مطالعات هنر اسلامی

مطالعات هنر اسلامی

بررسی ظرفیت های مصورسازی غرایب الاسرار خواندمیر با تکیه بر ویژگی های نگاره های عجایب المخلوقات و غرایب الموجودات

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی، گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران،‌ ایران.
2 استاد، گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران،‌ ایران.
3 استادیار، گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران،‌ ایران.
10.22034/ias.2023.395500.2196
چکیده
در این پژوهش براساس ویژگی‌های نگاره‌های عجایب‌المخلوقات و غرایب‌الموجودات بررسی می‌شود که چه امکاناتی برای ظرفیت مصورسازی مؤلفه‌های فانتزی و تخیلی عجایب‌نامۀ خواندمیر وجود دارد. این گفت‌وگوی بینامتنی میان طراحی فضاها، مکان‌ها، موجودات و انسان‌های عجیب و دیگر عناصر دراماتیک و تصویری این دو اثر است. در بررسی ظرفیت‌های نمایشی و تصویری متون گذشتۀ فارسی اغلب از نظریۀ اقتباس بهره گرفته می‌شود و در این راه متنی که روایتی منسجم دارد و با آغاز و میانه و پایان همراه است با تغییراتی جزئی یا گسترده و یا با وفاداری به متن اصلی در رسانۀ دیگری بازآفرینی می‌شود. اما با گسترش ایدۀ متن به انواع متون ادبی و تصویری، تأثیرپذیری متون مختلف از یکدیگر نیز تنوع و گسترش بیشتری می‌یابد و متون در یک تعامل بینامتنی قرار می‌گیرند. عجایب‌نامه‌ها ازجمله متون کهن فارسی به‌شمار می‌روند که در آن‌ها نویسنده بر طبق شنیده‌ها، خوانده‌ها، نقل‌قول‌های جهانگردان و دیگر روایت‌های شفاهی و کتبی به بیان شگفتی اقلیم‌های مختلف جهان می‌پردازد و در این کتاب‌ها مرزهای میان تخیل و واقعیت همواره جابه‌جا می‌شود.   
اهداف پژوهش:

بررسی ظرفیت‌های تصویری نگاره‌های عجایب‌المخلوقات و غرایب‌الموجودات برای تصویرسازی غرایب‌الاسرار
گفت‌وگوی بینامتنی میان موجودات و فضاهای عجیب و غریب دو اثر و اقتباس مصور.

سؤالات پژوهش:

چه ظرفیت‌های تصویری در نگاره‌های عجایب‌المخلوقات برای مصورسازی غرایب‌الاسرار می‌توان سراغ گرفت؟
چگونه می‌توان اقتباسی از تصویرسازی‌های نگاره‌های عجایب‌المخلوقات برای تصویری برای کتاب غرایب‌الاسرار انجام داد؟
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Exploring the Visualization Capabilities of Khwandamir's Gharayeb al-Asrar Based on the Characteristics of the Illustrations in Aja'ib al-Makhluqat and Gharayeb al-Mawjudat

نویسندگان English

Sotoodeh Emamiyeganeh 1
Ahmad Hasaniranjbarhormozabadi 2
ali Asghar Halabi 3
1 PhD student in Persian language and literature, Department of Persian Language and Literature, Faculty of Persian Language and Literature, Central Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
2 Professor, Department of Persian Language and Literature, Faculty of Persian Language and Literature, Central Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
3 Assistant Professor, Department of Persian Language and Literature, Faculty of Persian Language and Literature, Central Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
چکیده English

This study examines the potential for visualizing the fantastical and imaginative elements of Khwandamir's Gharayeb al-Asrar based on the characteristics of the illustrations in Aja'ib al-Makhluqat and Gharayeb al-Mawjudat. It involves an intertextual dialogue between the design of spaces, places, strange creatures, humans, and other dramatic and visual elements in these two works. In analyzing the visual and performative capacities of past Persian texts, adaptation theory is often employed, where a cohesive narrative is recreated in another medium with minor or extensive changes, or with fidelity to the original text. However, as the concept of text expands to include various literary and visual texts, the influence of different texts on each other becomes more diverse, and texts engage in intertextual interactions.
The Aja'ibnameh texts, including ancient Persian works, involve authors narrating the wonders of different global climates based on oral and written accounts, travelers' tales, and other narratives, where the boundaries between imagination and reality are constantly blurred.
Research Objectives:

To explore the visual capacities of the illustrations in Aja'ib al-Makhluqat and Gharayeb al-Mawjudat for visualizing Gharayeb al-Asrar.
To examine the intertextual dialogue between the strange creatures and spaces in the two works and their visual adaptation.

Research Questions:

What visual capacities in the illustrations of Aja'ib al-Makhluqat can be utilized for visualizing Gharayeb al-Asrar?
How can an adaptation of the visual illustrations from Aja'ib al-Makhluqat be used to create visuals for Gharayeb al-Asrar?

 

کلیدواژه‌ها English

Adaptation
Aja'ib al-Makhluqat
Gharayeb al-Asrar
Intertextuality
Visual Capabilities
ابراهیمی، معصومه. (1391). «مطالعۀ تطبیقی دیوها و موجودات مافوق طبیعی در عجایب المخلوقات قزوینی و بحیره فزونی استرآبادی». ادبیات ‌تطبیقی، شماره 6، 29-1.
ابراهیمی، حسین. (1379). «فانتزی دریچه‌ای به امکانات نو». پژوهش‌نامه ادبیات کودک و نوجوان، شماره 20، 146-143.
احمدی‌فرد، نصرت‌اله؛ حیدری، علی و سپه‌وندی، مسعود. (1401). «تبارشناسی نگاره‌های قدرت فره ایزدی در اسطوره‌های شاهنامه باتکیه‌بر نظریات میشل فوکو». مطالعات هنر اسلامی، 19(47), 20-39.
اکبرلو، منوچهر. (1387). «بایدهای سینمای فانتزی». نقد سینما، شماره 60 و 61.
اعتمادالسلطنه، محمدبن‌حسن‌بن‌علی. (1364). مرآت البلدان. تهران: اسفار.
الیاده، میرچا. (۱۳۷۲). رساله در تاریخ ادیان. ترجمۀ جلال ستاری، تهران: علمی.
بلاذری، احمدبن‌یحیی. (1987). فتوح البلدان. بیروت: چاپ عبدالله انیس طبّاع و عمر انیس طبّاع.
بنی‌اسد، زینب و همکاران. (1397). «مؤلفه­های بیانی انیمیشن و چگونگی اقتباس از قصه­ها و افسانه­های ایرانی». مطالعات فرهنگ - ارتباطات، شماره  44، 228-203.
جعفری، محمد. (1385). «زیر سایۀ روایت­های معتبر، نگاهی به بازآفرینی افسانه­ها در مجموعۀ قصۀ شب». کتاب ماه کودک و نوجوان، شماره 109-111، 49-43.
حرّی، ابوالفضل. (1390). «عجایب‌نامه‌ها به‌منزلة ادبیات وهمناک». نقد ادبی، سری 4، شماره 15، 164-137.
حسن‌زاده، سالار؛ بنی‌اردلان، اسماعیل و داداشی، ایرج. (1401). «تحلیل نقش نمادین گل و مرغ به روش اسطوره‌شناسی زیلبر و با مصداق‌های هنری دوره صفویه تا قاجار». مطالعات هنر اسلامی، 19(45), 150-159.
خواندمیر، غیاث­الدین. (1397). غرایب‌الاسرار. تصحیح ستوده  امامی و احمد حسنی رنجبر، رسالۀ دکتری، دانشگاه آزاد تهران مرکز.
دورینگ، سایمون.  (1378). مطالعات فرهنگی، ترجمۀ حمیرا مشیرزاده، تهران:‌ مؤسسۀ فرهنگی آینده‌پویان.
سلطان محمدی، امیر. (1399). «تنازع (ستیز) و تعایش (همزیستی) گونه‌ها برای بقا». فصلنامه نقد و نظریه ادبی، دوره دوم، ‌ 180-157.
سندرز، جولی. (1398). «اقتباس چیست». ترجمۀ محمد غفاری، ادبیات‌تطبیقی، شماره 1، 121-106.
شاه‌کرمی، محمدرضا؛ صحرائی، قاسم، حیدری، علی. (1401). «کارکرد معنایی رنگ در مثنوی‌های عطار در انطباق با نگاره‌های غنایی هفت‌گنبد بهرام گور». مطالعات هنر اسلامی، 19(47)، 240-266.
شمس‌الهی، مرضیه؛ نجم‌الدین امیر شاه‌کرمی. (1397). «از داستان تا فیلم سینمایی انیمیشن، شیوۀ اقتباس هایائو میازاکی از ادبیات داستانی ژاپن». پژوهش‌های ادبیات‌تطبیقی، دوره 6، شماره 4،  103-82.
قزوینی، ابوزکریا محمد. (بی‌تا). عجایب‌المخلوقات و غرایب‌الموجودات، تصحیح نصرالله صبوحی، بی‌جا: بی‌نا.
کلیگز، مری. (1388). درس‌نامة نظریة ادبی. ترجمۀ جلال سخنوران و دیگران، تهران: انتشارات اختران.
کیانی، هاله، قدسیه رضوانیان. (1398). «نقد روش‌شناختی 16 مقاله در حوزۀ ادبیات و سینما». کاوش‌نامه، دوره 20، شماره 43، 9-42.
محمدطاهر، موژان. (1389). «قابلیت‌های نمایشی موجودات پری‌وار در عجایب‌نامه»، کتاب ماه کودک و نوجوان، شماره 152، 44-40.
نعمت طاوسی، مریم. (1391). «رمزگشایی پاره‌های آیین‌هایی باران‌خواهی ایران». مجلۀ مطالعات ایرانی،2، 285-271.
هاچن، لیندا. (1396). نظریه­ای در باب اقتباس، ترجمۀ مهسا خداکرمی، تهران: نشر مرکز.
Becchi Michela, ”Is Luca by Pixar really a tribute to Italian culture and cuisine?”, 2021, gamberorossointernationam.com .
Cahir, L. (2006). Literature into Film: Theory and Practical Approaches, Jefferson,
NC: McFarland.
Clarke Stuart ,Sarah. (2011). Literary Lost Viewing Television Through the Lens of Literature. Continuum.
Lynne K. Miyake. (2009). review in:  Japanese Visual Culture: Explorations in the World of Manga and Anime, Edited by Mark W. MacWilliams. Armonk, NY: M. E. Sharpe, 2008,   Monumenta Nipponica  Sophia University   Volume 64, Number 2, Autumn , 445-449
Zakaria, D. (2015). Manga and Anime: A Gateway to the Japanese Culture,MA thesis, MOULAY ISMAIL UNIVERSITY  SCHOOL OF ARTS AND HUMANITIES ,MEKNES.