مطالعات هنر اسلامی

مطالعات هنر اسلامی

نقش معماری اسلامی در غنای محیط آموزشی مدارس ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری گروه برنامه ریزی درسی، واحد مرند، دانشگاه آزاد اسلامی، مرند، ایران
2 عضو هیات علمی گروه برنامه ریزی درسی، واحد بناب، دانشگاه آزاد اسلامی، بناب، ایران
3 عضو هیات علمی گروه علوم تربیتی، واحد ارومیه، دانشگاه آزاد اسلامی، ارومیه، ایران
10.22034/ias.2023.381186.2151
چکیده
محیط آموزشی و عناصر آن چون معماری و چیدمان نقش مهمی در کیفیت آموزش دارند. پژوهش حاضر از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش جزو طرح‌های آمیخته اکتشافی است که در طی دو بخش اسنادی و میدانی انجام شد. مراحل اجرای تحقیق برای طراحی راهنمای برنامه درسی براساس سنتزپژوهی و براساس چیدمان ده عنصری الگوی اکر انجام گرفت. برای اعتبارسنجی تحقیق از رویکرد کمی و از پرسش‌نامه محقق‌ساخته استفاده شد. به‌منظور بررسی پرسش‌نامه، روایی صوری، روایی محتوایی با ابزارهایی مورد بررسی قرار گرفت. روایی صوری با استفاده از نظر متخصصان و اساتید مجرب مورد تأیید قرار گرفت. به‌منظور برآورد روایی محتوایی نیز از جدول هدف محتوا استفاده شد و ضریب پایایی آن 87/. درصد به‌دست آمد. جامعۀ آماری پژوهش شامل جملات و متون سند تحول بنیادین و نقشه جامع علمی کشور و نیز اساتید و متخصصان می‌باشد. براساس اظهارنظر متخصصان نتایج تحقیق نشان داد که 90/. درصد از اهداف ذکرشده براساس نظام معیار اسلامی با اصول حاکم بر تعلیم و تربیت مدرسه صالح، ارتباط، هم‌خوانی و انطباق دارد. همچنین 90/0 متخصصان اظهار داشتند که نظر به حاکمیت نظام معیار اسلامی در تولید محتوا و تقویت شایستگی‌های پایه دانش‌آموزان، محتوای راهنمای مدرسه صالح دارای جامعیت بوده و متناسب با اصول و اهداف تدوین شده است. 85/0 متخصصان اظهار داشتند که فعالیت‌های یادگیری راهنمای پیشنهادی برای تعلیم و تربیت قابلیت انطباق‌پذیری بالاتری با نیازها و خصوصیات فراگیران، مدرسه و جامعه دارد.
اهداف  پژوهش:

اعتبارسنجی برنامه درسی مدرسه صالح در آموزش و پرورش جمهوری اسلامی ایران.
بررسی تأثیر معماری اسلامی بر غنای محیط آموزشی مدارس ایران.

سؤالات پژوهش:

اعتبارسنجی برنامه درسی مدرسه صالح در آموزش و پرورش جمهوری اسلامی ایران چگونه است؟
معماری اسلامی چه تأثیری می‌تواند بر غنای محیط آموزشی مدارس ایرانی داشته باشد؟
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The Role of Islamic Architecture in Enriching the Educational Environment of Iranian Schools

نویسندگان English

Zahed Ahmadzade 1
Sayedabdolah Hojati 2
Roghaie Vahdat 3
1 PhD student of Curriculum Planning Department, Marand Branch, Islamic Azad University, Marand, Iran
2 Faculty Member, Curriculum Planning Department, Bonab Branch, Islamic Azad University, Bonab, Iran
3 Faculty Member, Department of Educational Sciences, Urmia Branch, Islamic Azad University, Urmia, Iran
چکیده English

The educational environment and its elements, such as architecture and spatial arrangement, play a significant role in the quality of education. The present study is applied in terms of its aim and employs an exploratory mixed-methods design, conducted through both documentary and fieldwork phases. The research process for designing the curriculum guide was based on research synthesis and the ten-element arrangement of the Akker model. For validating the research, a quantitative approach and a researcher-made questionnaire were utilized. The questionnaire’s face and content validity were assessed using appropriate tools. Face validity was confirmed by experts and experienced professors. To estimate content validity, the target-content table was used, yielding a reliability coefficient of 0.87. The research population comprised the texts and statements from the Fundamental Reform Document of Education, the National Comprehensive Scientific Map, as well as professors and specialists. According to experts, the findings showed that 90% of the stated objectives, based on the Islamic normative system, are aligned and compatible with the governing principles of education in the Sāleh School model. Additionally, 90% of experts indicated that, given the dominance of the Islamic normative system in content production and the strengthening of students’ core competencies, the content of the Sāleh School guide is comprehensive and consistent with the established principles and objectives. Furthermore, 85% of experts stated that the learning activities proposed in the guide for education and training have a higher degree of adaptability to the needs and characteristics of learners, schools, and society.
Research Objectives:
·       To validate the Sāleh School curriculum in the context of the Islamic Republic of Iran’s education system.
·       To examine the impact of Islamic architecture on the enrichment of educational environments in Iranian schools.
Research Questions:
·       How is the validation of the Sāleh School curriculum in the education system of the Islamic Republic of Iran conducted?
·       What impact can Islamic architecture have on enriching the educational environment of Iranian schools?

کلیدواژه‌ها English

Validation
Sāleh School
Education
Design
Curriculum Guide
آقازاده، احمد. (1383). مسائل آموزش‌وپرورش ایران. تهران: انتشارات سمت.
آقایی، علی. (۱۳۸۹). آینده‌شناسی در آموزش‌وپرورش. مشهد: آستان قدس رضوی، شرکت به نشر.
اساسنامه دانشگاه فرهنگیان. (1391). معاونت آموزشی و پژوهشی.
الیاسی، فرنگیس؛ کمرئی، علیرضا و سلطانی، ایرج. (۱۳۹۵). «تبیین و واکاوی برنامه درسی با رویکرد آینده‌پژوهانه در افق 1404. دومین همایش ملی تربیت‌معلم». اصفهان: دانشگاه فرهنگیان، دانشگاه اصفهان.
امین بیدختی، علی‌اکبر؛ رستگار، عباسعلی و نامنی، احمد. (1394). «آینده عالی در توسعه سرمایه انسانی کشور؛ سناریویی محتمل برای افق 1410». پژوهش و برنامه‌ریزی در آموزش عالی، 21(3): 31-55.
امانی، محمود. (1387). الگوی نظری تربیت علمی و فناوری در نظام آموزش‌وپرورش ج.ا.ا. طرح تدوین سند ملی آموزش‌وپرورش، کمیته مطالعات نظری.
-------------. (1390). بررسی وضعیت موجود تربیت علم و فناوری دانش‌آموزان و ارزیابی آن براساس مؤلفه‌های اصلی آموزش‌وپرورش. شورای‌عالی آموزش‌وپرورش: طرح تدوین سند ملی آموزش‌وپرورش.
امیری، کاوه. (1392). حیات طیبه مقدمه‌ای جهت وصول به قرب الی الله به‌عنوان هدف غایی در نظام تربیتی در حال ‌توسعه.
امینی مشهدی، سمانه و غفاری، ابوالفضل. (1392). تأملی بر رویکردهای تربیت ارزشی: نگاهی به جایگاه تربیت ارزشی و تحول آن در نظام آموزش‌وپرورش، چکیده مقالات چهارمین همایش ملی انجمن فلسفه تعلیم‌وتربیت ایران، مبانی فلسفی تحول در نظام آموزش‌وپرورش ایران، دانشگاه فردوسی، مشهد.
ایمان، محمدتقی. (1391). روش‌شناسی تحقیقات کیفی. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
باقری، خسرو. (1382). «درآمدی بر فلسفه ‌آموزش و پرورش جمهوری اسلامی ایران». فصلنامه نوآوری‌های آموزشی، شماره 4.
بزرگزاده، مرجان. (1398). «طراحی مدرسه با رویکرد معماری اسلامی با تأکید بر آموزه های معماری ایرانی اسلامی در شهر شاهرود. ششمین کنفرانس ملی پژوهش‌های کاربردی در مهندسی عمران و مدریت شهری.
بهشتی، محمد. (1388). «روش‌های تربیت معنوی». دوماهنامه اخلاق و تربیت خُلُق، ش14، قم، مؤسسه فرهنگی دارالهدی.
پارسا، عبداله؛ کشاورزی، فهیمه و دهقان، نجمه. (1390). «سنجش میزان اثربخشی آموزش عالی بر توانمندی‌های آینده‌شناسی و موفقیت تحصیلی دانشجویان (مطالعه موردی: دانشگاه شهید چمران اهواز)». اولین همایش بین‌المللی مدیریت، آینده‌نگری، کارآفرینی و صنعت در آموزش عالی، سنندج. ایران.
پدرام، عبدالرحیم. (1399). «مفهوم نشانه‌های ضعیف در آینده‌پژوهی». آینده‌پژوهی دفاعی، شماره 17.
پیروانی‌نیا، پونه و پیروانی‌نیا، پگاه. (1392). تحلیل سند تحول بنیادین آموزش‌وپرورش از نـظر میزان اهمیت به یادگیری سازمانی، شیراز، اداره کل آموزش‌وپرورش استان فارس.
پیری، موسی؛  طالب‌زاده، محسن، عظیمی گیوی، محمد. (1393). روش تحقیق کمی و کیفی. تهران: انتشارات صداقت.
تافلر، آلوین. (2000). موج سوم. ترجمه: شهیندخت خوارزمی، تهران: علم.
حســنی، محمد. (١٣٨٥). تدوین چهارچوب فلســفی و دینی سند ملی آموزش‌وپرورش کمیته مطالعات نظری.
خاوری، ابوذر و دیگران. ‌ (1395). «ویژگی‌های مـدرسه صـالح در سند تحول بنیادین آموزش‌وپرورش». سـومین هـمایش ملی راهکارهای توسعه و ترویج علوم تربیتی، روان‌شناسی، مشاوره و آموزش در ایران.
خاوری، ابوذر، زارعی، خدیجه. (1392). «ویژگی‌های مدرسه صالح در سند تحول بنیادین آموزش‌وپرورش». مجله نوآوری آموزشی، دوره 2، شماره 1.
خلیفه، رضا و خلیفه، مصطفی. (1397). «رویکرد آینده‌پژوهی و نقش و اهداف آن در برنامه درسی تعلیم‌وتربیت نوین». آموزش‌پژوهی، 15: 19-31.
خمینی، روح‌الله. (1396). صحیفه نور. ج15، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
خوارزمی، شهیندخت. (1386). جابه‌جایی در قدرت. چاپ هشتم، تهران: علم.
شاملی، عباسعلی. (1388). تدوین بنیان‌های فلسفی و دینی سند ملی آموزش‌وپرورش طرح تدوین سند ملی آموزش‌وپرورش، کمیته مطالعات نظری.
شعاری‌نژاد، علی‌اکبر. (1377). فلسفه‌آموزش و پرورش. تهران: انتشارات امیرکبیر.
شکوهی‌فر، حسین، سورگی، فائزه. (1390). «میزان تحقق ویژگی‌های  مدرسه صالح از دیدگاه معلمان دوره ابتدایی». اولین کنفرانس ملی یافته‌های نوین حوزه یاددهی و یادگیری.
شورت، ادموند سی. شورت. (1398). روش‌شناسی مطالعات برنامه درسی. ترجمه: محمود میرمحمدی. تهران: انتشارات سمت.
صمدی، معصومه و رضایی، منیره. (1390). «بررسی نقش تربیتی خانواده در نظام تربیت رسمی و عمومی از دیدگاه علم و دین. پژوهش در مسائل تعلیم‌وتربیت اسلامی». شماره 12، 117-95.
طباطبایی، محمدحسین. (1370). تفسیر المیزان. قم: مؤسسه دارالعلم قم.
عراقیه، علیرضا و باقرنژاد، رقیه. (1397). تبیین آینده‌پژوهی در ارتقاء برنامه درسی. دومین کنفرانس بین‌المللی تحولات نوین در مدیریت، اقتصاد و حسابداری، تهران: شرکت بین‌المللی کوش.
علم الهدی، جمیله. (1383). تبیین فلسفی کارکردهای پنهان فناوری اطلاعات. در همایش برنامه درسی در عصر فناوری اطلاعات و ارتباطات. تهران: آییژ: انجمن برنامه‌ریزی درسی ایران.
---------------. (1386). فلسفه تعلیم‌وتربیت رسمی از دیدگاه اسلام، وزارت آموزش‌وپرورش.
عظمتی، حمیدرضا؛ نوروزیانملکی، سعید و پورباقر، سمیه. (1398). «الگوی اسلامی آموزش و مفهوم رضایتمندی در طراحی معماری مدارس ایرانی». پنجمین کنگره علوم انسانی اسلامی.
کشاورزی، مهدی؛ یارمحمدیان، محمدحسین و نادی، محمدعلی. (1396). «طراحی الگوی روش‌های تدریس مبتنی بر توسعه آینده‌پژوهی در آموزش عالی ایران». رهیافتی نو در مدیریت آموزشی، 8(4): 157-173.
کلینی، محمدبن‌یعقوب. (بی‌تا). اصول کافی، ترجمه و شرح: سید جواد مصطفوی، تهران: کتاب‌فروشی علمیه اسلامیه.
گوتک، جرالد ال. (١٣٨٦). مکاتب فلســفی و آرای تربیتی. ترجمــه: محمدجعفر پاک‌سرشت، تهران: انتشارات سمت.
مارش، کالین. (1939). مفاهیم اساسی برنامه درسی. ترجمه: سیروس اسدیان. تهران: انتشارات دانشگاه آزاد اسلامی.
مبانی نظری سند تحول بنیادین در نظام تعلیم‌وتربیت رسمی و عمومی جمهوری اسلامی ایران. (1390). تهران: دبیرخانه شورای‌عالی آموزش‌وپرورش.
ملکی، حسن. (1384). برنامه‌ریزی درسی (راهنمای عمل). مشهد: پیام اندیشه.
 ------------. (1379). مبانی برنامه‌ریزی درسی آموزش و متوسطه. چاپ نهم، تهران: انتشارات سمت.
 -----------. (1384). برنامه‌ریزی درسی. مشهد: پیام اندیشه.
 ملکی‌فر، عقیل. (1385). الفبای آینده‌پژوهی: علم و هنر کشف آینده و شکل بخشیدن به دنیای مطلوب فردا. تهران: نشر مؤسسه فرهنگی انتشارات کرانه علم.
مهر محمدی، محمود. (1387). «الگوی نظری زیرنظام برنامه درسی در نظام آموزش‌وپرورش ج.ا.ا.». طرح تدوین سند ملی آموزش‌وپرورش، کمیته مطالعات نظری.
مهدیان، محمدجعفر. (۱۳۸۵). مبانی و اصول تعلیم‌وتربیت. تهران: نشر ساولان.
مهرمحمدی، محمود. (1387). برنامه درسی، نظرگاه‌ها، رویکردها و چشم‌اندازها. مشهد: شرکت به نشر.
 ---------------. (۱۳۸۹). سخنرانی در نشست علمی ارائه یافته‌های پژوهش بررسی میزان رعایت اهداف شورای‌عالی آ.پ در برنامه‌های درسی، سالن طبقه هشتم سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی.
 میلر، جان (1943). نظریه‌های برنامه درسی، ترجمه: محمود مهرمحمدی. تهران: انتشارات سمت.
 نلسون، آنابل. (1948). طراحی برنامه درسی. ترجمه: یوسف رضاپور. تهران: انتشارات سمت.
 نوریان، محمد. (1388). راهنمای عملی تحلیل محتوای کتاب‌های درسی. تهران: نشر شورا.
یارمحمدیان، محمدحسین. (1388). اصول برنامه‌ریزی درسی. تهران: انتشارات یادواره کتاب.
واعظی، سیدکمال؛ قمیان، محمدمهدی و وقفی، سیدحسام. (1396). «آینده‌پژوهی در علوم انسانی با رویکرد مدیریت دانش؛ ملاحظات، دستاوردها و اثرات». مدیریت سازمان‌های دولتی، 5(3): 31-46.
هومن، حیدرعلی. (1385). راهنمای عملی پژوهش کیفی. تهران: انتشارات سمت.
هدایتی، فرشته، خوارزمی، رحـمت‌الله. (1395). «آسـیب‌شناسی اجرای برنامه‌های سند تحول براساس مبانی مدیریت تحول سازمانی». راهبرد توسعه، ش 45، 259-240.
Alschuler, A.s. (Ed) (1982).Values concepts and techniques,Revised Ed.washington,D.C.:national Education Association.
Berman,L. M. (1968).New priorities in the curriculum.Columbus,OH: Charles E.Merrill.
Grant. J. (2018). Principles of curriculum design. The Open University, Milton Keynes, UK.
McNeil, j.D. (1985).Curriculum: Acomprehensive introduction,3rd Ed. Boston: Little,Brown.
Moore, M. (2021). Six Steps of Curriculum Design. Rotherham, South Education Administration Programs..Yorkshire.