مطالعات هنر اسلامی

مطالعات هنر اسلامی

تیپ شناسی معماری بناهای مسکونی میان اقلیم‌های سرد کوهستانی(نمونه موردی خانه های تاریخی اردبیل، همدان و زنجان)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه معماری، دانشکده هنر و معماری، واحد تهران غرب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
2 استادیار معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران
10.22034/ias.2023.388037.2171
چکیده
شهر و اقلیم، دو سیستم انسان‌ساخت و طبیعی هستند که تأثیرگذاری تنگاتنگی بر روی ‌هم دارند. اقلیم و شرایط اقلیمی یکی از مهم‌ترین عوامل مؤثر در طراحی شهرها و معماری بناها در جهان می‌باشد. آن‌چنان‌که تأثیر آن در تمام تاروپود بافت شهری و حتی تک‌تک بناها و عناصر معماری داخلی فضاها دیده می‌شود. تنوع اقلیمی در ایران نیز منجر به متفاوت‌بودن الگوهای ساخت بنا و تیپ‌های گوناگون آن شده است و بر فرم، بافت و معماری بناها تأثیرگذار می‌باشد. بنابراین مسئله اصلی در این پژوهش بررسی تیپ‌شناسی و الگوی غالب در بناهای مسکونی میان اقلیم‌های سرد کوهستانی ایران می‌باشد و محقق به‌دنبال پاسخ به تأثیرات عوامل مختلف اقلیمی در معماری و نحوه شکل‌گیری بناهای مسکونی می‌باشد؛ بنابراین هدف از این پژوهش شناخت عوامل اقلیمی مهم که بر شکل‌گیری بناها تأثیرگذار بوده می‌باشد. روش تحقیق در این پژوهش روش تحلیلی-توصیفی بوده و شیوۀ گردآوری اطلاعات بر پایه روش کتابخانه‌ای و مشاهده میدانی می‌باشد. نتایج به‌دست‌آمده در این پژوهش نشان می­دهد، خانه جمالی زنجان در میان اقلیم Dfa، خانه تقوی اردبیل در میان اقلیم Dfb و خانه سیفی همدان در میان اقلیم Dsa به‌عنوان نزدیک‌ترین همسایگی ازنظر شباهت‌های مرتبط با تناسبات کالبدی، سازمان‌دهی فضایی و معیارهای مرتبط با شرایط محیطی را با میانگین خانه‌های دیگر را دارد. از طرفی دیگر، خانه لاله­ای تبریز در میان اقلیم Dfa، خانه خلیل­زاده اردبیل در میان اقلیم Dfb و خانه منزوی شهرکرد و مشیرالدیوان سنندج در میان اقلیم Dsa به‌عنوان دورترین فاصله از شاخص‌ها و معیارهای مرتبط با شرایط محیطی را دارد.
اهداف پژوهش:

بررسی الگوی ساماندهی اقلیمی فضاهای عملکردی در بناهای مسکونی با گرایش اقلیمی سردسیر.
مطالعه تیپ‌شناسی معماری خانه‌های تاریخی اردبیل، همدان و زنجان.

سؤالات پژوهش:

اقلیم سرد کوهستانی ایران چه تأثیری بر نحوۀ ساماندهی فضاهای عملکردی در بناهای مسکونی داشته است؟
خانه‌های تاریخی اردبیل، همدان و زنجان به‌عنوان بناهای مسکونی منطقۀ سرد کوستانی از اقلیم چه تأثیری گرفته است؟

 
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Architectural typology of residential buildings in cold mountainous climates (case examples of historic houses in Ardabil, Hamadan and Zanjan)

نویسندگان English

Fatemeh Abbasi 1
Seyed Majid Mofid Shemirani 2
Hamidreza Mousavi 1
1 Department of college of, West Tehran branch, Islamic Azad University, Tehran,Iran.
2 Assistant Professor of Architecture, Faculty of Architecture and Urban Planning, Iran University of Science and Technology, Tehran, Iran

کلیدواژه‌ها English

typology
pattern
residential buildings
cold mountainous climate
Iran
ادوادز، برایان؛ تورنت، دیوید. (1394). مسکن سازی پایدار (اصول و کاربرد). ترجمه: اسماعیل ضرغامی، تهران: انتشارات دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی.
امیراردلان، هوشنگ؛ امیری، کسری و رجبی، یگانه. (1398). انسان، محیط، مسکن. تهران: انتشارات دانشگاه پارس.
پوردیهمی، شهرام. (1392). زبان اقلیمی در طراحی محیطی پایدار: کاربرد اقلیم‌شناسی در برنامه‌ریزی و طراحی محیط (مقیاس خرد)، جلد 2، تهران: انتشارات دانشگاه شهید بهشتی.
پورمحمدی، محمدرضا. (1393). برنامه‌ریزی مسکن، تهران: انتشارات سازمان سمت.
تیس اونسن، تموماس. (1387). گونه‌شناسی فضا در شهرسازی روشی به‌منظور طراحی زیباشناسانه شهرها. ترجمه: مهشید شکوهی، تهران: انتشارات دانشگاه هنر.
تهرانی، فرهاد؛ حق‌جو، امیر؛ آیوازیان، سیمون و سلطان­زاده، حسین. (1398)، «سیر تحول اندام‌های اصلی خانه‌های تبریز از دورۀ قاجار تا دورۀ پهلوی دوم». مجله علمی و پژوهشی صفه، ش 86، 5.
رشیدیان، معصومه، آزادخانی، پاکزاد. (1394). «اصول طراحی بناهای مسکونی در مناطق سرد». دومین کنفرانس علمی پژوهشی افق‌های نوین در علوم جغرافیا و برنامه‌ریزی، معماری و شهرسازی ایران.
روحی‌زاده، امیررضا؛ فرخ‌زاد، محمد. (1400). تنظیم شرایط محیطی. چاپ هفتم، تهران: انتشارات عصر کنکاش.
جلیل‌زاد، آمنه. (1400). از بوم تا پایداری در معماری سردسیر کوهستانی، تهران: سنجش و دانش.
حیدری، علی‌اکبر؛ کیایی، مریم. (1400). «بررسی نقش فرایند «نزول عمق نسبی» فضا در ارتقاء راندمان عملکردی «حیاط» در خانه‌های سنتی ایران». نشریه هویت شهر، (47)، 89-102.
خدابخشی، سحر و حدودی، حمید. (1393). «الگوی مسکن بهینه در اقلیم سرد و کوهستانی در مجتمع‌های مسکونی». دومین کنگره بین‌المللی سازه، معماری و توسعه شهری، تبریز.
جعفری، علی. (1397). «طراحی بلند مرتبه مسکونی همساز با اقلیم سرد و خشک، در شهر همدان». پایان‌نامه دانشگاه علم و فرهنگ تهران، دانشکده هنر و معماری، تهران.
سالم، محمددانا؛ حسن‌پور، فرامرز و دژدار، امید. (1398). «گونه‌شناسی کالبدی– ذهنی مسکن بومی مناطق غرب کردستان بر بنیاد نگره‌ تاریخی-تکاملی (مدرسه‌ موراتوری)». فصلنامه مسکن و محیط روستا، جلد 38، شماره 165، 48-33.
سجادزاده، حسن؛ زنده‌دل چگینی، امین و رشنو، کیانوش. (1395). «آسایش حرارتی در خانه‌های مناطق سرد و کوهستانی (مطالعه موردی: خانه‌های سنتی بروجرد)». کنفرانس دوسالانه جامعه و معماری معاصر، 86-73.
سیلوایه، سونیا؛ آصفی، مازیار. (1398). «ارزیابی عوامل تأثیرگذار بر فرم در معماری بومی، در اقلیم سرد و کوهستانی». فصلنامه پژوهش‌های معماری اسلامی، شماره 24، 32-12.
عوضعلی­پور حقیقت­پرست، شکوفه، تقی­زاده، یزدان و ذبیحی، حسین. (1398). «طراحی الگوی  بومی در اقلیم گرم و خشک جهت کاهش مصرف انرژی در بخش مسکن (مطالعه موردی: شهر یزد)». نشریه علوم و تکنولوژی محیط‌زیست، دوره 21، شماره 3، 236-227.
کسمائی، مرتضی؛ احمدی‌نژاد، محمد. (1392). اقلیم و معماری. تهران: انتشارات خاک.
قربانیان، مهشید و  شکیبامنش، امیر. (1385). تنظیم شرایط محیطی: اصول و مبانی اقلیم‌شناسی، جلد2، چاپ دوم، انتشارات: هله، طحان (وابسته به شرکت طحان گستر راگا).
نیکقدم، نیلوفر. (1394). «استخراج الگوهای اقلیمی فضاهای عملکردی در خانه های بومی بندر بوشهر با به کارگیری نظریه داده بنیاد». نشریه باغ نظر، (32)، 77-90.
نکوزاده، مهسا؛ جمشیدی، مهران. (1396). «بررسی و مطالعه شاخص‌های اقلیمی در مناطق سرد و کوهستانی (خانه اسحاقی چالشتر، شهرکرد)». انتشارات سومین همایش ملی عمران، معماری، شهرسازی و مدیریت انرژی.
وطن­خواه، مسیح. (1394). «طراحی مرکز خرید با رویکرد ارتقای سرزندگی شهری». پایان‌نامه کارشناسی ارشد، اصفهان، دانشگاه آزاد اسلامی واحد خوراسگان.
هاشمی، فاطمه. (1392).  بهینه‌سازی مصرف انرژی در ساختمان‌های مسکونی اقلیم سرد با نگاهی به تجربیات کشورهای پیشرفته (نمونه موردی اردبیل). تهران: انتشارات جامعه و فرهنگ.
هاشمی، فاطمه؛ حیدری، شاهین. (1391). «بهینه‌سازی مصرف انرژی در ساختمان های مسکونی اقلیم سرد (نمونه موردی: شهر اردبیل)». نشریه صفه، شماره56، 12.
Deilmann, H & Bickenbach, G., & Pfeiffer, H. (1977). Housing Groups, City Suburb Country, Karl Kramer Verlag, Stuttgart
Hassan, F. (1969).  Architecture for Poor, The University of Chicago Press, Chicago and London
Khalili, N. (1990). Ceramic Houses & Earth Architecture, Harper & Row Publishers, New York
Masterpieces of Iranian Architecture. (1350). The Ministry of Development & Housing Tehran
Norberg Schulz, Ch. (1985). The Concept of Dwelling, Electa/Rizzoli, New York Rapoport, Amos, 1969, House Form and Culture, prentice Hall.
Salah, S. (1964). An Approach to Housing Design for Low Income Groups, in Cairo, Egypt U.A.R., The Catholic University of America Press, Washington DC.