مطالعات هنر اسلامی

مطالعات هنر اسلامی

تطبیق مفهوم عشق در غزلیات حمید شیرازی و هوشتگ ابتهاج و انعکاس ان در تک ورقی های عشاق مکتب بخارا

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد چالوس، دانشگاه آزاد اسلامی، چالوس، ایران.
2 استادیار، گروه زبان وادبیات فارسی، واحدچالوس، دانشگاه ازاد اسلامی، چالوس، ایران
3 گروه زبان وادبیات فارسی، واحد چالوس، دانشگاه ازاد اسلامی، چالوس، ایران.
10.22034/ias.2023.379793.2144
چکیده
نیاز بشر به عشق و ذات زیبای آن بی‌شک یکی از دلایل متقن و اساسی برای به‌کارگیری از مضمون عشق در اشعار پارسی بوده‌ است. در این میان نمی‌توانیم از بن‌مایه‌های روان‌شناختی در گرایش انسان به این مبحث غافل باشیم. این پژوهش با هدف بررسی عشق در غزلیات حمیدی شیرازی و هوشنگ ابتهاج مبتنی بر رویکرد هیجان‌مدارِ «گراس» به شیوۀ توصیفی و از نوع تحلیل محتوا است. همچنین مفهوم عشق در تک‌ورقی‌های عشاق بخارا نیز بررسی می‌شود. یافته‌های پژوهش بیانگر آن است که شعر حمیدی تحت سیطرۀ جریان دنباله‌دار عشقی قرار داشته که تا آخر عمر هم او را رها نکرده است و اشعار سایه نیز پیوند ناگسستنی با جامعه، عشق، طبیعت و زمان دارد. عشق در اشعار هر دو شاعر سبب درد و تألم بسیار معرفی‌شده است. حمیدی با سرودن ابیات عاشقانه سعی دارد تاب‌آوری خود را در برابر اندوه و ماتم ناشی عشق، افزایش دهد. ابتهاج نیز درون‌مایۀ شعرش درخصوص عشق‌ورزی همراه با اندوه است؛ گویی او هم برای تاب‌آوری بیشتر و رهایی از غم و اندوه ناشی از عشق به شعر پناه آورده است. حمیدی گاه در تنظیم هیجان‌های عاطفی خود ناموفق است تا حدی که ناامیدی بر او چیره می‌گردد و لکن هوشنگ ابتهاج در این وادی، پیروزمندانه عمل می‌کند و بر هیجان‌های ناشی از عشق چنان چیره می‌گردد که به خرسندی و رضایت‌مندی از عشق باوجود اندوه ناشی از آن می‌رسد. حمیدی در شعرش و در فراق از معشوق، از استراتژی تنظیم هیجان با رویکرد پذیرش، توجه و آگاهی بهره می‌جوید. در شعر ابتهاج نیز تاب‌آوری روان‌تحلیلانه در شعر او بسیار به چشم می‌خورد و در استراتژی‌های تنظیم هیجان به درجه‌ای ارتقا می‌یابد که برای سازگاری با پیامدهای عشق، آن‌چنان با آن درهم‌آمیخته و یکی می‌گردد که با تمام اندوه و سختی‌ها، عشق را می‌ستاید.
اهداف پژوهش:

بررسی عشق در غزلیات حمیدی شیرازی و هوشنگ ابتهاج مبتنی بر رویکرد هیجان‌مدارِ «گراس».
بررسی مفهوم عشق در تک‌ورقی‌های عشاق بخارا.

سؤالات پژوهش:

عشق در غزلیات حمیدی شیرازی و هوشنگ ابتهاج مبتنی بر رویکرد هیجان‌مدارِ «کراس» چگونه می‌باشد؟
مفهوم عشق چه جایگاهی در تک‌ورقی‌های عشاق بخارا دارد؟
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The Manifestation of Love in the Ghazals of Hamidi Shirazi and Houshang Ebtehaj and its Reflection in the Single-Page Works of Bukhara's Lovers

نویسندگان English

Sedigheh Roodaki 1
Ahmad Karimi 1
Koros Karimpasandi 2
Mohammad Taghi Biglar 3
1 Department of Persian Language and Literature, Chalous Branch, Islamic Azad University, Chalous, Iran.
2 Assistant Professor, Department of Persian Language and Literature, Chalous Branch, Islamic Azad University, Chalous, Iran.
3 Department of Persian Language and Literature, Chalous Branch, Islamic Azad University, Chalous, Iran.
چکیده English

The human need for love and its intrinsic beauty has undoubtedly been one of the fundamental reasons for employing the theme of love in Persian poetry. In this context, we cannot overlook the psychological underpinnings of human inclination toward this subject. This research aims to examine love in the ghazals of Hamidi Shirazi and Houshang Ebtehaj based on Gross's emotion-focused approach, using a descriptive and content analysis methodology. Additionally, the concept of love in the single-page works of Bukhara's lovers is also explored.
The findings indicate that Hamidi's poetry is dominated by a continuous current of love that never abandoned him until the end of his life, while Ebtehaj's poetry maintains an inseparable connection with society, love, nature, and time. In the works of both poets, love is portrayed as a source of profound pain and suffering. Hamidi, through his amorous verses, seeks to enhance his resilience against the sorrow and grief caused by love. Similarly, Ebtehaj's poetic themes revolve around love intertwined with melancholy—as if he, too, turns to poetry to bolster his resilience and escape the sorrows of love.
Hamidi sometimes struggles to regulate his emotional states, to the extent that despair overcomes him. In contrast, Houshang Ebtehaj emerges triumphant in this realm, mastering the emotions arising from love so completely that he attains joy and contentment in love despite its inherent sorrows. In his poetry, during separation from the beloved, Hamidi employs emotion regulation strategies centered on acceptance, attention, and awareness. Ebtehaj’s poetry, meanwhile, exhibits a high degree of psychoanalytic resilience, and his emotion regulation strategies reach such an advanced level that he merges with love’s consequences, embracing and praising it despite all its sorrows and hardships.
Research Objectives:

To examine love in the ghazals of Hamidi Shirazi and Houshang Ebtehaj based on Gross's emotion-focused approach.
To explore the concept of love in the single-page works of Bukhara's lovers.

Research Questions:

How is love depicted in the ghazals of Hamidi Shirazi and Houshang Ebtehaj based on Gross's emotion-focused approach?
What is the significance of love in the single-page works of Bukhara's lovers?

کلیدواژه‌ها English

Love
Contemporary Ghazal
Hamidi Shirazi
Houshang Ebtehaj
Emotion Regulation Approach
ابتهاج، هوشنگ. (1325). نخستین نغمه‌ها. تهران: طاعتی.
------------. (1371). سیاه‌مشق 4. تهران: زنده‌رود.
-------------. (1387). طاسیان. تهران: کارنامه.
احمدی، بابک. (1386). حقیقت و زیبایی. تهران: نشر مرکز.
امان‌پور، صمد. (1385). مهرورزی در شاهنامه. چالوس: دانشگاه آزاد اسلامی.
اندامی خشک، علیرضا. (1392). نقش واسطه‌ای تاب‌آوری در رابطه بین تنظیم شناختی هیجان و تحمل پریشانی بارضایت از زندگی. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه علامه طباطبایی.
انوشه، حسن. (1381). دانشنامه‌‌ ادب پارسی. ج 2، چ دوم، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
باطبی، پونه. (1391). بررسی اثربخشی مهارت‌های تنظیم هیجان بر کیفیت زندگی و کاهش اضطراب دانش‌آموزان مضطرب دوره دبیرستان. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشکده روان‌شناسی، دانشگاه پیام نور تهران.
بالارستمی، مهوش. (1385). عاشقانه. چ سوم، تهران: گلفرش.
پورنامداریان، تقی و جعفری، سیاوش. (1392). «هرمنوتیک جدید و تعیین معیارهایی در تأویل شعر معاصر». نشریه علمی _ پژوهشی، ادبیات پارسی، 4، 39 ـ 5.
جوکار، منوچهر و فاطمه شهبازی. (1389). «عشق متعالی در شعر معاصر فارسی». نشریه تاریخ ادبیات، 62 و 63، 42-69.
حمیدی شیرازی، مهدی. (1349). اشک معشوق. چاپ ششم، تهران: امیرکبیر.
-------------------. (1325). سال‌‌های سیاه. تهران: چاپخانه نگین.
رجبی، پریسا. (1383). تحلیل و بررسی غزلیات هوشنگ ابتهاج (سایه). پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد دزفول.
روزبه، محمدرضا. (1381). ادبیات معاصر ایران. تهران: نشر روزگار.
زرقانی، مهدی. (1384). چشم‌انداز شعر معاصر ایران. تهران: ثالث.
دلبری، حسن و فریبا مهری. (1394). «سطوح بلاغی خیال در تصویر شعر معاصر». اصفهان: نشریه فنون ادبی، علمی _ پژوهشی، (7)، 73-86.
ستاری، جلال. (1366). حالات عشق مجنون. تهران: توس.
شفیعی کدکنی، محمدرضا. (1390). «شاعر شعرهای پرشکوه». نشریه بخارا، 83، (14)، 244-264.
شریفی، فیض‌الله. (1392). غریقی خاموش در کولاک زمستان. تهران: ابتکار نو.
شمیسا، سیروس. (1379). سبک‌شناسی. تهران: فردوس.
عابدی، کامیار. (1377). در ذلال عشق هفتاد سال زندگی و شعر امیر هوشنگ ابتهاج. تهران: ثالث.
فروم، اریک. (1387). هنر عشق ‌ورزیدن. ترجمه: پوری سلطانی، تهران: مروارید.
فلاح، مهرداد. (1377). «جای دوربین‌ها عوض‌شده است، بررسی تحولات شعر در دهه‌ی اخیر»، کارنامه، دوره اول، شماره دوم، 41-34.
کاظمی، آزاده. (1388). هیچ‌کس از فردایش با من سخن نگفت. تهران: نگاه.
------------. (1393). مجموعه اشعار. تهران: نگاه.
کلکوتی شبستری، محمدرضا. (1380). انسان‌‌های عاشق. کرمانشاه: طاق‌بستان.
مدی، ارژنگ. (1371). عشق در ادب فارسی. تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
مک لم، گایل (2007). تنظیم هیجان کودکان. ترجمه احمد رضا کیانی و فاطمه بهرامی. (1390). تهران: کتاب ارجمند.
محمدی، محبوبه (1389). اثربخشی آموزش گروهی مهارت تنظیم هیجان بر زنان مبتلا به افسردگی اساسی. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد رودهن.
هنر، علی‌محمد. (1365). یادی از مهدی حمیدی، آینده، 12، 533-540.
Cole, P.M. Martin, S., E., & Dennis, T.A. (2004). Emotion regulation as a scientific construct: Methodological challenges and directions for child develop ment research. Child Development, 75(2), 317-333.
Eisenberg, N., Hofer, C., & Vaughan, J. (2007). Effortful control and its socioemotional consequences. New York: Guilford Press.
Garmezy, N. (1985). Stress-resistant children: The search for protective factors. Recent research in developmental psychopathology, 4, 213-233.
Gross, J. J. (1998). The emerging field of emotion regulation: An integrative review. Review of General Psychology, 2, 271-299.
Gross, J. J. (2007). Handbook of emotion regulation. New York: Guilford Press.
Gross, J. J., & John, O.P. (2003). Individual differences in two emotion regulation processes: Implication for affect, relationship, and well-being. Personality and social Psychology, 85, 348-362.
Gross, J. J., & Thompson, R. A. (2007). Emotion regulation: Conceptual foundations. New York: Guilford Press.
Gross, J.J., & Munoz, R.F. (1997). Emotion regulation and mental    health. Clinical Psychology: Science and Practice, (2), 157-164.
Gross, J.J., Richards, J.M., & John.O.P. (2006). Emotion Regulation in Everyday Life.InD.K. Srryder.J.A. Simpson, & J.N. Hughes (Eds.), Emoyion Regulation in couples and families: parthways todysfunction and health. Washington, Dc: Ameriecan Psychological Association.
Luthar, S. S., & Cicchetti, D. (2000). The construct of resilience: Implications for interventions and social policies. Development and psychopathology, 12(4), 857-885.