، محمد. (1386). فرهنگ فارسی معین. تهران: پارس نوین.
مکی‌نژاد، مهدی. (1387). تاریخ هنر ایران در دوره اسلامی (تزیینات معماری). تهران: سازمان سمت.
ممانی، حمید؛ یاری، فهیمه و حقیر، سعید. (1397). «مؤلفه‌های معماری ایرانی - اسلامی و نقش هویت‌بخش تزیینات». فصلنامه هنر و تمدن شرق،6، 21،  37-44.
مهدی‌نژاد مقدم، لاله؛ گودرزی، مصطفی. (1393). «محراب و نقوش به‌کاررفته در آن (دوره سلجوقی و ایلخانی)». نقش‌مایه، 8، 19، 7-18.
نصر، سید حسین. (1394). هنر و معنویت اسلامی. تهران: حکمت.
نعیما، غلامرضا. (1376). دزفول شهر آجر. تهران: سازمان میراث‌فرهنگی کشور.
نقره‌کار، عبدالحمید؛ علی‌الحسابی، مهران. (1396). تحقق‌پذیری هویت در معماری و شهرسازی. تهران: فکر نو.
نقره‌کار، عبدالحمید؛ حمزه‌نژاد، مهدی و فروزنده، آیسان. (1388). «راز جاودانگی آثار معماری تحلیلی بر نگرش‌های نوگرا و فرانوگرا و رویکردهای فراگیرتر». باغ نظر، 6، 12، 44-31.
نقی‌زاده، محمد. (1386). ادراک زیبایی و هویت شهر (در پرتو تفکر اسلامی). اصفهان: سازمان فرهنگی تفریحی شهرداری اصفهان.
نوایی، کامبیز؛ حاج‌قاسمی، کامبیز. (1399). خشت و خیال شرح معماری اسلامی ایران. تهران: انتشارات سروش.
هالیس، ادوارد. (1400). چگونه جایی را خانه خود کنیم؟ تهران: نشر هنوز.