مطالعات هنر اسلامی

مطالعات هنر اسلامی

خطاهای شناختی در دیوان خاقانی براساس نظریه آرون تی بک و تطبیق آن با تخیل در نگارگری دوره مغول

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی ، تهران ، ایران.
2 استادیار، گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
3 استادیار، گروه روان شناسی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
10.22034/ias.2023.397172.2200
چکیده
پژوهش حاضر با هدف تعیین خطاهای شناختی براساس نظریۀ آرون تی‌بک در دیوان خاقانی و تشخیص پربسامد‌ترین خطاها و تحریفات شناختی در دیوان این شاعر است. تطبیق این ویژگی با عنصر تخیل در نگاره‌های دورۀ مغول نیز از دیگر مسائل این پژوهش است. براساس این پژوهش، جامعه آماری و قلمرو تحقیق دیوان شعر شاعر مذکور بوده و روش کار تحلیلی- توصیفی از نوع تحلیل محتوا و به‌صورت اسنادی- کتابخانه‌ای انجام گرفته است. ابزار گردآوری اطلاعات منابع و مأخذ کتابخانه‌ای و فیش‌برداری بوده و تجزیه‌وتحلیل مطالب به‌صورت تحلیل کیفی صورت گرفته است. یافته‌ها و نتایج پژوهش نشان داد که انواع خطاهای شناختی در دیوان شاعر دیده شده، البته خطای شناختی فاجعه‌سازی در آن بیشتر بوده است. خطای تعمیم افراطی، فیلتر منفی و برچسب‌زدن نسبتاً زیاد مشاهده شده البته خطاهای پیشگویی، شخصی‌سازی، سرزنش‌گری و تفکر دوقطبی هم در اشعار شاعر قابل ملاحظه دیده شده است. خطای ذهن‌خوانی و قضاوت‌گرایی بسیار کم و خطای باید‌اندیشی تقریباً وجود نداشته و این مسئله شاید به تفکر احساسی شاعر ارتباط داشته باشد و اینکه احساس می‌کند مسائل را باید آن‌گونه که هست پذیرفت. در نگاره‌های دورۀ مغول نیز عنصر خیال به‌نوعی خروج از مسیر واقع‌گرایی است و ارتباط مستقیمی با احساسات نگارگر دارد.
اهداف پژوهش:

تعیین خطاهای شناختی براساس نظریۀ آرون تی‌بک در دیوان خاقانی.
بررسی انواع خطاهای شناختی در دیوان خاقانی و تطبیق آن با تخیل در نگارگری مغول.

سؤالات پژوهش:

تعیین خطاهای شناختی براساس نظریۀ آرون تی‌بک در دیوان خاقانی چگونه می‌باشد؟
خطاهای شناختی در دیوان خاقانی و عنصر تخیل در نگارگری دوره مغول چگونه می‌باشد؟

 
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Cognitive Errors in Khaghani's Divan Based on Aaron T. Beck's Theory and Its Comparison with Imagination in Mongol Era Miniature Painting

نویسندگان English

Zahra Beheshti Marnani 1
Akram Golshani 2
Fatemeh Golshani 3
1 PhD student, Department of Persian Language and Literature, Central Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
2 Assistant Professor, Department of Persian Language and Literature, Central Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
3 Department of Psychology, Central Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
چکیده English

This study aims to identify cognitive errors in Khaghani's Divan based on Aaron T. Beck's theory, determine the most frequent cognitive distortions, and compare these features with the element of imagination in Mongol-era miniature painting. The statistical population and research scope include Khaghani's Divan, while the methodology is analytical-descriptive, employing content analysis through a documentary-library approach. Data collection tools consisted of library resources and note-taking, and the analysis was conducted qualitatively.
The findings reveal various cognitive errors in Khaghani's poetry, with catastrophizing being the most prevalent distortion. Other notable errors include overgeneralization, negative filtering, and labeling. Additionally, errors such as fortune-telling, personalization, blaming, and black-and-white thinking are significantly present. Conversely, errors like mind-reading and judgmental thinking are rare, and the should-thinking error is virtually absent—possibly linked to the poet's emotional perspective that emphasizes accepting situations as they are. In Mongol-era miniatures, the element of imagination reflects a departure from realism, closely tied to the emotions of the painters.
Research Objectives:

To identify cognitive errors in Khaghani's Divan based on Aaron T. Beck's theory.
To examine the types of cognitive errors in Khaghani's poetry and compare them with imagination in Mongol miniature painting.

Research Questions:

How can cognitive errors in Khaghani's Divan be identified based on Aaron T. Beck's theory?
What is the relationship between cognitive errors in Khaghani's poetry and the element of imagination in Mongol-era miniature painting?

کلیدواژه‌ها English

Khaghani’s Divan
Cognitive Errors
Mongol Miniature Painting
Aaron T. Beck
باباصفری، علی‌اصغر. (1388). بر بلندای سخن. اصفهان: انتشارات دانشگاه علوم پزشکی اصفهان.
باباصفری، علی‌اصغر؛ فراحی قصر ابونصر، مرضیه. (1389). «شکوائیه در شعر فارسی». فصلنامه پژوهشی تحقیقات زبان و ادب فارسی، شماره4، 33.
برنز، دیوید. (1398). از حال بد به حال خوب.‌ ترجمه: مهدی غراچه داغی، تهران: نشر آسیم.
بک، جودیت اس. (1396). ‌شناخت درمانی. ترجمه: امیرعباس کشاورز و مهسا گیلانی‌پور، ویراستار لادن فتی، چاپ دوم، تهران: انتشارات دانژه.
بک، آرون،‌ تی. (1329). شناخت درمانی و مشکلات روانی. ترجمه: مهدی غراچه داغی، تهران: شرکت نشر و پخش دیس.
بویل، جی. ا. (1366). تاریخ کمبریج. ترجمه: حسن انوشه،‌ ج 5، تهران: امیرکبیر.
بیگدلی، لطفعلی آقاخان (آذر). (1378). آتشکده. تهران: انتشارات روزانه.
بیگدلی، لطفعلی آقاخان (آذر). (1337).آتشکده. تهران: چاپ جعفر شهیدی، ‌افست.
چراغچی‌باشی آستانه، حوریه. (1392). بررسی تحریف‌های شناختی و باور‌های غیرمنطقی در حوزه روان‌شناسی از منظر قرآن، دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم.
حاکمی، اسماعیل. (1386). تحقیق دربارۀ ادبیات غنایی ایران و انواع شعر غنایی. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
خاقانی،‌ بدیل‌بن‌علی. (1368). دیوان. تهران: چاپ ضیاءالدین سجادی.
---------------.  (1333). مثنوی تحفه‌العراقین. تهران: چاپ یحیی قریب.
---------------.  (1390). دیوان، علیرضا برزگر خالقی. تهران: زوّار.
رزمجو، حسین. (1382). انواع ادبی و آثار آن در زبان فارسی. مشهد: انتشارات دانشگاه فردوسی.
سعیدیان، عبدالحسین. (1363). مشاهیر جهان. تهران: نشر علم و زندگی.
طباطبایی‌نسب، سیدمحمد؛ آبیکاری، معصومه. (1393). «بررسی تأثیر خطاهای شناختی بر احساسات منفی مصرف‌کنندگان منتسب به برند و رویکرد‌های رفتاری آن‌ها». راهبر‌های بازرگانی، دانشور رفتار سابق، دوره2، شمارة 4، 12.
عوفی، محمد. (1361). لباب‌الالباب، از روی چاپ پروفسور براون با مقدمه و تعلیقات علامه محمد قزوینی و تحقیقات استاد سعید نفیسی و ترجمه: دیباچه انگلیسی به فارسی به قلم محمد عباسی، تهران: فخر رازی.
فروزان‌فر، بدیع‌الزمان. (1358). سخن و سخن‌وران. تهران: نی.
کرباسی، رضوانه. (1394). «تأثیر مکتب تبریز اول بر مکاتب نگارگری جلایریان و هرات». نشریه پژوهش هنر، شماره 7، 12-1.
مجیدیان، اعظم. (1399). «بررسی تطبیقی شکوائیه در اشعار ناصرخسرو خاقانی». پژوهشنامه اورمزد، شماره52، 288-278.