مطالعات هنر اسلامی

مطالعات هنر اسلامی

بررسی اهمیت و جایگاه هرموز در هنر و تجارت سنگ‌های قیمتی در دوره تیموریان (از ۷۸۹ ه ق تا ۸۵۶ ه ق)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری تاریخ ایران بعد از اسلام، گروه تاریخ، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران.
2 دانشیار گروه تاریخ، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران.
10.22034/ias.2023.418494.2296
چکیده
هنر ازجمله شاخص‌های فرهنگی است که در دوره تیموریان موردتوجه ویژه حاکمان قرار گرفته بود. اگرچه در این دوره، رغبت و حمایت حاکمان تیموری از هنر و هنرمند ایرانی به‌عنوان ابزاری برای نمایش قدرت دستگاه حاکمه استفاده می‌شد، ولی در عین حال هنرمندان ایرانی نیز توانستند که با استفاده از هنرهای گوناگونی همچون معماری، خطاطی، تذهیب و... گام‌های مهمی در حفظ هویت ملی و فرهنگ ایرانی برداشته و هنر ایرانی را از یک هنر منطقه‌ای به یک هنر جهانی تبدیل نمایند. برآمدن تیموریان و ایجاد وحدت سیاسی در بخش عظیمی از ایران، درحالی‌که هنر و هنرمندان را تشویق می‌نمود، اقتصاد و تجارت را نیز رونق بخشیده و اهمیت یگانه‌ای به یکی از مناطق ایران به‌نام هرموز بخشید. این بندر در نقطۀ تلاقی ایران با راه اصلی دریایی تجارت جهان (راه ادویه) قرار داشت، و از این طریق نقش بسیار مهمی در تجارت این دوره ایفا نموده و طیفی گسترده‌ای از کالاهای فرهنگی و هنری و خصوصاً جواهرات و سنگ‌های قیمتی در این منطقه مورد مبادله قرار گرفت؛ به‌تدریج با کنار گذاشتن بقیه رقبا توانست که به مرکز اصلی دادوستد کالا و محل ملاقات بازرگانان مختلف در این دوران تبدیل شود.
اهداف پژوهش:

تشریح جایگاه هنر و وضعیت فعالیت‌های هنری در دوره تیموریان.
شناسایی وضعیت کلی تجارت و خصوصاً تجارت سنگ‌های قیمتی هرموز در دوران تیموریان.

سؤالات پژوهش:

جایگاه هنر و فعالیت‌های هنری در دوران تیموریان چگونه بوده است؟
جایگاه هرموز در تجارت اشیاء و سنگ‌های قیمتی در دوره تیموریان چگونه بوده است؟
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

The Significance and Status of Hormuz in the Art and Gemstone Trade during the Timurid Period (789 AH to 856 AH)

نویسندگان English

Soleyman Eskandari Rad 1
Mohammad Ali Ranjbar 2
1 Phd student of History of Iran after Islam, Department of History, Shiraz University, Shiraz, Iran.
2 Associate Professor, Department of History, Shiraz University, Shiraz, Iran.
چکیده English

Art was among the prominent cultural indicators that received special attention from the rulers during the Timurid era. Although, in this period, the interest and support of the Timurid rulers for Iranian art and artists were often employed as a means to display the power of the ruling apparatus, Iranian artists were nevertheless able to take significant steps in preserving national identity and Iranian culture through various arts such as architecture, calligraphy, and illumination, transforming Iranian art from a regional to a global phenomenon. The rise of the Timurids and the establishment of political unity across vast parts of Iran not only encouraged art and artists but also revitalized the economy and trade, endowing unique importance to a region known as Hormuz. Situated at the intersection of Iran and the world’s main maritime trade route (the Spice Route), this port played a crucial role in the commerce of the period, facilitating the exchange of a wide range of cultural and artistic goods, particularly jewelry and precious stones. Gradually, by surpassing its competitors, Hormuz became the primary center for trade and a meeting place for merchants during this era.
Research Objectives:
·       To elucidate the position of art and the status of artistic activities during the Timurid period.
·       To identify the general state of trade, with a particular focus on the gemstone trade of Hormuz during the Timurid era.
Research Questions:
·       What was the status of art and artistic activities during the Timurid period?
·       What was the role of Hormuz in the trade of objects and gemstones during the Timurid period?

کلیدواژه‌ها English

Trade
Art
Hormuz
Timurids
Gemstones
ابن‌بطوطه. (1361). سفرنامه. ترجمه: علی محمد موحد، تهران: انتشارات علمی فرهنگی.
ابن‌ماجد، شهاب‌الدین. (1372). الفواید فی البحر و القواعد، ترجمه: احمد اقتدری، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
امامی، نصرالله. (1375). «فرهنگ و میراث فرهنگی (نگاهی به هنرهای اسلامی دوره تیموری)». مجله مشکوه، شماره 53، 167-145.
بابک‌راد، جواد. (1358). «آثار کشف شدة دوران تاریخی ایران در جزیرة قشم». در مجموعه مقالات هشتمین کنگرة تحقیقات ایرانی، دفتر سوم، به کوشش محمد روشن، تهران: انتشارات حیدری.
برتشنایدر، امیلی. و. (1381). ایران و ماوراء‌النّهر در نوشته‌های چینی و مغولی سده‌های میانه، ترجمه: هاشم رجب‌زاده، تهران: بنیاد موقوفات محمود افشار.
بینش، تقی (مصحح). (1343). «جواهرنامه». مجله فرهنگ ایران زمین، شماره 12.
پطروشفسکی، ای. پی. (1357). کشاورزی و مناسبات ارضـی در ایـران. ترجمـه: کـریم کشاورز، تهران: انتشارات نیل.
----------------. (1359). تاریخ ایران، ایران در سده‌های میانه. ترجمه: سیروس ایزدی و حسین تحویلی، تهران: انتشارات دنیا.
پوپ، آرتور آپهام. (1387). «سیری در هنر ایران». ترجمه: نجف دریابندری، ج۱۰، مجله علمی و فرهنگی، تهران.
حافظ ابرو، عبداالله. (1380). زبده‌التواریخ، مقدمه و تصحیح و تعلیـق سـید کمـال حـاج سـید جوادی، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ.
حامدی، محمدرضا؛ حیدری هوشیار، آذر. (1388). «هنرهای ظریفه عصر تیموری». نشریه تاریخ، دوره 4، شماره 15، 35-7.
حسن، هادی. (1355). تاریخ دریانوردی ایرانیان. تهران: سازمان کشتیرانی ملی آریا. 
رابینسون، بد. (1380). تاریخ میراث ایران. ترجمه: جان زاده، تهران: انتشارات کبیر.
رحیمی‌نژاد، سجاد؛ جاوید، مرضیه. (1395). «نقش هرموز در تبادلات اقتصادی خلیج فارس و اقیانوس هند در قرن هشتم و نهم». فصلنامه پژوهش و تاریخ، شماره 1، پیاپی10، 126- 107.
رسولی، علی. (1393). «نقش هرموز در تجارت عصر تیموری». تارنمای راسخون نت.
رفیعی، امیر تیمور. (1386). «سیری در اوضاع اقتصادی خراسان بزرگ در عهد تیموری». فصلنامه تاریخ. شماره 6، سری 2.
رویمر، هانس، همکاران (1390). تاریخ ایران دوره تیموریان دانشگاه کمبریج. جلد ششم، ترجمه: یعقوب آژند، چاپ چهارم، تهران: نشر جامی.
زکی، محمدحسین. (1372). تاریخ نقاشی ایرانف مؤسسه جغرافیایی و کارتوگرافی، تهران: انتشارات سحاب.
ساسان‌پور، شهرزاد. (1385). «روابط خارجی ایران در دوران شاهرخ تیموری». مجله تاریخ روابط خارجی، شماره 26 و 27، 20- 1.
سرخوش، رضا. (1395). اقتصاد در عهد تیموریان. پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته تاریخ، دانشگاه خوارزمی، دانشکده علوم انسانی و اجتماعی.
سمرقندی، کمال‌الدین عبدالرزاق. (1383). مطلع‌السعدین و مجمع‌البحرین. محقق و مصحح عبدالحسین نوایی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
شیاسی، مرتضی. (1397). «بررسی ساختار اقتصادی و فعالان بازرگانی عصر تیموری». تاریخ‌نامه خوارزمی، شماره 22، 110- 80.
شامی، نظام‌الـدین. (1363). ظفرنامه تاریخ فتوحات امیر تیمـور گورکـانی. مصـحح پناهی سمنانی، تهران: سازمان نشر کتاب انتشارات بامداد.
علی‌پور، مرضیه. (1392). «بررسی تأثیر فلزکاری مکتب خراسان بر فلزکاری دوره صفویه». فصلنامه پژوهش هنر، شماره ششم، 46- 32.
عوض‌نژاد، غلامرضا. (1378). «تاریخ ملوک هرمز از آغاز تا تشکیل دولت صفوی (قسمت اول)». مجله رشد آموزش تاریخ، شماره 1، 41-37.
----------------. (1379). «تاریخ ملوک هرمز از آغاز تا تشکیل دولت صفوی (قسمت دوم)». مجله رشد آموزش تاریخ، شماره 3، 47-41.
کاوسی، ولی‌الله. (1387). «زمینه‌های توسعه هنر در دوران تیموریان». مجله آینه خیال، بهمن و اسفند ماه - شماره 12، 27-24.
کاوتس، رالف؛ پتاک، رودریش. (1383). هرموز در منابع دوره‌های یوآن و مینگ، ترجمه: مهرداد وحدتی، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
لسترنج، کای. (1364). جغرافیای تاریخی سرزمین‌های خلافت شرقی، ترجمه محمود عرفانف تهران، انتشارات علمی فرهنگی.
مارکوپولو. (1350). سفرنامه. ترجمه: حبیب‌الله صحیحی، تهران: بنگاه نشر و ترجمه کتاب.
الماسی، مهدی. (1380). سیری در نگارستان نقاشی ایران، تهران: کانون پرورش کودکان و نوجوانان.
میرآخوند. (1380). تاریخ روضه‌الصفا. تصحیح جمشید کیانفر، جلد 11، 6، تهران: انتشارات اساطیر.
میرجعفری، حسین. (1386). تاریخ تیموریان و ترکمانان. چاپ ششم، تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی (سمت).
مسعودی، ذبیح‌الله؛ محمودی نسب، علی‌اصغر؛ معروفی اقدم، اسماعیل. (1394). «پژوهشی بر هنر فلزکاری دوره تیموری». دومین همایش ملی باستان‌شناسی ایران. آبانما.
ملازهی، نعیم؛ رسولی، علی؛ اسدپور، حمید؛ قلیزاده، محمدرضا. (1401). «واکاوی سفارت عبدالرزاق سمرقندی در کالیکوت و بیجانگر و کارشکنی ملوک هرموز) با تکیه بر مطلع سعدین و مجمع بحرین». پژوهش‌نامه تمدن ایرانی، شماره هشتم، 217-203.
نظامی باخرزی، عبدالواسع. (1357). منشاء‌الانشا. به کوشش رکن الدین همایونفر، تهران: دانشگاه ملی ایران.
وثوقی، محمدباقر. (1384). تاریخ خلیج فارس و ممالک همجوار. تهران: انتشارات سمت.
نوین، حسین؛ معصومی نیارق، یاسمن. (1390). «بازتاب اوضاع اقتصادی در ادبیات دوره تیموری (بر مبنای دیوان اشعار کمال خجندی، نعمت‌الله ولی، قاسم انوار، عبدالرحمن جامی، امیر پازواری و شمس مغربی)». مجله تاریخ و ادبیات، شماره 2.
ویلسن. (1363). سفرنامه. ترجمه: حسین سعادت نوری، تهران: انتشارات وحید.
Barbosa, D. (1996). A description of the Coast of Africa and Malabar, translated by Henry and Stanley, London.
Pires, T. (1944). The Sama Oriental of Tome Pires, trans by Armanda Cortesao, Hakluyt Society, London,