مطالعات هنر اسلامی

مطالعات هنر اسلامی

اصل مهدویت در ادیان الهی از دیدگاه ملاصدرا و انعکاس آن در خط نگاره های ظروف فلزی صفوی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، گروه فلسفه و کلام اسلامی، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران.
2 گروه فلسفه و کلام اسلامی، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران.
3 استادیار گروه معارف اسلامی، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی دزفول، دزفول، ایران
10.22034/ias.2023.380327.2147
چکیده
اندیشه مهدویت و ظهور منجی عالم بشریت باور سترگی است که ریشه در اعماق تاریخ دارد. این باور نه‌تنها در اسلام بلکه ریشه در ادیان و مذاهب قبل از اسلام هم دارد و هرکدام به نوعی بر این باور بوده‌اند. حتی مکاتب غیرمذهبی و دینی مثل زرتشت، بودایی، هندو و غیره هم به یک منجی و نجات‌دهنده در آخرالزمان اعتقاد و باور دارند. جریان خروشان این تفکر در بستر ادیان و مذاهب و فرهنگ بشری، انبوهی از آگاهی‌ها- پیشگویی‌ها- آرمان‌ها، افسانه‌ها و تخیلاتی را فراهم آورده است. اما شیعیان، دیو یاس و ناامیدی را از خویش دور رانده و به عاقبت و سرنوشت روشن بشر خوشبین هستند و آینده جهان را پیروز می‌دانند، ولی عقیده دارند که احکام و قوانین بشری برای اصلاح و اداره جهان، کافی نیست. بلکه فقط قوانین و دستورات جامع ومتین اسلام را که از منبع وحی و الهام سرچشمه گرفته را برای تامین سعادت بشر صالح می‌دانند. در این پژوهش، مهدویت در اندیشۀ ملاصدرا مورد بحث و بررسی قرار گرفته است و از حیث مبانی مهدویت، جایگاه مهدویت، اثبات مهدویت از نظر ملاصدرا و معرفت شناسی و ... حضرت را با روش توصیفی و تحلیلی تبیین شده است. از سوی دیگر با شکل‌گیری حکمت شیعه مذهب صفوی، باورهای شیعی به شکلی فراگیر در ابعاد مختلف نظام اجتماعی تبلور یافته است. هنرهای این دوره نیز از این اندیشه و انگاره‌های مذهبی برکنار نمانده است و هنری چون فلزکاری تبدیل به یکی از جلوه‌گاه‌های اندیشه مذهبی در این دوره تاریخی شده است.
اهداف پژوهش:

بررسی اندیشه مهدویت و ظهور منجی در منبع وحی و اندیشه ملاصدرا.
بررسی اندیشه‌های مذهبی در فلزکاری دوره صفویه.

سؤالات پژوهش:

مهدویت در منبع وحی و اندیشه ملاصدرا چگونه می‌باشد؟
اندیشه‌های مذهبی چه بازتابی در فلزکاری دوره صفویه دارد؟
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The Principle of Mahdism in Divine Religions from Mulla Sadra’s Perspective and Its Reflection in the Calligraphic Designs of Safavid Metalwork

نویسندگان English

Rahim Habib Elahi 1
Maysam Amani 2
Sajjad Sadatizadeh 3
1 PhD Student, Department of Philosophy and Islamic Theology, Ahvaz Branch, Islamic Azad University, Ahvaz, Iran.
2 Assistant Professor, Department of Philosophy and Islamic Theology, Ahvaz Islamic Azad University, Ahvaz, Iran.
3 Assistant Professor, Department of Islamic Sciences, School of Medicine, Dezful University of Medical Sciences, Dezful, Iran
چکیده English

The belief in Mahdism and the advent of humanity’s savior is a profound conviction deeply rooted in history. This belief is not exclusive to Islam but extends to pre-Islamic religions and schools of thought, each of which upheld it in some form. Even non-Abrahamic traditions—such as Zoroastrianism, Buddhism, and Hinduism—share the belief in a promised redeemer at the end of time. The dynamic flow of this idea across religions, cultures, and human civilizations has generated a wealth of prophecies, ideals, myths, and imaginative narratives. However, Shi’a Muslims reject despair and pessimism, remaining optimistic about humanity’s ultimate fate and the world’s triumphant future. They contend that human laws alone are insufficient to reform and govern the world; rather, only the comprehensive and divinely inspired laws of Islam can secure human prosperity.
This study examines the concept of Mahdism in Mulla Sadra’s philosophy, analyzing its foundations, the ontological status of the Mahdi, and Mulla Sadra’s epistemological proofs for Mahdism through descriptive and analytical methods. Furthermore, with the rise of Safavid Shi’a philosophy, Shi’a beliefs became pervasive across all dimensions of social order. The art of this period, including metalwork, was no exception, emerging as a prominent medium for expressing religious thought.
Research Objectives:
1.     To investigate the belief in Mahdism and the savior’s advent in divine revelation and Mulla Sadra’s thought.
2.     To explore the manifestation of religious ideologies in Safavid-era metalwork.
Research Questions:
1.     How is Mahdism conceptualized in divine revelation and Mulla Sadra’s philosophy?
2.     How are religious ideologies reflected in Safavid metalwork?

کلیدواژه‌ها English

Mahdism
Safavid Metalwork
Religious Calligraphy
Mulla Sadra
امینی، ابراهیم. (1396). دادگستر جهان، تهران: شفق.
افروغ، محمد؛ نوروزی‌طلب، علیرضا. (1389). هویت اسلامی ایرانی در فلزکاری دوره صفویه، مطالعات ملی، دوره 11، 73-100.
پهلوان، منصور. (1395). شیخ صدوق، کمال‌الدین و تمام النعمه. ج 2، قم: کتاب جمکران.
شریعت، زهرا. (1386). حضور نمادین امام علی(ع) در خط‌نگاره‌های فلزکاری صفویه و قاجار،  مطالعات هنر اسلامی، دوره3، ش6، 77-99.
لطیفی، رحیم. (1394). ادله عقلی و نقلی امامت و مهدویت. تهران: مؤسسه بنیاد فرهنگی مهدی موعود.
قزوینی، سیدمحمدکاظم. (1394). امام مهدی(ع) از ولادت تا ظهور، تهران: یاس بهشت.
طباطبایی، سیدمحسن و دیگران. (1389). معجم مهدویت در تفاسیر شیعه و اهل سنت، تهران: مؤسسه بوستات کتاب.
مفاتیح الغیب، مع تعلیقات للمولی علی النوری، صححه و قدم له، محمد خواجوی، تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، انجمن اسلامی حکمت و فلسفه.
ملاصدرا، محمدبن ابراهیم. (1398). اسرارالایات، تهران: مولی.
ملاصدرا، محمدبن ابراهیم. (1398). اسفار اربعه عقلی، ج 5، تهران: مولی.
ملاصدرا، محمدبن ابراهیم. (1398). شرح اصول کافی، کتاب حجت، ترجمه و تصحیح محمد خواجوی، تهران، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.