مطالعات هنر اسلامی

مطالعات هنر اسلامی

بررسی ساختار و بلاغت نوحه‌های عاشورایی خاور قاجار و بازتاب آن در نقاشی‌های قهوه‌خانه‌ای

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد کاشان، دانشگاه آزاد اسلامی، کاشان، ایران.
2 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد کاشان، دانشگاه آزاد اسلامی ، کاشان، ایران.
3 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه آزاد اسلامی کاشان، ایران.
10.22034/ias.2023.380742.2148
چکیده
از گذشته تا به امروز شاعران بزرگی در مدح و منقبت و رثای اهل‌بیت (ع) شعر سروده‌اند. شعر و ادبیات بدون هیچ کم و کاستی پیام اهل‌بیت (ع) را به نسل امروز رسانده است. شاعران دوره بازگشت نیز از این امر مستثنا نبوده و در اشعار خود این موضوع را مدنظر قرار داده و در مدح و منقبت و رثای اهل‌بیت (ع) اشعاری نغز و دلنشین سروده‌اند. خاور قاجار ازجمله شاعران نامداری است که در منقبت و رثای اهل‌بیت (ع) و واقعه عاشورا شعر سروده‌ است. هرچند این اشعار مشحون از فنون و صنایع ادبی است اما بدون تکلف و قابل‌فهم برای عموم سروده شده است. در این پژوهش دیوان خاور قاجار و اشعار عاشورایی او و بازتاب آن در نقاشی قهوه‌خانه‌ای را در آن مورد بررسی قرار می‌گیرد. روش تحقیق در این مقاله اسنادی-کتابخانه‌ای است. خاور برای جذابیت نوحه، بار موسیقایی آن را افزایش داده و از صنایعی چون انواع جناس، تکرار، اشتقاق، تضاد، تناسب، لف‌ونشر و... بهره برده و توانسته تصاویر شاعرانه زیبا و بکری از واقعه عاشورا و شهادت امام حسین (ع) را به تصویر بکشد.
اهداف پژوهش:

بررسی ساختار و بلاغت دیوان خاور قاجار و اشعار و نوحه‌های عاشورایی.
بررسی جایگاه نوجه های عاشورایی در نقاشی قهوه‌خانه‌ای.

سؤالات پژوهش:

جایگاه خاور قاجار در شعر دوره بازگشت چیست؟
نوحه‌های عاشورایی چه جایگاهی در نقاشی قهوه‌خانه‌ای دارد؟
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Examining the structure and rhetoric of the Ashurai laments of Eastern Qajar and its reflection in coffee house paintings

نویسندگان English

Zahra Madahi 1
Hossein Azarpeyvand 2
Saeid Kheirkhah 3
1 PhD student, Department of Persian Language and Literature, Kashan Branch, Islamic Azad University, Kashan, Iran.
2 Assistant Professor, Department of Persian Language and Literature, Kashan Branch, Islamic Azad University, Kashan, Iran.
3 Assistant Professor, Department of Persian Language and Literature, Islamic Azad University of Kashan, Iran.

کلیدواژه‌ها English

khavar Qajar
Divan
Ashura poetry
lamentation
rhetoric
اسفندیار‌پور، هوشمند. (1388). عروسان سخن. چاپ سوم، تهران: انتشارات فردوس.
حسن‌زاده، علیرضا. (1378). «ادبیات و عاشورا». مجله کتاب ماه هنر، شماره 7، صص 24-21.
خاتمی، احمد. (1374). «پژوهشی در نظم و نثر دوره بازگشت ادبی». چاپ اول، تهران: نشر پایا.
رادویانی، محمدبن‌عمر. (1362). ترجمان‌البلاغه. تصحیح و اهتمام احمد آتش، تهران: انتشارات اساطیر.
زارعی، کریم؛  شاملو، غلامرضا و حمیدی‌منش، تقی. (1397). «تبیین نقش تأثیرگذار قهوه‌خانه در جریان شکل‌گیری نقاشی قهوه‌خانه‌ای». مطالعات باستانشناسی پارسه، دوره2، شماره 5، 159-143.
شمیسا، سیروس. (1381). نگاهی تازه به بدیع. تهران: انتشارات فردوسی.
کاظم‌نژادی، حبیب‌الله؛ خدایار، دادخدا؛ طاهری، علیرضا و حسین‌آبادی، زهرا. (1305). «تجلی حماسه عاشورا در نقاشی قهوه‌خانه‌ای دوره قاجار». دوفصلنامه پژوهش‌های تاریخی ایران و اسلام، دوره 10، شماره 19، 22-3.
محمدپور، اسماعیل. (1387). «بر موج آهو». مجله شعر، شماره 63، صص 45-42.
نسخه خطی دیوان خاور قاجار، کاخ‌موزه گلستان با شماره ثبت 546.
نسخه خطی دیوان خاور قاجار، کتابخانه آستان قدس با ثبت 4652.
نسخه خطی دیوان خاور قاجار، کتابخانه مجلس شورای ملی به شماره ثبت 980.
نسخه خطی دیوان خاور قاجار، کتابخانه ملی ملک با شماره ثبت 4736.
واعظ کاشفی سبزواری، کمال‌الدین حسین. (۱۳۶۹). بدایع‌الافکار فی صنایع‌الاشعار. ویراسته و گزارده میرجلال‌‍‌الدین کزازی، تهران: نشر مرکز.
وطواط، رشیدالدین. (1362). حدائق السحر فی دقایق الشعر. تصحیح عباس اقبال، تهران: کتابخانه طهوری و سنایی.
وفایی، عباسعلی. (1391). شعر فنی و فن شعر. تهران: انتشارات سخن.