مطالعات هنر اسلامی

مطالعات هنر اسلامی

مطالعه رویکرد حاکمان آل بویه در ایجاد تسامح مذهبی و واکاوی تحولات معماری اسلامی در این دوره

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری گروه تاریخ، واحد شوشتر، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی، شوشتر، ایران
2 استادیار گروه تاریخ، واحد شوشتر، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی، شوشتر، ایران
3 استادیار، گروه تاریخ، واحد شوشتر، دانشگاه آزاد اسلامی ، شوشتر، ایران
10.22034/ias.2023.408013.2255
چکیده
آل‌بویه به‌عنوان یک حکومت شیعی مذهب پس از به قدرت رسیدن در قرن چهارم هجری، اجرای سیاست‌های هم‌زیستی دینی را در پیش گرفتند؛ به‌گونه‌ای که سیاست ایجاد هم‌زیستی دینی و مسالمت‌آمیز میان مسلمانان و اقلیت‌های دینی، یکی از اولویت‌های دینی و از دغدغه‌های اصلی و همیشگی اهل‌بیت (علیهم ‌السلام) بوده است. این پژوهش بر آن است تا به تبیین عملکرد حکومت آل‌بویه، سیاست‌های اجرایی امرای این خاندان در جهت ایجاد هم‌زیستی مسالمت‌آمیز دینی میان شیعه و اهل سنت بپردازد. پژوهش حاضر به روش توصیفی و تحلیلی و با تکیه بر داده‌های منابع کتابخانه‌ای به رشتۀ تحریر درآمده است. نتیجه مبین آن است که صرف‌نظر از اینکه آل‌بویه تا چه اندازه در اجرای این سیاست توفیق حاصل کردند، اما به‌طور مسلم همبستگی اجتماعی و دوری جامعه دینی از تنازعات بی‌حاصل، می‌توانست از مهم‌ترین آثار توجه به تلاش آن بزرگان باشد. واکاوی نقش آل‌بویه در ایجاد هم‌زیستی دینی میان شیعه و اهل سنت که سبب ماندگاری آل‌بویه با وجود جمعیت زیاد اهل سنت در کنار اقلیت شیعه گردید، انجام این پژوهش را ضروری می‌سازد. از دیگر نقاط درخشان دورۀ آل‌بویه توجه ویژه به اقدامات عمرانی و معماری بود.
اهداف پژوهش:

بررسی رویکرد آل‌بویه در ایجاد تسامح مذهبی.
بررسی تحولات معماری اسلامی در دورۀ آل‌بویه.

سوالات پژوهش:

حاکمان آل‌بویه برای ایجاد تسامح مذهبی چه رویکردی در پیش گرفتند؟
تحولات معماری اسلامی در دورۀ آل‌بویه چگونه بود؟

 
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

A Study of the Buyid Rulers' Approach to Creating Religious Tolerance and Analyzing the Evolution of Islamic Architecture During This Period

نویسندگان English

Javad Tahmasbi Shah Mansouri 1
Reza Kianinia 2
Abdolaziz Movahed 3
1 Department of History, Shoushtar Branch, Faculty of Literature and Humanities, Islamic Azad University, Shoushtar, Iran
2 Assistant professor, Department of History, Shoushtar Branch, Faculty of Literature and Humanities, Islamic Azad University, Shoushtar, Iran
3 Assistant professor, Department of History, Shoushtar Branch, Faculty of Literature and Humanities, Islamic Azad University, Shoushtar, Iran
چکیده English

The Buyid dynasty, as a Shi’ah Muslim government, implemented policies of religious coexistence after coming to power in the fourth century AH. The policy of creating peaceful religious coexistence between Muslims and religious minorities was one of the religious priorities and constant concerns of the Ahl al-Bayt (peace be upon them). This research aims to explain the performance of the Buyid government and the executive policies of its emirs in promoting peaceful religious coexistence between Shi’ah and Sunni Muslims. The present study is conducted using a descriptive-analytical method and relies on library resources. The results indicate that, regardless of the extent to which the Buyids succeeded in implementing this policy, social cohesion and the religious community's avoidance of futile conflicts could have been among the most important outcomes of their efforts. Analyzing the role of the Buyids in creating religious coexistence between Shi’ah and Sunni Muslims, which contributed to the Buyids' endurance despite the large Sunni population alongside the Shi’ah minority, makes this research necessary. Another highlight of the Buyid period was their special attention to construction and architectural projects.
Research Objectives:

Investigating the Buyid approach to creating religious tolerance.
Examining the evolution of Islamic architecture during the Buyid period.

Research Questions:

What approach did the Buyid rulers take to create religious tolerance?
How did Islamic architecture evolve during the Buyid period?

کلیدواژه‌ها English

Religious coexistence
Buyid dynasty
Sunni
Shi’ah
architecture
آژند، یعقوب. (١٣٨٤). بویهیان. تهران: نشر مولی.
آقابزرگ تهرانی، محمد محسن. (1403ق). الذریعه، بیروت: دارالاضواءف.
ابن‌اثیر، عزالدین‌على. (1385ق/ 1965م). الکامل فی التاریخ.  بیروت: دار صادر – دار بیروت.
ابن‌اثیر، عزالدین‌على. (1371). کامل تاریخ بزرگ اسلام و ایران. ترجمه: حالت، ابوالقاسم، و خلیلى‏، عباس، تهران: مؤسسه مطبوعاتى علمى.
ابن‌تغری بردی، جمال‌الدین یوسف، (بی‌تا). النجوم الزاهره فی ملوک المصر و القاهره، قاهره: المؤسسه المصریه العامه.
ابن‌جوزی، عبدالرحمن‌بن‌على. (1412ق/ 1992م). المنتظم فى تاریخ الئم و از ملوک. تحقیق: عطا، محمد عبدالقادر و عطا، مصطفى عبدالقادر. بیروت: دارالکتب العلمیة.
ابن‌جوزی، عبدالرحمن. (١٣٥٨ق). المنتظم. حیدرآباد دکن: دائره معارف عثمانیه.
ابن‌خلدون، عبدالرحمن‌بن‌محمد. (1363). تاریخ ابن‌خلدون. ترجمه: آیتی، عبدالمحمد؛ تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگى.
ابن‌خلدون، عبدالرحمن‌بن‌محمد. (1408ق/ 1988م). دیوان المبتدأ و الخبر فى تاریخ العرب و البربر و من عاصرهم من ذوى الشأن اکبر. تحقیق: شحادة، خلیل. چاپ دوم، بیروت: دارالفکر.  
ابن‌کثیر، ابوالفداء اسماعیل‌بن‌عمر. (١٤٠٨). البدایه و النهایه. بیروت: دار احیاءالتراث العربی.
ابن‌کثیر، اسماعیل‌بن‌عمر. (1407ق/ 1986م). البدایة و النهایة. بیروت: دارالفکر.
اشپولر، برتولد. (1369). تاریخ ایران در قرون نخستین اسلامی. ترجمه: جواد فلاطوری، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
اشعری قمی، سعدبن‌عبدالله ابی‌خلف. (1371). تاریخ مذاهب شیعه (المقالات و الفرق). ترجمة یوسف قضایی با مقدمه محمدجواد مشکور، تهران: انتشارات عطائی.
امین، سید محسن. (1418). اعیان‌الشیعه، بیروت: دارالتعارف للمطبوعات.
امین، محسن. (١٤٠٣ ق / ١٩٨٣م). اعیان الشیعه، بیروت: دار از تعارف للمطبوعات.
امینی ارمکی، غلام‌حسین؛ فروزش، سینا؛ میرفتاح، علی‌اصغر و شعبانی صمغ‌آبادی، رضا. (1399). «عناصر پایداری معماری در بناهای دوره آل‌بویه با تأکید بر زیبایی‌شناسی نقوش». مطالعات هنر اسلامی،  دوره 17، شماره 39، 75-57.
ثعالبی، عبدالملک‌بن‌محمد. (1420ق). یتیمةالدهر فی محاسن اهل العصر؛ گردآورنده: شمس‌الدین، ابراهیم؛ محقق و شارح: قمیحه، مفید محمد؛ دارالکتب العلمیة، بیروت.
جعفریان، رسول. (١٣٧٥). تاریخ تشیع در ایران از آغاز تا قرن دهم هجری. قم: انتشارات انصاریان.
حر عاملی، محمدبن‌حسن. (١٤١٦). تفصیل وسائل‌الشیعه الی تحصیل مسائل الشریعه. قم: مؤسسه آل‌البیت (ع) لاحیاء التراث.
خطیب بغدادی، احمدبن‌علی. (بی‌تا). تاریخ بغداد او مدینة السّلام منذ تأسیس‌ها حتی سنه ۴۶۳ ق؛ بیروت: دارالکتب العلمیة.
ذهبی، محمدبن‌احمد. (1413). تاریخ الاسلام و وفی‌ات المشاهیر و الأعلام. تحقیق: تدمرى، عمر عبدالسلام؛ چاپ دوم، بیروت: دارالکتاب العربى.
زرین‌کوب، عبدالحسین. (1382). کارنامه اسلام. تهران: امیرکبیر.
سجادی، صادق. (١٣٦٩). آل‌بویه، دائره‌المعارف بزرگ اسلامی. ج١، تهران: مرکز دائره‌المعارف بزرگ اسلام.
شوشتری، قاضی نوراﷲ. (1354). مجالس مؤمنین. تهران: کتاب‌فروشی اسلامیه.
شیبی، کامل. (1374). تشیع و تصوف. ترجمه: علیرضا ذکاوتی قراگوزلو، تهران: امیرکبیر.
طوسی، محمدبن‌حسن. (1347). الجمل و العقود فی العبادات. ترجمه: واعظ‌زاده خراسانی، مشهد: مؤسسه نشر دانشگاه مشهد.
علامه حلی، حسن‌بن‌یوسف. (1381). خلاصه الاقوال فی معرفه الرجال. نجف: المطبعه الحیدریه.
الفاخوری حنا و الجر، خلیل. (1375). تاریخ فلسفه در جهان اسلام. ترجمه: محمدابراهیم آیتی، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
فرای، رن. (1363). تاریخ ایران از اسلام تا سلاجقه. ترجمه: حسن انوشه، تهران: مؤسسه‌ انتشارات‌ امیرکبیر.
فقیهی، علی‌اصغر. (1357). آل‌بویه و اوضاع زمان ایشان. تهران: انتشارات صبا.
کرمر، جوئل. (1375). احیای فرهنگی در عهد آل‌بویه. ترجمه: محمد سعید حنایی کاشانی، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
کسروی، احمد و امینی، محمد. (1389). شیعی‌گری با تاریخ، تهران: انتشارات بینا.
کویر، محمود. (1391). کتاب هزاره ققنوس ساسانیان تا سامانیان. تهران: انتشارات آیدا.
جعفرنیا، فاطمه. (1397). «سیاست‎های حکومت آل‌بویه در جهت تحکیم وحدت میان شیعه و اهل‌سنت». فصلنامه تاریخ‌نامه خوارزمی، شماره 22، 38-21.
جمعی از نویسندگان. (1390). تاریخ تشیع (دولت‌ها، خاندان‌ها و آثار علمی و فرهنگی شیعه)، زیر نظر سید احمدرضا خضری، قم و تهران: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و سمت.
لین‌پول، استانلی. (1313). طبقات سلاطین اسلام. ترجمه: عباس اقبال، تهران: دنیای کتاب.
محمد عبدالرحمن، محمود. (٢٠٠٧). خیانات الشیعه و اثرها فی هزائم الامه الاسلامیه. اسکندریه: دارالایمان.
مدرس تبریزی، محمدعلی. (١٣٦٩). ریحانه الادب فی تراجم المعروفین بالکنیه او اللقب، تهران: کتاب‌فروشی خیام.
مشکور، محمدجواد. (1379). تاریخ شیعه و فرقه‌های اسلام تا قرن چهارم. تهران: انتشارات اشراقی.
مقدسی، محمدبن‌احمد. (1361). أحسن التقاسیم فی معرفه الأقالیم. ترجمه: علی‌نقی منزوی، تهران: نشرکومش.
محمدی صیفار، مهدی؛ همایون، محمدهادی. (1395). «بررسی سیاست‌های حکومت آل‌بویه در برخورد با تنوع فرهنگی و ارائه الگوی آن». معرفت فرهنگی اجتماعی، شماره 4 (پیاپی 28)، 105-136.
میرزایی، زهرا. (1392). «عوامل مؤثر در پیشرفت اجتماعی، فرهنگی و علمی شیعیان ری در دوره آل‌بویه». فصلنامه مطالعات تاریخ فرهنگی، شماره ١٥، صص 109-127.
مقریزی، احمدبن‌علی. (1427ق). السلوک لمعرفة دول الملوک. تصحیح: عاشور، سعید عبدالفتاح و زیاده، محمد مصطفی، دارالکتب و الوثائق القومیة الإدارة المرکزیة للمراکز العلمیة مرکز تحقیق التراث، قاهره.
نجاشی، احمدبن‌علی. (1407ق). رجال النجاشی. قم: موسسه النشر الاسلامی التابعه لجماعه المدرسین.
نوبختی، حسن‌بن‌موسی. (1404ق). فرق الشیعة. چاپ دوم‏‏، بیروت: دارالأضواء.
Limbert, J. (2004). Shiraz in the age of Hafez: the glory of a medieval Persian city. University of Washington Press.
Momen, M. (1985). An Introduction to Shi'i Islam. Yale University Press.