مطالعات هنر اسلامی

مطالعات هنر اسلامی

نقش نور در تشدید معنویت معماری اسلامی و ایجاد تقرب الهی و کمال، از دیدگاه شیخ شهاب الدین سهروردی با تاکید بر مسجد شیخ لطف الله اصفهان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
زهره مردانشاهی 1
هادی واسعی 2
محمد فولادی وندا 2
1 دانشجوی دکتری فلسفه و کلام اسلامی، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران
2 استادیار، گروه فلسفه و کلام اسلامی، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران
10.22034/ias.2023.397206.2202
چکیده
انسان دارای ابعاد وجودی مختلفی است که در هرکدام از این ابعاد، استعدادها، قوا و تمایلات متفاوتی نهادینه‌شده است؛ به فعلیت رسیدن هرکدام از آن‌ها انسان را در جهت به‌پیش می‌برد و به کمال می‌رساند؛ اما سؤال اصلی این است که انتهای این کمال کجاست؟ مقولۀ نور از محورهای مورد توجه سهرودی در کمال انسان و تقرب الهی است. پژوهش حاضر با روش توصیفی – تحلیلی و با رویکرد کتابخانه‌ای اهمیت نور در معنویت معماری اسلامی و تقرب الهی را از منظر شیخ شهاب‌الدین سهروردی موردبحث و بررسی قرار داد. نتیجۀ بحث بیانگر این است که: در حکمت اشراق، هیچ‌گونه تکاملی در ذات نفس راه ندارد. بااینکه تحصیل صورت‌های عقلی موجب کمال انسان می‌شود، این صورت‌ها تحول ذاتی ایجاد نمی‌کنند، بلکه اعراضی‌اند که به انسان افزوده می‌شوند. ازاین‌رو تلاش‌های انسان هیچ ره‌آوردی برای تکامل ذات او ندارند. محصول کوشش انسان، به دست آوردن اوصافی است که فاقد آن‌ها بوده است؛ چراکه اساساً تکامل در ذات امکان ندارد. همچنین در مسجد شیخ لطف‌الله اصفهان، کاربست نور مجموعه‌ای عجیب از معنویت و قدرت ایجاد تقرب الهی را ایجاد کرده است.
 
اهداف پژوهش:
 1. بررسی نقش نور در ایجاد تقرب الهی و کمال از دیدگاه شیخ شهاب‌الدین.
2. بررسی نقش نور در تشدید معنویت معماری اسلامی از دیدگاه شیخ شهاب‌الدین سهروردی با تأکید بر مسجد شیخ لطف‌الله اصفهان.
سؤالات پژوهش:
1. نقش نور در ایجاد تقرب الهی و کمال از دیدگاه شیخ شهاب‌الدین چگونه است؟
2. نقش نور در تشدید معنویت معماری اسلامی از دیدگاه شیخ شهاب‌الدین سهروردی با تأکید بر مسجد شیخ لطف‌الله اصفهان چگونه است؟
 
 
کلیدواژه‌ها
کمال انسان
شیخ شهاب الدین سهروردی
نفس
عاقل و معقول
موضوعات

عنوان مقاله English

The Role of Light in Intensifying the Spirituality of Islamic Architecture and Fostering Divine Proximity and Perfection from the Perspective of Sheikh Shahab al-Din Suhrawardi, with Emphasis on the Sheikh Lotfollah Mosque in Isfahan

نویسندگان English

Zohreh Mardanshahi 1
Hadi Vasei 2
Mohammad Fooladi Vanda 2
1 PhD student of Islamic philosophy and theology, Qom branch, Islamic Azad University, Qom, Iran
2 Assistant Professor, Department of Islamic Philosophy and Theology, Qom Branch, Islamic Azad University, Qom, Iran
چکیده English

Human beings possess various existential dimensions, within each of which different potentials, faculties, and inclinations are inherent. The actualization of each of these propels humans forward and leads them to perfection. However, the main question is: where is the endpoint of this perfection? The category of light is one of the central axes in Suhrawardi's thought concerning human perfection and divine proximity. The present research, using a descriptive-analytical method and a library-based approach, has discussed and examined the importance of light in the spirituality of Islamic architecture and divine proximity from the perspective of Sheikh Shahab al-Din Suhrawardi. The result of the discussion indicates that: in Illuminationist philosophy (Hikmat al-Ishraq), there is no path for perfection within the essence (dhat) of the soul (nafs). Although acquiring intellectual forms (suwar al-'aqliyya) leads to human perfection, these forms do not create an essential transformation; rather, they are attributes (a'rad) added to the human. Therefore, human efforts yield no gain for the evolution of his essence. The product of human striving is obtaining qualities he previously lacked; because essentially, perfection within the essence is impossible. Furthermore, in the Sheikh Lotfollah Mosque in Isfahan, the application of light has created a remarkable combination of spirituality and the power to foster divine proximity.
Research Objectives:


Examining the role of light in fostering divine proximity and perfection from the perspective of Sheikh Shahab al-Din Suhrawardi.


Examining the role of light in intensifying the spirituality of Islamic architecture from the perspective of Sheikh Shahab al-Din Suhrawardi, with emphasis on the Sheikh Lotfollah Mosque in Isfahan.


Research Questions:


How is the role of light in fostering divine proximity and perfection from the perspective of Sheikh Shahab al-Din Suhrawardi?


How is the role of light in intensifying the spirituality of Islamic architecture from the perspective of Sheikh Shahab al-Din Suhrawardi, with emphasis on the Sheikh Lotfollah Mosque in Isfahan?

کلیدواژه‌ها English

Human Perfection
Shahab al-Din Suhrawardi
Soul (Nafs)
Intellect and the Intelligible (Aqil wa Ma'qul)
ابن‌منظور افریقی مصری، ابوالفضل جمال‌الدین محمدبن مکرم. (1414). لسان‌العرب. بیروت: دارالفکر للطباعه و النشر و التوزیع – دارصادر.
آرزوفر، سمیه. (1403). «نور و تجلیات آن در مسجد شیخ لطفالله: تبیین دیدگاه ابن‌عربی». رهپویه حکمت هنر، دوره1، شماره1، 11-99.
جوادی آملی، عبدالله. (1375). رحیق مختوم (شرح حکمت متعالیه). تنظیم و تدوین حمید پارسانیا، قم: نشر اسراء.
جوهری، اسماعیل‌بن‌حماد. (1420). الصحاح تاج اللغة و صحاح العربیة. تحقیق: احمد عبدالغفور عطار، بیروت: دارالکتب الاسلامیه.
حسینی حسنی مدنی شیرازی، سید علی‌خان. (1425ق). ریاض السالکین فی شرح صحیفه سیدالساجدین. تحقیق سید محسن حسینی امینی، قم: نشر جامعه مدرسین.
رازی، فخرالدین. (1966م). المباحث المشرقیة فی علم الإلهیات و الطبیعیات. تحقیق: محمد المعتصم بالله البغدادی، تهران: انتشارات مکتبة الاسدی.
راغب اصفهانی، ابوالقاسم حسین‌بن‌محمد. (1412). المفردات فی غریب القرآن. تحقیق: محمد سید گیلانی، بیروت: انتشارات دار الشامیة.
رجبی، محمود. (1379). انسان‌شناسی. چاپ سوم، تهران: انتشارات مؤسسه ‌آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
زبیدی، محمد مرتضى. (1414). تاج العروس من جواهر القاموس. بیروت: دار الفکر للطباعة و النشر و التوزیع.
سهروردی، شهاب‌الدین. (1357). حکمة الإشراق. در مجموعه مصنفات شیخ اشراق، تصحیح و مقدمه هانری کربن، تهران: مؤسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران.
سهروردی، شهاب‌الدین. (1375). هیاکل النور. در مجموعه مصنفات شیخ اشراق، تصحیح، تحشیه و مقدمه سیدحسین نصر، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
----------------. (1378). کلمة التصوف. در: مجموعه مصنفات شیخ اشراق، تصحیح، تحشیه و مقدمه: نجفقلی حبیبی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
----------------. (1379). کتاب المشارع و المطارحات. در مجموعه مصنفات شیخ اشراق، تصحیح و مقدمة هانری کربن، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
----------------. (1380). الألواح العمادیة. در: مجموعه مصنفات شیخ اشراق، تصحیح، تحشیه و مقدمه: نجفقلی حبیبی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
----------------. (1380). ألواح عمادی. در: مجموعه مصنفات شیخ اشراق، تصحیح، تحشیه و مقدمه: سیدحسین نصر، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران.
----------------. (1380). بستان القلوب. در مجموعه مصنفات شیخ اشراق، تصحیح، تحشیه و مقدمه: سیدحسین نصر، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
----------------. (1381). پرتونامه. در مجموعه مصنفات شیخ اشراق، تصحیح، تحشیه و مقدمه: سیدحسین نصر، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
----------------. (1382). آواز پر جبرئیل. در مجموعه مصنفات شیخ اشراق، تصحیح، تحشیه و مقدمه: سیدحسین نصر، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
----------------. (1384). قصة الغربة الغربیة. در: مجموعه مصنفات شیخ اشراق، تصحیح و مقدمه: هانری کربن، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
----------------. (1385). کتاب التلویحات اللوحیة و العرشیه. در مجموعه مصنفات شیخ اشراق، تصحیح و مقدمه: هانری کربن، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
----------------. (1386). یزدان شناخت. در مجموعه مصنفات شیخ اشراق، تصحیح، تحشیه و مقدمه: سیدحسین نصر، ج3، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
----------------. (1991م). اللمحات. در مجموعه مصنفات شیخ اشراق، تصحیح، تحشیه و مقدمه: نجفقلی حبیبی، بیروت: دارالنهار للنشر.
شهر زوری، شمس‌الدین محمد. (1384). رسائل الشجرة الإلهیة فی علوم الحقائق الربانیة. تحقیق: نجفقلی حبیبی، ج2، مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران.
شهر زوری، شمس‌الدین محمد. (1372). شرح حکمه الاشراق. تصحیح، تحقیق و مقدمه: حسین ضیایی تربتی، تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
شیرازی، صدرالدین محمد. (ملاصدرا). (1360). أسرار الأیات. مقدمه و تصحیح محمد خواجوی، تهران: انتشارات انجمن اسلامی حکمت و فلسفه ایران.
----------------. (1378). المظاهر الإلهیة فی أسرار العلوم الکمالیة. تصحیح، تحقیق و مقدمه: سید محمد خامنه‌ای، تهران: انتشارات بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
----------------. (1380). المبدأ و المعاد. تصحیح: سیدجلاالدین آشتیانی، قم: مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی.
----------------. (1383). الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة. ج1، سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
----------------. (بی‌تا). الشواهد الربوبیة فی المناهج السلوکیة. تعلیق، تصحیح و تقدیم: سید جلال‌الدین آشتیانی، بیروت: مؤسسه التاریخ العربی.
غفاری، سیدمحمد خالد. (1380). فرهنگ اصطلاحات آثار شیخ اشراق شهاب‌الدین یحیی سهروردی. تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
فراهیدی، خلیل‌بن‌احمد. (1410). کتاب العین. تحقیق: مهدی مخزومی و ابراهیم سامرائی، چاپ دوم، قم: هجرت.
فیروزآبادی، مجدالدین محمدبن‌یعقوب. (1428). القاموس المحیط. بإشراف محمد نعیم عرقسوسی، بیروت: دارالفکر.
قربانی، قدرت‌الله. (1394). «نقش و کارکرد نور در فلسفه اشراقی سهروردی». اسفار، شماره2، 108-81.
مرزبان، بهمنیاربن. (1375). التحصیل. تصحیح و تعلیق مرتضی مطهری، تهران: مؤسسه انتشارات و چاپ.
مصباح یزدی، محمدتقی. (1380). به‌سوی خودسازی. نگارش کریم سبحانی، قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
----------------. (1405). تعلیقة على نهایة الحکمة. قم: مؤسسه فی طریق الحق.
مطهری، مرتضی. (1379). فطرت، در مجموعه آثار. تهران: انتشارات صدرا.
مقری فیومی، احمدبن‌محمد على. (1405). المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر للرافعی. قم: دارالهجرة.
نراقی، محمدمهدی. (1379). جامع السعادات. قم: اسماعیلیان.