مطالعات هنر اسلامی

مطالعات هنر اسلامی

تعیین کاربری و احیاء مکان تاریخی- فرهنگیِ خانه مهرانگیز قاجاری در تهران (با هدف توسعه صنعت گردشگری و ترویج معماری اسلامی)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه معماری، دانشگاه پیام نور ، تهران، ایران،
2 گروه معماری، دانشکده هنر و معماری و شهرسازی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران- جنوب، تهران، ایران،
3 گروه معماری، دانشکده معماری، دانشگاه علم و فرهنگ، تهران، ایران
10.22034/ias.2023.386191.2166
چکیده
احیا، فرآیندی است که برای افزایش سطح حفاظت، مرمت و بهره‌برداری مناسب از آثار تاریخی و فرهنگی با حفظ ماهیت و یکپارچگی آن‌ها برنامه‌ریزی، طراحی و اجرا می‌شود. احیاء و سازماندهی همراه با مرمت اصولی بناهای تاریخی، می‌تواند ضمن رونق هرچه بیشتر صنعت گردشگری، باعث توسعه فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی گردد. هدف کلی این پژوهش از نوع کاربردی بوده و هدف فرعی آن نیز یافتن کاربری بهینه برای احیا مجدد خانه مهرانگیز می‌باشد. روش تحقیق از نوع توصیفی تحلیلی بوده و روش جمع‌آوری اطلاعات، مشاهده مستقیم، برداشت میدانی و مطالعات کتابخانه‌ای می‌باشد. در بخش مطالعه میدانی با برداشت از بنا و ترسیم نقشه‌ها، به تحلیل وضعیت موجود بنا پرداخته شده است. در ابتدا مطالعات اولیه جهت شناسایی معیارهای تأثیرگذار بر انتخاب کاربری بهینه برای خانۀ مهرانگیز صورت گرفت. در ادامه طیف کاربری‌هایی که از ماتریس اعطاء کاربری‌ها، تهیه شده توسط صندوق احیاء و بهره‌برداری از بناها و اماکن تاریخی و فرهنگی در سال 1388، مورد مطالعه قرار گرفت. سپس کاربری‌هایی را که می‌توان برای احیا خانه‌های مسکونی در نظر گرفت، احصا گردید. در ادامه با استفاده از روش تحلیل سلسله‌مراتبی(AHP) و نرم‌افزار (Expert Choice) EC وزن‌دهی معیارها و مقایسه گزینه‌ها با مشارکت10 نفر از متخصصین حوزه احیاء ابنیۀ تاریخی صورت گرفت. نتایج نشان می‌دهد کاربری مهدکودک (که توسط میراث فرهنگی تحت عنوان خانه فرهنگ نامیده شده) برای این خانه مناسب نیست و این عملکرد با ویژگی‌های تاریخی، اصالت و هویت ساختمان موجود چه از لحاظ شأن بنا، چه سازه و چه مبلمان چندان سازگاری نداشته، و احیای موفقی صورت نگرفته است. این درحالی است که کاربری‌های طیف پذیرایی با ارزش‌دهی وزنی 137/0در رتبه اول و کاربری‌های طیف مسکونی با ارزش‌دهی وزنی 126/0 در رتبه دوم قرار گرفتند.
اهداف پژوهش:

یافتن کاربری بهینه برای احیاء مجدد خانه مهرانگیز.
بهره‌برداری از بنای تاریخی خانه مهر انگیز به‌عنوان یکی از مقاصد گردشگری.

سؤالات پژوهش:

کاربری بهینه برای احیاء مجدد خانه مهرانگیز چیست؟
چگونه می‌توان با اعطای کاربری مناسب، موجب احیای این بنا در جهت توسعه گردشگری شد؟
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Land-Use Designation and Revitalization of the Historical-Cultural Site of Mehrangiz Qajar House in Tehran (Aimed at Tourism Development and Promotion of Islamic Architecture)

نویسندگان English

Alireza Moshabaki Esfahani 1
Sedigheh Moein Mehr 2
Mohammad Varzandeh 3
1 Department of Architecture, Payam Noor University, Tehran, Iran.
2 Department of Architecture, Faculty of Art and Architecture and Urban Planning, Islamic Azad University, South Tehran Branch, Tehran, Iran.
3 Department of Architecture, Faculty of Architecture, University of Science and Culture, Tehran, Iran
چکیده English

Revitalization is a process designed to enhance preservation, restoration, and appropriate utilization of historical and cultural heritage while maintaining its essence and integrity. Systematic revitalization and restoration of historical buildings can foster cultural, social, and economic development while further boosting tourism. This applied research primarily seeks to identify the optimal functional reuse for revitalizing Mehrangiz House. The study employs a descriptive-analytical methodology, utilizing direct observation, field surveys, and archival research. Architectural documentation and mapping were conducted to analyze the building’s current state. Preliminary studies identified criteria influencing optimal land-use selection, followed by an evaluation of potential functions using the Land-Use Allocation Matrix developed by the Cultural Heritage Revitalization Fund (2009). Functional options for residential historic houses were systematically categorized. Through the Analytic Hierarchy Process (AHP) and Expert Choice software, criteria weighting and alternative comparisons were conducted with input from 10 heritage revitalization experts. Results indicate that the current use as a kindergarten (termed "Cultural House" by heritage authorities) is incompatible with the building’s historical authenticity, structural integrity, and original furnishings, rendering the revitalization ineffective. Instead, hospitality-focused functions (weighted value: 0.137) ranked highest, followed by residential uses (0.126).
 Research Objectives:

Identifying the optimal functional use for revitalizing Mehrangiz House.
Leveraging the historic Mehrangiz House as a tourism destination.

Research Questions:

What is the optimal functional use for revitalizing Mehrangiz House?
How can appropriate land-use allocation facilitate its revitalization for tourism development?

کلیدواژه‌ها English

Revitalization
Preservation
Mehrangiz House
Optimal functional use
Tourism
آزاد، میترا؛ ستایش مهر، محمود و سلطانی محمدی، مهدی. (1394). «بررسی و نقد احیای خانه‌ تاریخی سید رسول حسینی مجموعه عمارت خان خوراسگان با تأکید بر هویت تاریخی آن». دوفصلنامه تخصصی دانش مرمت و میراث فرهنگی، شماره 5، 117-99.
اشرفی، سید حسین؛ استاجی، ساسان و امیر محبی‌فرد. (1394). «بررسی آسیب‌شناسی و ارائه طرح مرمت و احیای بنای تاریخی خانه الداغی سبزوار». اولین کنفرانس سالانه پژوهش‌های معماری، شهرسازی و مدیریت شهری، یزد.
اولیاء، محمدرضا. (1389). «میراث در اغما». مجموعه مقالات نخستین همایش ملی شناخت و معرفی مزیت‌ها و ظرفیت‌های احیا و بهره‌برداری از اماکن تاریخی، تهران: نشر سمیرا.
براندی، چزاره. (1388). نظریه‌های مرمت. ترجمه: پیروز حناچی، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
تاجیک، نصرت‌الله. (1396). «احیاء در احیاء». نشریه احیاء بناها و بافت‌های تاریخی، شماره 1، 1.
حناچی، پیروز و دیبا، داراب و محمودی‌نژاد، محمدجواد. (1386). «حفاظت و توسعه در ایران». فصلنامه هنرهای زیبا.
حبیبی، محسن و مقصودی، ملیحه. (1386). مرمت شهری. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
رازانی، مهدی و الماسی‌نیا، پژمان. (1392). «خانه سوکیاس در جلفای نو اصفهان: تاریخچه، معماری، تزیینات و تعمیرات». دوفصلنامه تخصصی دانش مرمت و میراث فرهنگی، شماره 2، 8.
رحیم‌زاده، محمدرضا و نجفی، مهنام. (1389). «جایگاه درک ارزش‌های ماهوی اثر تاریخی در روند احیای آن». مجموعه مقالات همایش ملی شناخت و معرفی مزیت‌ها و ظرفیت‌های احیا و بهره‌برداری از اماکن تاریخی و فرهنگی. تهران.
ضیاء شهابی، نوشین و ایمانی، نادیه. (1392). «نقش معماری داخلی در حفظ و ارزش‌های نهفته در بنای تاریخی: بررسی انتقادی باززنده‌سازی در موزه‌های موسیقی مقدم و صبا». نشریه نامه معماری، شماره 10، 140-121.
عباسی هرفته، محسن. (1394). «مرمت و احیاء باغ خان (ناصریه) یزد». فصلنامه چیدمان، شماره 10،  73-68.
کمیته تدوین نظام‌نامه صندوق احیاء و بهره‌برداری از بناها و اماکن تاریخ و فرهنگی. (1388). «سند احیا و بهره‌برداری از اماکن تاریخی و فرهنگی.
کنوانسیون‌ها و قطعنامه‌های یونسکو، یونسکو.
منصور رضایی، مجید و وثاق، حجت. (1389). «تأثیر احیا و تغییر کاربری بنا بر روند معاصرسازی و احیا بافت». مجموعه مقالات نخستین همایش ملی شناخت و معرفی مزیت‌ها و ظرفیت‌های احیا و بهره‌برداری از اماکن تاریخی، تهران: نشر سمیرا.
میونز ویناس، سالوادور. (1389). نگره نگاهداشت معاصر، ترجمه فرهنگ مظفر و دیگران، اصفهان: انتشارات گلدسته.
یوکیلهتو، یوکا. (1387). تاریخ حفاظت معماری. ترجمه: محمدحسن طالبیان و خشایار بهاری. تهران: روزنه.
Azad Armaki، M., & Moein Mehr، S. (2022). Development of a Restoration Plan Tehran Grand Bazaar to Revitalize with Compatible Uses، Paideuma Journal of Research. Web of Science Journal.
Birabi، A. K .(2007). International urban conservation charters: catalytic or passive tools of urban conservation practices among developing countries.
https: //www. google. com/maps
ICOMOS. (2008). International Charters for Conservation and Restoration. France.
Jokilehto، Jukka، (2002). History of Architectural Conservation، Butterworth-Heinemann، 2 Ed.
Munoz Vinas، S. (2009). Contemporary Theory of Conservation. Translated by Farhang Mozaffar et al. Esfahan: Goldaste.
Penica، Milija، Svetlanab، Golovina & Vera M. (2015 .(Revitalization of Historic Buildings as an Approach to Preserve Cultural and Historical Heritage، Procedia Engineerin، International Scientific Conference Urban Civil Engineering and Municipal Facilities،
Petrovski، A., & Macut، N. (2020 .(Restoration of a Historic Building in Order to Improve Energy Efficiency and Energy Saving، Sustainability، no 12.