مطالعات هنر اسلامی

مطالعات هنر اسلامی

بازخوانی مفهوم لذت معماری با رجوع به فضای آموزش معماری (نمونه موردی: لذت معماری در دانشکده هنر و معماری یزد (خانه رسولیان) )

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری ، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه یزد، یزد، ایران.
2 دانشیار، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه یزد، یزد، ایران.
10.22034/ias.2023.397787.2204
چکیده
فرض بر این است که با ارتباط مؤثر دانشجو با فضا و حضور کیفیت‌های معماری، شرایط برای یادگیری معماری از طریق تعامل با محیط فراهم می‌شود. شاخص‌ترین کیفیت محیطی، کیفیت زیبایی‌شناسی است. در برنامة آموزش معماری، فراگیر در نتیجة تقابل حسی با محیط در یک فرآیند ادراکی با تجربه‌ای زیبایی‌شناسانه آشنا می‌گردد که لذت زیبایی‌شناسی و لذت معماری را به‌همراه دارد. تحقیق حاضر به موضوع «لذت معماری» در محیط آموزش معماری می‌پردازد. از این لحاظ به یکی از موارد با اهمیت و بدیع در عرصة آموزش معماری نگاهی نو دارد. اما مسئلة تحقیق عبارت است از اینکه اگر لذت را یکی از مشخصه‌های اصلی زیبایی‌شناسی معماری بدانیم، چه نمودی از آن را در فضاهای آموزش معماری، می‌توان مشاهده کرد؟ در راستای نیل به هدف و پاسخ‌گویی به مسئلة تحقیق، مفهوم لذت معماری در دانشکده معماری یزد مورد بررسی قرار گرفت. این دانشکده در خانه رسولیان، متعلق به دوره قاجار، دائر گردیده ‌است. این پژوهش در دو مرحلة کتابخانه‌ای و میدانی انجام‌شده ‌است. در گام نخست، بررسی متون مرتبط با ادبیات موضوع انجام‌ پذیرفت تا دیدگاه کلی در مورد مفهوم «لذت معماری» به‌دست‌آید و با تلخیص مبانی نظری گردآوری شده به روش استدلال منطقی، ویژگی‌هایی برای بروز لذت معماری تبیین‌ شد. در گام بعدی به‌واسطة مطالعات میدانی و ثبت شواهد تجربی گردآوری‌شده و رجوع به ادبیات موضوع، چگونگی بروز لذت معماری در دانشکده هنر و معماری یزد در قالب جداول بیان‌گردید. نتایج حاصل از این تحقیق نشان‌می‌دهد که لذت معماری در این دانشکده که در خانه سنتی رسولیان واقع‌شده، در قالب لذت فیزیکی، لذت روان‌شناسی، لذت اجتماعی و لذت ایدئولوژیک نمود ‌پیدا‌ کرده ‌است.
اهداف پژوهش:

تبیین لذت معماری و جایگاه آن در آموزش معماری.
بررسی وجود یا فقدان لذت معماری در محیط آموزش معماری.

سؤالات پژوهش:

لذت معماری چیست و با کدام یک از مراتب لذت مرتبط است؟
در خانه‌های سنتی که به دانشکده معماری تغییر کاربری داده‌اند، چه مؤلفه‌هایی از لذت معماری را می‌توان‌یافت؟
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Revisiting the Concept of Architectural Pleasure with Reference to Architectural Education Spaces (Case Study: Architectural Pleasure in the Faculty of Art and Architecture of Yazd (Rasoulian House))

نویسندگان English

Mehri Jafarzadeh 1
Mohammadreza Noghsan Mohammadi 2
1 Ph. D. Candidate, Department of Art and Architecture, Yazd University, Yazd, Iran.
2 Associate professor, Department of Art and Architecture, Yazd University, Yazd, Iran.
چکیده English

It is assumed that effective interaction between students and architectural spaces, along with the presence of architectural qualities, creates conditions for learning architecture through engagement with the environment. The most prominent environmental quality is aesthetic quality. In architectural education, learners, through sensory interaction with the environment, undergo a perceptual process that introduces them to an aesthetic experience, encompassing both aesthetic pleasure and architectural pleasure. This research focuses on "architectural pleasure" in architectural education environments, offering a fresh perspective on an important and innovative aspect of architectural education. The research question is: If pleasure is considered one of the main characteristics of architectural aesthetics, what manifestations of it can be observed in architectural education spaces? To achieve this goal and address the research question, the concept of architectural pleasure was examined in the Faculty of Architecture in Yazd. This faculty is housed in the Rasoulian House, a Qajar-era building. The research was conducted in two stages: library research and field studies. In the first stage, relevant literature was reviewed to gain a general understanding of the concept of "architectural pleasure," and through logical reasoning, characteristics for the emergence of architectural pleasure were identified. In the second stage, field studies and empirical evidence were collected, and by referring to the literature, the manifestation of architectural pleasure in the Faculty of Art and Architecture of Yazd was presented in tables. The results of this research indicate that architectural pleasure in this faculty, located in the traditional Rasoulian House, manifests in the forms of physical pleasure, psychological pleasure, social pleasure, and ideological pleasure.
Research Objectives:


To explain architectural pleasure and its role in architectural education.


To examine the presence or absence of architectural pleasure in architectural education environments.


Research Questions:


What is architectural pleasure, and how is it related to different levels of pleasure?


In traditional houses repurposed as architecture faculties, what components of architectural pleasure can be identified?

کلیدواژه‌ها English

Architectural Pleasure
Aesthetics
Educational Environment
Traditional House
اسکروتن، راجر و هاسپرس، جان. (۱۳۹۳). فلسفه هنر و زیبایی‌شناسی. یعقوب آژند. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
اسکروتن، راجر. (۱۳۹۳). زیبایی، فریده فرنود فر. تهران: مینوی خرد.
اکرمی، غلامرضا. (۱۳۸۳). «سنت و هنر معماری». نشریه صفه؛ دانشکده معماری و شهرسازی دانشگاه شهید بهشتی، دوره 14، شماره 1، 143-127.
امینی، مهدی. (۱۳۹۵). «لذت زیبایی‌شناختی و تمایز آن از لذت زیستی: بررسی دیدگاه توماس آکوییناس». نشریه پژوهش‌های فلسفی کلامی بهار، شماره ۶۷، 142-121.
بحتویی، رها؛ نیک‌کار، محمدرضا. (۱۳۹۴). «جایگاه زیبایی‌شناسی در فرایند آموزش معماری». کنفرانس بین‌المللی مهندسی و علوم.
چومی، برنارد. (۱۴۰۱). معماری و انفصال. ترجمه: حسام عشقی و مرتضی. تهران: فکر نو.
حق‌شناس، ساناز؛ محمودی، مهناز و خانلو، نسیم. (۱۳۹۹). «طراحی ایستگاه‌های حمل‌و‌نقل ریلی شهر تهران مبتنی بر معماری حواس (مطالعه موردی: ایستگاه‌های مترو تجریش، میدان ولیعصر، فرودگاه مهرآباد)». مطالعات محیطی هفت حصار، سال نهم، شماره ۳۲، ۷۰-۶۱.
خادمی، عین‌الله؛ حاجی‌بابایی، حمیدرضا. (۱۳۹۲). «تبیین مفهوم لذت و اقسام آن از منظر غزالی». انسان‌پژوهی دینی، شماره (۲۸)، 79-98.
خادمی، عین‌اله. (۱۳۸۹). «جستاری درباره چیستی لذت از منظر ابن‌سینا». فلسفه و کلام اسلامی (مقالات و بررسی‌ها)، ۴۳(۱)، 50-29.
دبدبه، محمد و فرحی‌نیا، امیرحسین. (1397). «بررسی تأثیر تغییر کاربری بر معماری داخلی خانۀ تاریخی بهنام به فضای آموزشی (دانشکدۀ معماری)». کنفرانس بین‌المللی عمران، معماری و مدیریت توسعۀ شهری در ایران، تهران.
دبدبه، محمد؛ صدیق، مرتضی و رضوان پناه، مجید. (1401). «نقد و بررسی کتاب «طراحی براساس ادراک و رفتار انسانی». از مجموعه آثار معمار دبدبه. معمار شهر، دورۀ اول، شمارۀ 4، 117-98.
دبدبه، محمد؛ صدیق، مرتضی و رضوان پناه، مجید. (1401). نقد و واکاوی کتاب «ماهیت هنر و تزئینات در معماری داخلی (طراحی و دکوراسیون)»؛ از مجموعه آثار معمار دبدبه. ماهنامۀ پژوهش در هنر و علوم‌انسانی، سال هفتم، شمارۀ 9 (پیاپی: 48)، 24-11.
دوباتن، آلن. (۱۳۹۷). معماری شادکامه. ترجمه: محمدرضا مردانیان. تهران: انتشارات تمدن ملی.
دیویی، جان. (۱۳۹۱). هنر به منزله تجربه، مسعود علیا. تهران: ققنوس.
رحیمی‌مند، مریم؛ عباس‌پور، عباس. (۱۳۹۴). «تأثیر شیوه‌های جدید آموزش بر خلاقیت و پیشرفت تحصیلی دانشجویان». ابتکار و خلاقیت در علوم‌انسانی، ۴(۴)، ۱۱۹-۱۴۲.
ژیلسون، اتین. (۱۳۸۵). هستی در اندیشه فیلسوفان. ترجمه: سید حمید طالب‌زاده، محمدرضا شمشیری. تهران: نشر حکمت.
سالم، بن؛ ناکاتسو، ریوهی و روتربرگ، متیاس. (۱۳۸۸). «تجربة کانسایی (زیبایی‌شناسی، احساسات و تعادل درونی)». شهاب‌الدین امیرخانی، مجله: زیبا شناخت، شماره ۲۱، ۳۲۸- 303.
شاه‌چراغی، آزاده و بندرآباد، علیرضا. (۱۴۰۱). محاط در محیط: کاربرد روان‌شناسی محیطی در معماری و شهرسازی. تهران: انتشارات فکر نو.
شجاعی باغینی، حوریه؛ خادمی، عین‌الله. (۱۳۹۹). «بررسی چیستی لذت از طریق مؤلفه‌ها و جایگاه طرح آن در فلسفه سینوی». نشریه حکمت و فلسفه، ۶۴، ۱۴۲-119.
شفیعی، راضیه؛ کاوندی، سحر. (۱۴۰۱). «جایگاه بدن در امر ادراک از منظر ابن‌سینا و موریس مرلوپونتی». نشریه الهیات تطبیقی، (۲۸)، 1-22.
شپرد، آن. (۱۳۸۸). مبانی فلسفة هنر. ترجمه: علی رامین. چاپ هفتم. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
ضمیران، محمد. (۱۳۷۷). جستارهایی پدیدارشناسانه پیرامون هنر و زیبایی. تهران: انتشارات کانون.
علیق، محمدحسن. (۱۳۹۰). تبیین دیدگاه‌های زیبایی‌شناختی ابوحیان توحیدی در تعلیم‌وتربیت و نقد آرای زیباشناختی الیوت آیزنر براساس آن، رساله دکتری دانشگاه تربیت‌مدرس.
 عمرانیان، سیده نرجس. (۱۳۹۸). لذت و معنای زندگی: بررسی تطبیقی دیدگاه ارسطو. ابن‌سینا، ‌ بنتام. تهران: انتشارات مولی.
فرضیان، محمد؛ کرباسی، عاطفه. (۱۳۹۳). «دست‌ساخته‌ها ــ تجربه شخصی، یادگیری از راه ساختن در آموزش معماری». نشریه هنرهای زیبا (معماری و شهرسازی)، دوره ۱۹، ش ۳، 96-87.
کرافورد، دانلد دبلیو. (۱۳۸۴). کانت، منوچهر صانعی دره بیدی، مجموعه مقالات دانشنامه زیبایی‌شناسی.
محمودی، امیرسعید مشهور به محمد؛ مسعود ناری قمی. (۱۳۹۵). «اهمیت به‌کارگیری دانش تجربی در آموزش معماری». هنرهای زیبا معماری و شهرسازی ۲۱، ۳،  ۵۳-۶۶.
مطهری، مرتضی. (۱۳۷۰). اسلام و مقتضیات زمان. تهران: انتشارات صدرا.
مهر محمدی، محمود. (۱۳۸۳). آموزش عمومی هنر: چیستی، چرایی و چگونگی. تهران: انتشارات مدرسه.
میرجانی، حمید؛ ندیمی، حمید. (۱۳۹۷). «الگوی تجربه فعال در آموزش معماری تدوین مدلی برای کسب دانش عملی طراحی از طریق رویکرد طراحانه به مصادیق معماری». نشریه مطالعات معماری ایران، شماره ۱۴، 20-5.
نقصان محمدی، محمدرضا؛ میر وکیلی، مسعود. (۱۳۹۱). «تجدید حیات و معماری مدرسه محله هنر و معماری یزد مدرسه هنر با حضور «محله سهل بن علی»». مجله صفه، ۲۲(۵۸)، ۴۵.
یزدانی، عباس. (۱۳۹۰). «مقایسه دیدگاه ابن‌سینا و ملاصدرا در مورد تجرد خیال و ارتباط آن». نشریه الهیات تطبیقی، شماره (۶)، ۹۵-۱۰۸..
Altman,I & Low,S. (1992). Place Attachment. NewYork: plenum Press.
Bergren, A. (1998). Jon Jerde and the Architecture of Pleasure. Assemblage37, 9–35.
Hildebrand, G. (1999). Origins of Architectural Pleasure, University of California Press, Berkeley and London.
Ilies, R., Wilson, K. S., & Wagner, D. T. (2009). The spillover of daily job satisfaction onto employees' family lives: The facilitating role of work-family integration. Academy of Management Journal, 52(1), 87-102
Jordan, P.W. (2000). Designing Pleasurable Products: An Introduction to the New Human Factors (1st ed.). CRC Press.
Katz, Leonard D., "Pleasure", The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Winter 2016 Edition), Edward N. Zalta (ed.)
McMahon, J.A. (2001). ”Towards A Unified Theory Of Beauty”, The Foundation Of Aesthetics Oxfords University
Mirjani ,H. (2002). Today's life, the body of yesterday, Review the formation of the Yazd School of Architecture in the old house of Rasulian. M.A . Thesis, College of Arts and Architecture, Yazd university ,Iran. 250 p.
Relph,E.(1992). Place and Placelessness. Pion. London
Santayana, G. (1896). The Sense of Beauty: Being the Outline of Aesthetic Theory. New York: Dover Publications.
Smith, John. Encyclopaedia Britannica, 8th ed., s.v. “Internet.” Chicago: Encyclopaedia Britannica, 2009.
Sevier, Christopher Scott. (2012). Thomas Aquinas on the Nature and Experience of Beauty.