مطالعات هنر اسلامی

مطالعات هنر اسلامی

ارائه شاخص های طراحی فضای باز پردیس های دانشگاهی با تکیه بر مؤلفه کنترل پذیری در جهت افزایش حضور دانشجویان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
دل آرام شیخ 1
حسین ذبیحی 2
فرح حبیب 3
1 دانشجوی دکتری، گروه معماری، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
2 دانشیار گروه شهرسازی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
3 استاد، گروه معماری، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
10.22034/ias.2023.406190.2242
چکیده
دانشگاه به‌عنوان جزئی از معماری شهری، ساختاری اجتماعی است. یکی از مؤلفه‌های کیفیت فضایی و یکی از با‌ارزش‌ترین حقوق فضاییِ انسان، احساس کنترل فرد بر فضا است. در راستای شناسایی ابعاد، معیارها و شاخص‌های مؤلفه کنترل‌پذیری در قالب یک چارچوب مفهومی و ارائه راهکارهایی برای برنامه‌ریزی کالبدی فضا؛ پژوهش حاضر انجام شده است. رویکرد این پژوهش، ترکیبی است و روش آن در قسمت کیفی، تحلیل محتوا و در قسمت کمّی، پیمایشی است و ازلحاظ هدف، کاربردی می‌باشد. جامعه آماری، کلیه دانشجویان معماری پنج واحد دانشگاه آزاد اسلامی شهر تهران می‌باشد و حجم نمونه با استفاده از نرم‌افزار G-Power، 246 نفر برآورد شده است. روایی پرسش‌نامه،‌ با استفاده از روش اعتبار محتوا و تحلیل عاملی تأییدی و پایایی آزمون، از طریق همسانی درونی و به شیوۀ آلفای کرونباخ بررسی شد. همچنین برای آزمون تأثیر کنترل‌پذیری بر حضور دانشجویان، از رگرسیون لُجستیک استفاده شد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که شاخص‌های مؤلفه «کنترل‌پذیری» که در سه بُعد کالبدی، کارکردی و ادراکی بر حضور دانشجویان مؤثر است، عبارت‌ا‌‌ند از: «محصوریت»، «نگهداری و بهداشت فضا»، «نظارت مصنوعی»، «کنترل قلمرو»، «انعطاف‌پذیری چیدمان فضایی»، «قابلیت شخصی‌سازی» و «مشارکت در مدیریت و نگهداری از فضا». پس از تجزیه‌و‌تحلیل داده‌ها، مشخص گشت که مؤثرترین بُعد در پیش‌بینی میزانِ حضور دانشجویان به ترتیب، بُعد کارکردی، کالبدی و ادراکی است. در رابطه با تأثیر جنسیت، مشخص می‌گردد ارتقاء بُعدِ ادراکیِ کنترل‌پذیری، بیشترین تأثیر را در افزایش حضورپذیری دانشجویان زن دارد. این مطالعه نشان داد که کنترل‌پذیری بر حضور بیشتر دانشجویان در فضای باز مؤثر است و به آن‌ها این امکان را می‌دهد که بر محیط فیزیکی خود کنترل داشته باشند و بتوانند محیط اطراف خود را تغییر دهند.
اهداف پژوهش:

تعیین شاخص‌های مؤلفۀ کنترل‌پذیری و تبیین یک چارچوب مفهومی جدید.
بررسی تأثیر مؤلفۀ کنترل‌پذیری بر میزان حضور‌پذیری دانشجویان در فضای باز پردیس‌های دانشگاهی.

سؤالات پژوهش:

شاخص‌های مؤلفۀ کنترل‌پذیری در جهت افزایش میزان حضورپذیری کدام‌اند؟
تأثیر شاخص‌های مؤلفه کنترل‌پذیری بر میزان حضور دانشجویان دختر و پسر در فضای باز پردیس‌های دانشگاهی به چه میزان است؟
کلیدواژه‌ها
کنترل‌پذیری
فضای باز پردیس‌های دانشگاهی
حق فضاییِ کاربر
حضورپذیری
دانشجویان
موضوعات

عنوان مقاله English

Presenting Design Indicators for Open Spaces in University Campuses Based on the Controllability Component to Enhance Student Presence

نویسندگان English

Delaram Sheikh 1
Hossein Zabihi 2
Farah Habib 3
1 Ph.D. Candidate, Department of Architecture, Science and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
2 Associate Professor, Department of Urban Development, Science and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran
3 Professor, Department of Architecture, Science and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
چکیده English

The university, as a part of urban architecture, is a social structure. One of the components of spatial quality and one of the most valuable spatial rights of humans is the sense of individual control over space. This research was conducted to identify the dimensions, criteria, and indicators of the controllability component within a conceptual framework and to provide solutions for spatial planning. The study adopts a mixed-method approach, with qualitative content analysis and quantitative survey methods, and is applied in terms of purpose. The statistical population consists of all architecture students from five Islamic Azad University branches in Tehran, and the sample size was estimated at 246 using G-Power software. The validity of the questionnaire was confirmed through content validity and confirmatory factor analysis, while reliability was assessed using internal consistency and Cronbach’s alpha. Logistic regression was used to test the effect of controllability on student presence. The findings indicate that the indicators of the "controllability" component, which affect student presence across three dimensions—physical, functional, and perceptual—include: "enclosure," "space maintenance and hygiene," "artificial surveillance," "territorial control," "flexibility in spatial arrangement," "personalization capability," and "participation in space management and maintenance." After data analysis, it was found that the most effective dimension in predicting student presence was, in order, the functional, physical, and perceptual dimensions. Regarding gender differences, enhancing the perceptual dimension of controllability had the greatest impact on increasing female student presence. This study demonstrated that controllability enhances student presence in open spaces, allowing them to exert control over their physical environment and modify their surroundings.
Research Objectives:


Determining the indicators of the controllability component and establishing a new conceptual framework.


Investigating the effect of the controllability component on the level of student presence in open spaces of university campuses.


Research Questions:


What are the indicators of the controllability component that enhance student presence?


To what extent do the indicators of the controllability component affect the presence of male and female students in open spaces of university campuses?

کلیدواژه‌ها English

controllability
open spaces in university campuse
user’s spatial right
presence
students
اشتیاقی، معصومه؛ شارع‌پور، محمود. (1399). «بررسی مفهوم حق به شهر در سیاست‌گذاری شهری». نشریه مطالعات توسعه پایدار شهری و منطقه‌ای، 1(2)، 67-84.‎
جلیلی، محمد؛ عینی‌فر، علیرضا؛ طلیسچی، غلامرضا. (1392). «فضای باز مجموعه‌های مسکونی و پاسخ‌دهی محیطی: مطالعه تطبیقی سه مجموعۀ مسکونی در شهر همدان. نشریه هنرهای زیبا- معماری و شهرسازی، 18(4)، 57-68.‎
حاجی‌زاده، ابراهیم؛ اصغری، محمد. (1390). روش‌ها و تحلیل‌های آماری با نگاه به روش تحقیق در علوم زیستی و بهداشتی. تهران: جهاد دانشگاهی.
رهبری، ‌لادن؛ شارع‌پور، محمود. (1393). «جنسیت و حق به شهر: آزمون نظریه‌ لوفور در تهران». مجله جامعه‌شناسی ایران، 15(1)، 116-141.‎
شاه‌چراغی، آزاده؛ بندرآباد، علیرضا. (1394). محاط در محیط: کاربرد روان‌شناسی محیطی در معماری و شهرسازی. تهران: سازمان جهاد دانشگاهی دانشگاه تهران.
صفری، مرضیه؛ شماعی، علی؛ موحد، علی؛ شاه‌حسینی، پروانه. (1399). «تأثیر حضور در فضای زنانه بر حق زنان به شهر با نقش تعدیل گر انگیزه (موردمطالعه: پارک‌های بانوان شهر اصفهان)». توسعه محلی (روستایی-شهری), 12(2)، 415-445.‎
عقلمند آذریان، سودا؛ ثقفی اصل، آرش؛ عبدالله‌زاده، اکبر؛ ستارزاده، داریوش. (1401). «تبیین نقش مکان‌سازی در احیا روابط اجتماعی محلات شهری معاصر (نمونه موردی: محلات منتخب شهر تبریز)». جغرافیای اجتماعی شهری، 9(1)، 97-117.
لنگ، جان. (1395). آفرینش نظریه معماری: نقش علوم رفتاری در طراحی محیط. ترجمه‌: علیرضا عینی‌فر. تهران: دانشگاه تهران.
Abbasi, A., Alalouch, C., Bramley, G. (2016). Open space quality in deprived urban areas: user perspective and use pattern. Procedia-Social and Behavioral Sciences. 216, 194-205.
Aly, D., Hassan, DK., Kamel, SM., Hamhaber, J. (2018). Human needs as an approach to designed landscapes. Journal of Natural Resources and Development. 8, 15-26.
Andrade, CC., Devlin, AS. (2015). Stress reduction in the hospital room: Applying Ulrich's theory of supportive design. Journal of Environmental Psychology. 41, 125-34.
Danes, S. (2016). Making urban places attractive to women: Differences that good design can make. Journal of Urban Regeneration & Renewal. 9(3), 235-49.
Emanuel, G. (2017). Combatting social exclusion through public space design. (Unpublished doctoral dissertation). University of Oxford.
Francis, M. (1989). Control as a dimension of public-space quality. Public places and spaces, 147-172. Plenium Press, New York.
Hamdy Mahmoud, H. T. (2017). Interior architectural elements that affect human psychology and behavior. Academic Research Community Publication. 1 (1), 1-10.
Huang, Y.H., Robertson, M.M., Chang, K.I. (2004). The role of environmental control on environmental satisfaction, communication, and psychological stress: effects of office ergonomics training. Environment and Behavior. 36(5), 617-37.
Jalalkamali, A., Anjomshoa, E. (2019). Evaluating gender based behavior in historical urban public place case study: Grand Bazaar, Kerman, Iran. Journal of Contemporary Urban Affairs. 3(1), 143-53.
Jalili, M., Einifar, A., dan Talischi, G. (2015). Users’ perception and evaluation of environmental functions: Developing a conceptual model. Armanshahrs Architecture & Urban Development, 8(14), 33–43.
Langer, E.J., Abelson, R.P. (1983). The psychology of control. SAGE Publications, Incorporated.
Lefcourt, H.M. (1982). Locus of control: Current trends in theory and research. Hillsdale, NJ: L. Erlbaum Associates.
Lelhaj, R., Moosavi, M.S. (2015). Considering the effect of gender on women’s understanding of architectural spaces. European Online Journal of Natural and Social Sciences. 3(4 (s)), 520-33.
Liani, V. (2021). Gendered space and sense of security. The 3rd International Conference on Smart City Innovation. IOP Conf. Series: Earth and Environmental Science. 673(1), 012048.
Piga, B., Morello, E. (2015). Environmental design studies on perception and simulation: an urban design approach. Ambiances Environnement sensible, architecture et espace urbain. (1).
Procentese, F., Gatti, F., Falanga, A. (2019). Sense of responsible togetherness, sense of community and participation: Looking at the relationships in a university campus. Human Affairs. 29(2), 247-63.
Rasouli, M. (2013). Analysis of activity patterns and design features relationships in urban public spaces using direct field observation, activity maps and GIS, Mel lastman square in Toronto as a case study. Master's thesis, University of Waterloo.
Rasoulpour, H., Charehjoo, F. (2017). The Effect of the Built Environment on the Human Psyche Promote Relaxation. Architecture Research. 7(1), 16-23.
Tajbakhsh, K. (2020). Urban Change in Iran: Stories of Rooted Histories and Ever-accelerating. Developments by Fatemeh Farnaz Arefian and Seyed Hossein Iradj Moeini. 71-76.
Tato, B., Vallejo, J.L., Castillo, E., Rizzetto, M. (2020). Interactive design for responsive environments: placing people at the center of the design process. TECHNE-Journal of Technology for Architecture and Environment. 24-33.
Wang, M.T., Hofkens, T.L. (2019). Beyond classroom academics: a school-wide and multi-contextual perspective on student engagement in school. Adolescent Research Review. 1-15.
White, RW. (1959). Motivation reconsidered: the concept of competence. Psychological review. 66(5), 297.
Zarghami, E., Olfat, M., Haverinen‐Shaughnessy U, Fatourehchi D. (2020). Development of an education integrated design framework for the physical space of nursing homes in relation to life expectancy of the older people. Health & social care in the community. 28(2), 512-523.