مطالعات هنر اسلامی

مطالعات هنر اسلامی

بررسی تطبیقی سیمای زن در رمان لقیطة محمّد عبدالحلیم عبداللّه و نسخه مصور هزار و یک شب صنیع‌اللملک

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، گروه زبان و ادبیات عرب، واحد مهاباد، دانشگاه آزاد اسلامی، مهاباد، ایران.
2 استادیار گروه زبان و ادبیات عرب، واحد مهاباد، دانشگاه آزاد اسلامی، مهاباد، ایران.
10.22034/ias.2023.382540.2153
چکیده
در کشورهای عربی-اسلامی جهان سوم که در چنبرۀ تناقض باورها و عقاید سنّتی و تحفه‌های نامأنوس مدرنیته گرفتار بوده و پیش‌‌زمینه‌های زیادی در نوع بینش و نگاه تحقیرآمیز به زن دارند. نگاه مردسالارانه جامعه مصر هم که از یک‌طرف زن را فردی درجۀ چندم قلمداد کرده و از طرفی، فاقد قوانین کافی در حمایت از حقوق زنان هست. پژوهش حاضر با تکیه بر رمان «لقیطة» محمّد عبدالحلیم عبدالله، رمان‌نویس معاصر مصری، به بررسی علل و عوامل این فرهنگ سنتی و تحلیل تبعات ویرانگر آن پرداخته است. همچنین سیمای زن را در نسخه مصور هزارویک شب صنیع‌الملک مورد بررسی قرار داده است. گردآوری اطّلاعات به روش کتابخانه‌ای بوده و شیوة بررسی از نوع مطالعات کیفی و تحلیل محتواست. نتایج نشان می‌دهد که بی‌فرهنگی اجتماعی به‌ویژه ناآگاهی فردی، تحجّر و عوام‌گرایی، فقر و ناداری و به‌ویژه زیاده‌خواهی توده مردانِ شهوت‌پرست ازجمله عواملی است که در تولید و بازتولید این معضل اجتماعی دخیل‌اند. در نسخه مصور هزار و یک شب نیز زنان هنوز از جایگاه والای اجتماعی برخوردار نیستند اما تحولات دورۀ قاجار سبب پررنگ‌شدن نقش زنان در نگاره‌های این دوره شده است.
اهداف پژوهش:

به تصویر کشیدن سیمای زن مصری در تقابل سنّت و مدرنیته.
بررسی سیمای زن در نسخه مصور هزار یک شب صنیع‌الملک.

سؤالات پژوهش:

زن در بستر تقابل سنّت و مدرنیته جامعه مصر، چه تصویری دارد؟
زن در نسخه مصور هزار یک شب صنیع‌الملک چگونه بازتاب یافته است؟
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

A Comparative Study of the Portrayal of Women in the Novel Laqita by Mohammad Abdul Halim Abdullah and the Illustrated Version of One Thousand and One Nights by Sani' al-Mulk

نویسندگان English

Ali Jeddi 1
Mostafa Yegani 2
Ardashir Sadraddini 2
1 PhD Student, Department of Arabic Language and Literature, Mahabad Branch, Islamic Azad University, Mahabad, Iran.
2 Assistant Professor, Department of Arabic Language and Literature, Mahabad Branch, Islamic Azad University, Mahabad, Iran.
چکیده English

In third-world Arab-Islamic societies, entangled in the contradictions of traditional beliefs and the alien impositions of modernity, deeply rooted patriarchal perspectives persist, particularly in Egypt. Here, women are relegated to secondary status, compounded by insufficient legal protections for their rights. This study examines the causes and consequences of such traditional cultural norms through Mohammad Abdul Halim Abdullah’s novel Laqita, a work by a contemporary Egyptian writer, and analyzes the depiction of women in Sani' al-Mulk’s illustrated edition of One Thousand and One Nights. Employing a qualitative, library-based methodology and content analysis, the research reveals that social incivility-particularly individual ignorance, fundamentalism, populism, poverty, and the excessive desires of hedonistic men-fuels the perpetuation of this social dilemma. While women in the illustrated One Thousand and One Nights still lack elevated social standing, developments during the Qajar period led to a more prominent representation of women in the artwork of this era.
Research Objectives
1.     Depicting the image of Egyptian women amid the clash between tradition and modernity.
2.     Analyzing the portrayal of women in Sani' al-Mulk’s illustrated One Thousand and One Nights.
Research Questions
1.     How are women represented within the tension between tradition and modernity in Egyptian society?
2.     How is femininity reflected in Sani' al-Mulk’s illustrated One Thousand and One Nights?

کلیدواژه‌ها English

Laqita
Mohammad Abdul Halim Abdullah
social themes
women
tradition and modernity
قرآن کریم.
پارسانسب، محمد. (1387). جامعه­شناسی ادبیات فارسی از آغاز تا سال 1357. تهران: سمت.
پیشوایی، مهدی. (1396). تاریخ اسلام. چ دوم، تهران: معارف.
ترابی، علی­اکبر. (1379). جامعه­شناسی ادبیات، شعر نو و تکامل اجتماعی. چ دوم، تبریز: فروغ آزادی.
جاحظ، عمروبن‌بحر. (1311 ق). البیان و التبیین. ج1، قاهره: چاپ حسن افندی فاکهانی.
جوانمردی، فاطمه؛ میرمحودی، فاطمه. (1400). «مقایسه تطبیقی چند نگاره از نگاره‌های هزار و یک شب صنیع‌الملک و نسخه‌های چاپ سنگی دوران قاجار». چهارمین کنفرانس بین‌المللی عمران، معماری، هنر و طراحی.
الحیدری، ابراهیم. (2003 م). النظام الابویه و اشکالیه، الجنس فی العرب. بیروت: دارالساقی.
خبرگزاری دانشجویان ایران، ایسنا، 21 آبان 1392. <https://www.isna.ir>
دهخدا، علی­اکبر. (1365). لغت­نامۀ دهخدا. تهران: مؤسسه دهخدا.
رحمانی، أحمد. (2004 م). نظریات نقدیه و تطبیقاتها. القاهره: مکتبه وهبه.
ستوده، هدایت­اله. (1381). جامعه­شناسی در ادبیات فارسی. چ دوّم، تهران: انتشارات آوای نور.
شیروانلو، فیروز. (1355). گستره و محدودۀ جامعه­شناسی هنر و ادبیات. تهران: توس.
عبدالحلیم عبداله، محمد. (1947 م). لقیطة، دار مصر للطباعه. سعید جوده و شرکاء، قاهره: مکتب المصر.
عبدالحمید الموسی، أنور. (2011 م). علم الاجتماع الأدبی (منهج سوسیولوجی فی القراءه و النقد). لبنان: دارالنهضه العربیه.
وحیدا، فریدون. (1387). جامعه­شناسی در ادبیات. تهران: نشر سمت.