مطالعات هنر اسلامی

مطالعات هنر اسلامی

سیرتاریخی مطبخ تا آشپزخانه در معماری خانه های ایرانی-اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری معماری، گروه معماری و شهرسازی، واحدکرمان، دانشگاه آزاد اسلامی، کرمان. ایران
2 استادیار گروه معماری، دانشکده هنر، معماری و شهرسازی، واحد کرمان، دانشگاه آزاد اسلامی، کرمان. ایران
10.22034/ias.2023.408198.2259
چکیده
معماری در بیان معانی فرهنگی و نمادین و در چگونگی تعاملات افراد نقش به‌سزایی دارد. بسیاری از ارزش‌های فرهنگ و نمادین از طریق انتخاب در مصالح، رنگ، فرم، اندازه، مبلمان و محیط پیرامون ساختمان بیان می‌شود. مطبخ و آشپزخانه جزئی لاینفک از معماری ایرانی- اسلامی در تاریخ معماری ایران می‌باشد. هدف از انجام این پژوهش بررسی سیر تاریخی مطبخ تا آشپزخانه در معماری خانه‌های ایرانی- اسلامی می‌باشد. این پژوهش به روش توصیفی و تاریخی انجام شده است و با تکیه بر داده‌های منابع کتابخانه‌ای انجام شده است. در نهایت، نتیجه‌ای بدین شکل حاصل شد که مطبخ شکل اولیه آشپزخانه بوده و وجه اشتراکاتی نیز با آن داشته که در طول تاریخ تغییر شکل داده و به شکل مطبوع‌تر و کاربردی‌تری مبدل شده است. نکتۀ قابل‌تأمل دیگر در این خصوص تفاوتی است که در میان سازۀ مطبخ یا آشپزخانه در میان اقشار مختلف جامعه وجود داشته است.
اهداف پژوهش:

بررسی گسست‌های مرتبط با پارادایم در معماری خاص محیط مطبخ تا آشپزخانه.
بررسی گونه‌های مختلف مطبخ و آشپزخانه در میان اقشار مختلف در دوره‌های زمانی متفاوت.

سؤالات پژوهش:

براساس دیدگاه توماس کوهن، گسست پارادایم در گونه‌های مختلف مطبخ و آشپزخانه چگونه است؟
گونه‌های مطبخ و آشپزخانه در میان اقشار مختلف در زمان‌های متفاوت چگونه است؟
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

The Historical Evolution of the Kitchen in Iranian-Islamic Residential Architecture

نویسندگان English

Zohre Etemadi 1
Abbas Masoudi 2
Azhang Baghaei 2
Mahdie Moeini 2
1 Ph.D Student in Architecture, Department of Architecture and Urban Planning, Kerman Branch, Islamic Azad University, Kerman. Iran
2 Assistant Professor, Department of Architecture, Faculty of Art, Architecture and Urban Planning, Kerman Branch, Islamic Azad University, Kerman. Iran
چکیده English

Architecture plays a significant role in expressing cultural and symbolic meanings, as well as in shaping human interactions. Many cultural and symbolic values are conveyed through the choice of materials, colors, forms, dimensions, furnishings, and the surrounding environment of a building. The kitchen, as an integral part of Iranian-Islamic architecture, has a rich history in Iranian architectural traditions. This research aims to explore the historical evolution of the kitchen in Iranian-Islamic residential architecture. The study adopts a descriptive and historical methodology, relying on data from library resources. The findings reveal that the traditional "matbakh" (kitchen) served as the precursor to the modern kitchen, sharing common features while undergoing transformations over time to become more functional and aesthetically pleasing. Another noteworthy observation is the variation in kitchen structures across different social strata throughout history.
Research Objectives:


To examine paradigm shifts related to the architecture of the kitchen space.


To explore the diverse forms of kitchens across different social classes in various historical periods.


Research Questions:


Based on Thomas Kuhn's perspective, how do paradigm shifts manifest in the evolution of kitchen forms?


How have kitchens varied across different social classes and historical periods?

کلیدواژه‌ها English

Matbakh
Kitchen
House
Iranian Architecture
Islamic Architecture
آزاد ارامکی، مرضیه. (1391). «آپارتمان‌نشینی و آشپزخانه در ایران». نشریه: مطالعات فرهنگی و ارتباطات، دوره9، شماره31، 76-63.
ارباب معروف، آزاده. (1394). ارائه الگوهای طراحی مسکن معاصر ایران با بهره‌گیری از معماری مسکونی دوره پهلوی اول در تهران، پایان‌نامه کارشناسی ارشد معماری، استاد راهنما: محسن طبسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد مشهد.
افشار شفائی، مهرداد. (1384). سبک و شیوه‌های طراحی آشپزخانه امروزی. تهران: انتشارات همراز.
امینی، امیرحسین و سلطان‌زاده، حسین. (1395). «بررسی تحلیلی پیرامون بحران معماری و شهرسازی و پدیده‌شناسی گونه‌های خانه». مدیریت شهری، شماره 46 ، 96، 348-323.
انصاری، حمیدرضا. (1394). «ارزیابی و تحلیل کارکردپذیری طرح‌های معماری مسکن در اندازه کوچک نمونه موردی: مجموعه پنجاه هزار واحدی غدیر مسکن مهر». نشریه هنرهای زیبا معماری و شهرسازی، دوره 20، شماره 3،  104-95.
بادن پاول، شارلوت. (1391). طراحی آشپزخانه. ترجمه: محمدرضا شاهی، تهران: نشر یزدا.
بادل پاول، شارلوت. (1388). طراحی آشپزخانه. ترجمه: محمدرضا شاهی، تهران: انتشارات یزدان.
بهمنی، افشین؛ قائدرحمتی، صفر (1395). «ارزیابی مسکن مهر از نظر شاخص‌های کیفی مسکن مناسب (نمونه موردی: مسکن مهر 22بهمن شهر زنجان)». مجله جغرافیا و توسعه ناحیه‌ای، دوره 14، شماره 1، شماره پیاپی 26، 65-47.
جباریه، آرمین؛ شاه‌محمدی، ابراهیم. (1391). «آشپزخانه و سیر تحول آن در شهرنشینی معاصر ایران». اولین همایش ملی اندیشه‌ها و فناوری‌های نو در معماری، تبریز.
جزء پیری، علیرضا؛ قاسمی، علی و یوسفیان‌فر، سهیلا. (1394). «بررسی سیر تحول مطبخ به آشپزخانه». کنفرانس بین‌المللی یافته‌های نوین پژوهشی در علوم. مهندسی و فناوری، March 2016.
جویباری، گلدوست و ضیابخش، نفیسه و ندا. (1393). «نقض محرمیت در آشپزخانه‌های باز از دیدگاه خانم‌های ایرانی». اولین همایش ملی معماری مسکونی، ملایر، آموزشکده فنی و حرفه‌ای سما واحد ملایر.
چایلد، گوردون. (1363). انسان خود را می‌سازد. ترجمه: احمد کریمی حکاک، تهران: امیرکبیر.
حائری مازندرانی، محمدرضا. (1395). خانه، فرهنگ، طبیعت در معماری ایران، بررسی معماری خانه‌های تاریخی و معاصر به منظور تدوین فرایند و معیارهای طراحی خانه/ تحقیق و تألیف محمدرضا مازندرانی حائری؛] برای [وزارت راه و شهرسازی، معاونت شهرسازی و معماری، چاپ دوم، ناشر: مرکز مطالعاتی و تحقیقاتی شهرسازی و معماری.
ﺣــﺎﺋﺮی ﻣﺎزﻧــﺪراﻧﻲ، ﻣﺤﻤﺪرﺿــﺎ. (١٣٨٨). ﺧﺎﻧــﻪ - ﻓﺮﻫﻨــﮓ - ﻃﺒﻴﻌــﺖ، ﺑﺮرﺳــﻲ ﺧﺎﻧــﻪ‌ﻫــﺎى ﺗــﺎرﻳﺨﻲ و ﻣﻌﺎﺻــﺮ ﺑــﻪ ﻣﻨﻈــﻮر ﺗﺪوﻳﻦ ﻓﺮاﻳﻨﺪ و ﻣﻌﻴﺎرﻫﺎی ﻃﺮاﺣﻲ ﺧﺎﻧﻪ. تهران: انتشارات ﻣﺮﻛﺰ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎﺗﻲ و ﺗﺤﻘﻴﻘﺎﺗﻲ ﺷﻬﺮﺳﺎزی و ﻣﻌﻤﺎری، ﺗﻬﺮان.
خجسته قمری، محمدامین. (1389). «نگاهی نو به طراحی آشپزخانه». معماری و فرهنگ، شماره 40، 28.
راپاپورت، ایماس. (1929). انسان‌شناسی مسکن. ترجمه: خسرو افضلیان (1395). مشهد: کتابکده کسری.
زارعی، محمد ابراهیم. (1389). آشنایی با معماری جهان. چاپ نهم، چاپ: صاحب کوثر، تهران: انتشارات فن‌آوران.
صارمی، حمیدرضا و هادیان‌پور، محمد و محمدی، فاطمه. (1394). «بررسی تغییرات ساختاری آشپزخانه از دوره قاجار تا دوره معاصر در خانه‌های تاریخی بروجرد». همایش بین‌المللی معماری، عمران و شهرسازی در هزاره سوم، تهران.
عینی‌فر، علیرضا. (1382). الگویی برای تحلیل انعطاف‌پذیری در مسکن سنتی ایران، هنرهای زیبا، ش 13، ص64-77.
 ﻗــﺎدری، ﻫــﻴﻤﻦ. (١٣٩١). «ﺑﺮرﺳــﻲ ﺳــﻴﺮ ﺗﺤــﻮﻟﻲ ﻣﻄــﺒﺦ در ﻓﻀــﺎﻫﺎی ﻣﺴــﻜﻮﻧﻲ اﻳــﺮان». اوﻟــﻴﻦ ﻫﻤــﺎﻳﺶ ﻣﻠــﻲ اﻧﺪﻳﺸــﻪ‌ﻫــﺎ و فناوری‌های ﻧﻮ در ﻣﻌﻤﺎری، ﺗﺒﺮﻳﺰ، اﻧﺠﻤﻦ ﻣﻬﻨﺪﺳﺎن ﻣﻌﻤﺎر ﺗﺒﺮﻳﺰ.
قاسمی، علی. (1395). مطبخ، خانه، آشپزخانه. تهران: انتشارات سطر و قلم.
کوهن، توماس اس (1387). ساختار انقلاب‌های علمی. ترجمه: عباس طاهری. تهران: نشر قصه (نشر اثر اصلی 1970).
کامی شیرازی، سید مهسا؛ سلطان‌زاده، حسین و حبیب، فرح. (1397). «تأثیر سبک زندگی در سازمان فضایی معماری مسکونی در ایران (نمونة مورد مطالعه: آشپزخانه حد فاصل سال‌های 1304 تا 1357ه.ش)». پژوهشنامة زنان، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، شمارة دوم، 70-33.
گل‌نیا، طاهره. (1391). «بررسی جایگاه آشپزخانه در سازمان فضایی خانه‌های معاصر». همایش ملی صد سال معماری و شهرسازی ایران معاصر کرج، سازمان نظام مهندسی ساختمان استان البرز.
گروت، لیندا؛ وانگ، دیوید. (1954). روش‌های تحقیق در معماری. ترجمه: علیرضا عینی‌فر (1390)، چاپ پنجم، تهران: مؤسسه انتشارات دانشگاه تهران.
لبیب‌زاده، راضیه؛ نقره‌کار، عبدالحمید؛ حمزه‌نژاد، مهدی؛ خان‌محمدی، محمدعلی. (1394). «بازخوانی سازمان فضایی خانه براساس متون اسلامی به روش EBS و تطبیق آن با اولویت‌های روابط فضایی از دیدگاه الکساندر و لنگ». مجله شهر ایرانی اسلامی،دوره6،شماره بیست و دوم، زمستان 94، ص 5-21
ملک شهمیرزادی، صادق. (1374). «نقش عوامل اجتماعی فرهنگی در شکل‌گیری خانه‌های مسـکونی کهـن ایران: روستای پیش از تاریخ زاغه»، مجموعه مقالات کنگرة معماری و شهرسازی ایران، ج1، به کوشش دبیرخانة کنگره، تهران: سازمان میراث فرهنگی کشور.
مهدوی‌نژاد، محمدجواد. (1390). سیر اندیشه‌های معماری. تهران: انتشارات جهاد دانشگاهی واحد تهران.
ناری قمی، مسعود. (1393). «جامعه‌پژوهی فرهنگی، آشپزخانه مدرن و مفهوم اجتماعی-فرهنگی آن در زندگی خانوادگی قشر مذهبی ایران (نمونه موردی: شهر قم)». پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، دوره 5، شماره 3، پیاپی3، 155-133.
نثار نوبری، نگار. (1388). «نگاهی به سیر تحول و الگوهای طراحی آشپزخانه». دومین کنفرانس طراحی و معماری داخلی، تبریز: مدیر آن‌هم اندیش فراخیز.
ویتروویوس. (1391). ده کتاب معماری. ترجمه: ریما فیاض، چاپ دوم، ناشر: دانشگاه هنر.
Ana Laura Alves a, Mirela Riquena de Giuli a, Emilene Zitkus b, Luis Carlos Paschoarelli, a. (2022). Color influence on the use satisfaction of kitchen utensils: An ergonomic and perceptual study, International Journal of Industrial Ergonomics, Volume 90, July 2022
Anita Ollár, Kaj Granath, Paula Femenías, Ulrike Rahe. (2022). s there a need for new kitchen design? Assessing the adaptative capacity of space to enable circularity in multiresidential buildings, Frontiers of Architectural Research, Volume 11, Issue 5, October 2022, Pages 891-916
Hayden, Dolores. (1981).What would a Non-sexist City Be Like? Speculations on Housing , Urban Design and Human Work, in Gender Space Architecture: An Interdisciplinary Introduction, London: Routledge.
Johnson, L. (2012). kitchens, Deakin University, Geelong,VIC, Australia, 2012 Elsevier Ltd, 145
Kailiang Huang, Minghui Yu, Xin Liu, Runsheng Wang. (2023., On the Mathematical Model of Kitchen Smoke Exhaust System in High-rise Residential Buildings Considering the Influence of Stack effect, Energy and Built Environment,  Received 20 October 2022, Revised 27 April 2023, Accepted 28 April 2023, Available online 29 April 2023
Li-Hua Li a b, Ya-Li Li a b, Yu Hong a b. (2003). New insights into the microalgal culture using kitchen waste: Enzyme pretreatment and mixed microalgae self-flocculation, Biochemical Engineering Journal, Volume 195, June 2023,
Shangshang Zhu a, Zhidiankui Xu a, Yenan Dong a, Na Xiong b c, Yun Wang b c. (2022). What will the future kitchen look like? An exploratory laboratory study of the future expectations of Chinese Generation Z,  What will the future kitchen look like? An exploratory laboratory study of the future expectations of Chinese Generation Z, Volume 87, January 2022]
Kuhn, Th. S. (2012). The structure of scientific Revolutions. Chicago: The university of Chicago Press