مطالعات هنر اسلامی

مطالعات هنر اسلامی

چند صدایی در اشعار علی باباچاهی و رضا براهنی در تطبیق با تشبیه در هنرهای تجسمی معاصر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری،گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد رودهن،دانشگاه آزاد اسلامی،رودهن،ایران.
2 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی،واحد رودهن،دانشگاه آزاد اسلامی،رودهن،ایران،
3 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد رودهن، دانشگاه آزاد اسلامی، رودهن، ایران
10.22034/ias.2023.405463.2235
چکیده
بخش عمده­ای از مؤلفه­ها و شاخصه­های شعر دهه­ هفتاد معطوف به نظریه­های پست­مدرنیستی است که از پرکاربردترین آن‌ها می­توان به چندصدایی اشاره کرد. در این پژوهش توصیفی-تحلیلی، ضمن تعریف و تبیین چندصدایی به‌مثابۀ یک شاخصۀ پست­مدرنیستی، جلوه­های چندصدایی در شعر دو تن از شاعران برجستۀ دهه­ هفتاد، یعنی علی باباچاهی و رضا براهنی واکاوی و تحلیل شده است. همچنین به تطبیق این مقوله با تشبیه در هنرهای تجسمی معاصر پرداخته شده است. بنابر نتایج پژوهش، چندصدایی به شیوه­های مختلفی در شعر براهنی و باباچاهی بروز می­یابد؛ گاه با استفاده از وزن و موسیقی شعر، زمینۀ چندصدایی فراهم می­شود. تمایزات زبانی، تفاوت لحن و بیان رسمی یا محاوره­ای از دیگر شگردهایی است که چند­صدایی را سامان می­دهد. بخش دیگری از اشعار چندصدایی در ساحت نگارش افشانشی صورت می­بندد. مجنون‌نویسی و حضور شخصیت شیزوفرنیک بستر دیگری برای شعر چندصدایی است. باباچاهی و براهنی با به‌کارگیری این تمهیدات، زمینه را برای حضور و بروز صداهای مختلف در شعر خویش فراهم می­کنند. بخشی از این رویکرد، مصداق مکالمه با سنت ادبی است و بخشی دیگر، توجه به شخصیت­ها و معناهای نادیده گرفته شده را درنظر دارد. در بستر این رویکرد، علاوه‌بر آواهای متنی که غالباً در رابطۀ بینامتنی صورت می­بندد، صدای شخصیت تیمارستانی نیز به گوش می­رسد. چندصدایی در شعر باباچاهی و براهنی همچنان که به تعدد آوایی و تکثر نگرش و نگارش و گریز از استبداد تک­گویی منجر می­شود، به‌واسطۀ ماهیت اختلالی­اش، گسست‌روایی، نفی محور عمودی و وحدت موضوعی را به‌دنبال دارد. از سوی دیگر، در هنرهای تجسمی معاصر نیز نمودهای واضحی از کاربست تشبیه به چشم می‌خورد.
اهداف پژوهش:

بررسی و تحلیل شیوه‌های اجرای چندصدایی در شعر باباچاهی و براهنی.
بررسی تشبیه در هنرهای تجسمی معاصر.

سؤالات پژوهش:

چندصدایی در شعر باباچاهی و براهنی با چه سازوکارهایی سامان می‌یابد؟
تشبیه چه جایگاهی در هنرهای تجسمی معاصر دارد؟
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Polyphony in the Poetry of Ali Babachahi and Reza Barahani: A Comparative Study with Simile in Contemporary Visual Arts

نویسندگان English

Leila Amini 1
Shahin Ojagh Alizadeh 2
Seyedeh Mandana Hashemi Esfahani 3
1 PhD student, Department of Persian Language and Literature, Roudhan Branch, Islamic Azad University, Roudhan, Iran.
2 Assistant Professor, Department of Persian Language and Literature, Roudhen Branch, Islamic Azad University, Roudhen, Iran.
3 Assistant Professor, Department of Persian Language and Literature, Roodehen Branch, Islamic Azad University, Roodehen, Iran
چکیده English

A significant portion of the elements and features of 1990s Persian poetry engage with postmodernist theories, among which polyphony stands out as one of the most prominent. This descriptive-analytical study defines and examines polyphony as a postmodernist characteristic, analyzing its manifestations in the works of two seminal poets of the 1990s—Ali Babachahi and Reza Barahani—while drawing parallels to the use of simile in contemporary visual arts. The findings reveal that polyphony in Babachahi and Barahani’s poetry emerges through diverse techniques: at times through meter and musicality, at others through linguistic distinctions, shifts between formal and colloquial tones, or fragmented writing styles. The use of majnun-nivisi (madness-writing) and schizophrenic personas further structures this polyphony. By employing these devices, both poets create space for multiple voices within their work—some in dialogue with literary tradition, others amplifying marginalized perspectives. Beyond intertextual voices, the study identifies the presence of institutionalized personas, whose disruptive narratives fracture monologic authority, reject vertical hierarchies, and destabilize thematic unity. Similarly, contemporary visual arts demonstrate explicit applications of simile, though its function diverges in medium and affect. This comparative analysis bridges poetic and visual practices to explore how both fields negotiate multiplicity, fragmentation, and postmodern aesthetics.
Research Objectives:

To analyze the mechanisms of polyphony in Babachahi and Barahani’s poetry.
To examine the role of simile in contemporary visual arts.

Research Questions:

Through what strategies is polyphony structured in Babachahi and Barahani’s poetry?
What significance does simile hold in contemporary visual arts?

کلیدواژه‌ها English

Postmodernist literary theory
Polyphony
1990s Persian poetry
Ali Babachahi
Reza Barahani
احمدی، بابک. (1373). مدرنیته و اندیشة انتقادی. چاپ اول، تهران: مرکز.
-----------. (1374). حقیقت و زیبایی (درس­های فلسفة هنر). چاپ اول، تهران: مرکز.
-----------. (1375). ساختار و تأویل متن. جلد دوم، چاپ سوم، تهران: مرکز.
باباچاهی، علی. (1379). عقل عذابم می­دهد. چاپ اول، تهران: همراه.
-----------. (1381). قیافه­ام که خیلی مشکوک است. چاپ اول، شیراز: نوید شیراز.
-----------. (1383). رفته بودم به صید نهنگ. چاپ اول، مشهد، پاندا.
-----------. (1388). فقط از پریان دریایی زخم‌زبان نمی­خورد. چاپ اول، شیراز: نوید شیراز.
-----------. (1395). آدم­ها در غروب اسم ندارند. تهران: نگاه.
بارت، رولان. (1378). از کار به متن. ترجمه: صفیه روحی، چاپ‌شده در سرگشتگی نشانه­ها (نمونه­هایی از نقد پسامدرن)، به کوششمانی حقیقی، چاپ دوم، تهران: مرکز.
---------. (1381). از اثر به متن. ترجمه: پیام یزدان‌جو، برگرفته از کتاب به‌سوی پسامدرن (مجموعه مقالات)، تدوین و ترجمه: پیام یزدان‌جو، تهران: مرکز.
براهنی، رضا. (1374). خطاب به پروانه­ها و چرا من دیگر شاعر نیمایی نیستم؟. چاپ اول، تهران: مرکز.
بودریار، ژان. (1381). وانمودها و داستان علمی – تخیّلی. ترجمة پیام یزدان جو، برگرفته از کتاب به‌سوی پسامدرن (مجموعه مقالات)، تدوین و ترجمة پیام یزدان جو، چاپ اول، تهران: مرکز.
پوینده، محمدجعفر. (1380). جامعه‌شناسی ادبیات (مجموعه مقالات). تهران: چشمه.
خواجات، بهزاد. (1381). منازعه در پیراهن (بازخوانی شعر دهة هفتاد). چاپ اول، اهواز: رسش.
سلدن، رامان و ویدوسون، پیتر. (1384). راهنمای نظریة ادبی معاصر. ترجمة عباس مخبر، چاپ پنجم، تهران: طرح نو.
کریستوا، ژولیا. (1381). کلام، مکالمه و رمان. ترجمة پیام یزدان‌جو، برگرفته از کتاب به‌سوی پسامدرن (مجموعه مقالات)، چاپ اول، تهران: مرکز.
لوطیج، محمد. (1392). هفتاد گل زرد (علی ‌باباچاهی در وضعیت دیگر). چاپ اول، تهران: سرزمین اهورایی.
لیوتار، ژان فرانسوا. (1381). تاریخ جهانی و تفاوت‌های فرهنگی. ترجمة پیام یزدان جو، برگرفته از کتاب به‌سوی پسامدرن (مجموعه مقالات)، تدوین و ترجمة پیام یزدان‌جو، چاپ اول، تهران: مرکز، صص 213-232.
لیوتار، ژان فرانسوا. (1380). وضعیت پست­مدرن (گزارشی دربارۀ دانش). ترجمه: حسینعلی نوذری، چاپ اول، تهران: گام نو.
میرزایی، مهرداد. (1392). «گسست - پیوست­های زیبایی‌شناختی در شعر دهة هفتاد». مجلة گردشگران فرهنگی، سال چهارم، شماره 9، مهرماه 92، 15-11.
هارلند، ریچارد. (1380). ابر ساخت‌گرایی (فلسفة ساخت‌گرایی و پساساختارگرایی). ترجمه: فرزان سجودی، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و هنر اسلامی.
هولاب، رابرت. (1375). یورگن هابرماس نقد در حوزة عمومی. ترجمة حسن بشیریه، تهران: نی.
هیوز، ه.استوارت. (1376). هجرت اندیشة اجتماعی. ترجمة عزت­الله فولادوند، تهران: طرح نو.