مطالعات هنر اسلامی

مطالعات هنر اسلامی

زیست جهان هیئت های عزاداری و تطبیق آن با تکوین تعزیه در ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه علوم سیاسی، واحد تهران جنوب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
2 دانشیار، گروه علوم سیاسی، اندیشه سیاسی، دانشگاه پیام نور تهران. ایران.
3 استاد تمام گروه علوم سیاسی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.
10.22034/ias.2023.417669.2294
چکیده
هیئت‌های مذهبی نهادهای شهرنشینان‌اند و به‌خوبی می‌توان آن‌ها را از دسته‌های عزاداری که در ایام سوگواری در روستاها تشکیل می‌شوند، متمایز کرد. این هیئت‌ها با نهادهای دیگر شهری ازجمله نظام روابط خانوادگی در شهرهای ایران، بازار، روحانیت و اصناف، ارتباط‌هایی مشخص دارند و به‌عنوان نوع سازمان در نهاد فرهنگ به ایفای نقش می‌پردازند. محققان معتقدند: هدف و خواسته‌هایی که مردم از طریق هیئت‌ها دنبال می‌کنند در شکل خاص و اولیه‌اش در مراسم دینی و اساطیر ایران باستان، درخور اهدافی که در این مراسم دنبال می‌شده و در ایران بعد از اسلام، دوام و قوام خود را حفظ کرده است. گاه در جامعه ایرانی هیئت‌های عزاداری به نهادهای اجتماعی شکل یافته تبدیل‌شده‌اند. فعالیت‌های فرهنگی، اجتماعی و گاهی اقتصادی و سیاسی دارند. لذا بررسی زیست‌جهان هیئت‌های مذهبی ایرانیان باتوجه‌به شمار زیاد این هیئت‌ها و نقش و اهمیت آن‌ها در تحولات سیاسی، اجتماعی جامعه ایران بخصوص در دوران جمهوری اسلامی، محقق را بر آن داشته تا در این زمینه به تحقیق و تفحص بپردازد. روش پژوهش پیمایشی و ابزار گردآوری داده‌ها پرسش‌نامه‌ای محقق ساخته بود. تحلیل‌های کمی و نتایج پرسش‌نامه حاصل از پرسش‌نامه به‌گونه‌ای دقیق‌تر مؤید نتایج کیفی بوده و نشان می‌دهد که میان شرکت افراد در مراسم‌های عزاداری و زیست‌جهان رابطۀ مستقیم وجود دارد. شرکت در هیئت‌های عزاداری با سنت ایرانی در بین مداحان اهل‌بیت دارای همبستگی مثبت، معنادار و نسبتاً بالا است که این مورد نیز نشان می‌دهد، هرچقدر افراد مذهبی‌تر و هیئتی‌تر باشند، سنتی‌تر و گرایش به سمت سنت‌های ایرانی ـ مذهبی دارند و سبک زندگی آن‌ها بیشتر جنبه‌های سنتی دارند. تعزیه نیز یکی از عناصر مهم در هیأت‌های مذهبی است که در طول تاریخ ایران به مرور تکوین یافته است.
اهداف پژوهش:

بررسی نقش زیست‌جهان هیئت‌های عزاداری در تحولات اجتماعی سیاسی ایران.
بررسی تکوین تعزیه در ایران.

سؤالات پژوهش:

نقش و اهمیت زیست‌جهان هیئت‌های عزاداری در تحولات اجتماعی سیاسی ایران چیست؟
سیر تکوین حیات تعزیه در ایران چگونه است؟
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

The Lifeworld of Mourning Assemblies in Iran and Its Correlation with the Development of Ta’ziyeh in Iran

نویسندگان English

Siyavash Yaghoubi 1
Seyed Mohammad Mousavi 2
Mohammad Reza Hatami 3
1 Department of Political Science, South Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
2 Associate Professor, Department of Political Science, Political Thought, Payam Noor University, Tehran. Tehran Iran.
3 Full Professor, Department Of Political Science, Payam Noor University, Tehran, Iran.
چکیده English

Religious assemblies are urban institutions and can be clearly distinguished from mourning processions formed in villages during periods of grief. These assemblies have distinct connections with other urban institutions, including the system of familial relations in Iranian cities, the bazaar, the clergy, and guilds, and function as a form of organization within the cultural institution. Researchers believe that the objectives and aspirations pursued by people through these assemblies, in their specific and original form, can be traced back to ancient Iranian religious and mythological ceremonies, aligning with the goals of those rituals, and have persisted in post-Islamic Iran. At times, mourning assemblies in Iranian society have evolved into structured social institutions, engaging in cultural, social, and occasionally economic and political activities. Therefore, given the large number of these assemblies and their role and significance in Iran’s political and social transformations—particularly during the Islamic Republic era—the researcher has been compelled to investigate the lifeworld of Iranian religious assemblies. The research method was survey-based, and data collection was conducted through a researcher-constructed questionnaire. Quantitative analyses and questionnaire results more precisely corroborated qualitative findings, indicating a direct relationship between individuals’ participation in mourning ceremonies and the lifeworld. Participation in mourning assemblies shows a positive, significant, and relatively high correlation with Iranian traditions among eulogists of the Ahl al-Bayt, suggesting that the more religious and assembly-oriented individuals are, the more traditional they tend to be, leaning toward Iranian-religious traditions, and their lifestyle reflects more traditional aspects. Ta’ziyeh is also one of the key elements in religious assemblies, having gradually developed throughout Iran’s history.
Research Objectives:
1.     Examining the role of the lifeworld of mourning assemblies in Iran’s socio-political transformations.
2.     Investigating the development of Ta’ziyeh in Iran.
Research Questions:
1.     What is the role and significance of the lifeworld of mourning assemblies in Iran’s socio-political transformations?
2.     How has the developmental trajectory of Ta’ziyeh evolved in Iran?

کلیدواژه‌ها English

Assemblies
Lifeworld
Mourning
Religious rituals
Lamentation
امانت، عباس. (1390). «تاریخ ایران نوین»، چاپ اول، مترجم: م.حافظ. نشر فراغد، ایران‌نامه، سال بیست و نهم، شماره ۲.
بهار، مهری و احمدی، ابوالفضل. (1392). «بررسی جامعه‌شناختی تغییرات عملکردی هیئت‌های مذهبی»، مجله مهندسی فرهنگی، شماره 80.
بیانی، فرهاد؛ گلابی، فاطمه، علیپور، پروین. (1393). «زیست جهان یا سیستم یا زیست جهان و سیستم (بررسی یکپارچگی در اندیشه یورگن هابرماس)». راهبرد، سال بیست و چهارم، زمستان 94، شماره 77.
پورشریعتی، پروانه. (1392). «مهرپرستی و ساختارهای اجتماعی و آرمانی عیاری در حماسه سمک عیار». ترجمه حسام الدین شفیعیان، ایران‌نامه، سال 29، 84-10.
پوشاکالیده، میرچاه. (1375). دین پژوهی. جلد اول، ترجمه: بهاءالدین خرمشاهی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
خداد نوش‌آبادی، محمد؛ خیرخواه، سعید. (1395). «سیر تحول و تطور تعزیه». یازدهمین گرهمایی بین‌المللی انجمن ترویج زبان و ادب فارسی، دانشگاه گیلان.
رحمانی، جبار و همکاران. (1397). هیئت‌های عزاداری در جامعه ایرانی. پژوهشی در فرهنگ و توسعه، استاد دکتر فکوهی.
رویترز، جورج و داگلاس جی، گودمن. (1397). نظریه جامعه‌شناسی مدرن. ترجمه: خلیل میرزایی و عباس لطفی‌زاده، تهران: جامعه‌شناسان.
رویترز، جورج. (1379). نظریه جامعه شناسی. چاپ دوم، ترجمه: فرهاد کمانگر، تهران: علمی.
رویترز، جورج. (1389). مبانی نظریه جامعه‌شناسی معاصر و ریشه‌های کلاسیک آن. ترجمه: شهناز مسمی‌پرست، تهران: سوم.
درودی، مسعود. (1393). «کارکرد سیاسی هیئات مذهبی در ایران». فصلنامه پژوهشی عمیق، شماره 2 و 3.
سیدمن، استیون. (1390). «مبارزه آرا در جامعه شناسی». ترجمه: هادی جلیلی، تهران: نشر نی.
شریعتی، سارا و سروش فر، زهرا. (1394). «بررسی سیاست زمانی حاکم بر تقویم ایران در سال‌های پس از انقلاب اسلامی». فصلنامه مطالعات اجتماعی در ایران، دوره 6، شماره 1، 67-89.
طباطبایی، سید جواد. (1392). درآمدی بر تاریخ اندیشه سیاسی در ایران. چاپ یازدهم، تهران: انتشارات کویر.
عمربن بحر الجاحظ، عثمان. (1343). تاج. ترجمه: علی خلیلی، تهران: وزارت فرهنگ.
فیرحی، داود. (1395). «نظام و حکومت سیاسی در اسلام». چاپ سیزدهم، تهران: مرکز تحقیقات و توسعه علوم انسانی و دانشگاه باقرالعلوم (ع).
قدیر، حاتم. (1392). «اندیشه سیاسی در قرن بیستم»،. چاپ پانزدهم، تهران: سمت.
گیدنز، آنتونی. (1387). «مدرنیته و فردیت». ترجمه: ناصر موفقیان، تهران: نشر نی.
مجدله شرفی، سید منصور. (1383). «کارکردهای اجتماعی هیئات مذهبی». مجله خیمه، مهرماه، شماره 21، ص 14.
محدثی، جواد. (1390). فرهنگ لغت عاشورا (خلاصه فرهنگ عاشورا برای جوانان). قم: نشر معروف.
محدّثی، جواد. (1376). فرهنگ عاشورا، قم، مؤسسه انتشارات معروف، چاپ سوم، قم: دانش.
مظاهری، محسن. (1389). «رسانه شیعه». تهران: شرکت انتشارات بین‌المللی.
نوایی، عبدالحسین و غفاری فرد، عباس‌قلی. (1395). تاریخ تحولات سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی ایران در دوره صفویه. تهران: صمیت.
هایلنز، جان. (1368). «شناخت اساطیر ایران». ترجمه: ژاله آموزگار، تهران: نشر چشمه.
هایلنز، جان راسل. (1392). آیین‌های زرتشتی و ایرانیان. مترجم: سعید علی محمد، قم: نشر ادیان.
هگل، گئورگ ویلهلم فردریش. (1385). عقل در تاریخ. چاپ سوم، ترجمه: حمید عنایت، تهران: نشر شفیعی.
همیلتون، ملکلام. (1377). «جامعه‌شناسی دین». محسن طلاسی، تهران: تبیان.
هیکس، استیون. (1390). «تبیین پست مدرنیسم». چاپ اول، ترجمه حسن پور سفیر، تهران: انتشارات ققنوس.
هوسرل، ادموند. (1392). «بازتاب‌های دکارتی». ترجمه عبدالکریم رشیدیان، تهران: نشر نی.
Giddens, A. (1998). Modernity and self identity: self and society in the late modern age. Cambridge : Polity.
Husserl, E. (1970), The Crisis of European Sciences and Transcendental Phenomenology: An Introduction to Phenomenological Philosophy, trans. David Carr, Evanston: Northwestern University Press.