مطالعات هنر اسلامی

مطالعات هنر اسلامی

گونه شناسی معماری خانه‌های تاریخی زرتشتیان با تاکید بر عنصر حیاط در خانه (نمونه موردی: خانه های زرتشتی نشین شهر یزد)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری گروه معماری، واحد شیراز، دانشگاه آزاد اسلامی، شیراز، ایران.
2 استادیارگروه معماری، واحد شیراز، دانشگاه آزاد اسلامی، شیراز، ایران.
3 استادیار گروه معماری، دانشگاه یاسوج، یاسوج، ایران
10.22034/ias.2023.421046.2303
چکیده
یکی از عناصر باقی‌مانده از بافت کهن شهر تاریخی یزد، خانه‌های منتسب به جامعه زرتشتیان است. باتوجه‌به شیوۀ زندگی و رشد شهرنشینی در طی سالیان اخیر، بسیاری از این بناها تخریب و یا درمعرض نابودی قرار گرفته‌اند. همچنین خانه‌های زرتشتی‌نشین شهر یزد از نظر فضایی و ویژگی‌‌های معماری، دارای اصول و ویژگی‌های مشترکی هستند. این ویژگی‌ها سبب می‌شود تا خانه‌ها در کنار نقش عملکردی- فرهنگی که دارا هستند بتوانند پاسخگوی نیاز ساکنین استفاده‌کننده از این خانه‌ها باشند. باتوجه‌به این امر، معرفی و گونه‌شناسی خانه‌های تاریخی زرتشتیان شهر یزد و عناصر کالبدی و نگرش‌های فرهنگی و اجتماعی بر ساخت آن‌ها ضروری می‌باشد. نگارنده با تأکید بر عنصر حیاط در بطن ساختار این خانه‌ها سعی در شناخت الگو و معرفی ویژگی‌های آن داشته است. روش پژوهش به‌صورت کیفی و با رویکردی تفسیری-تحلیلی بوده و گردآوری اطلاعات بر پایه مطالعات کتابخانه‌ای و میدانی است. در همین راستا، نگارنده در این پژوهش 24 نمونه از خانه‌های زرتشتی شهر یزد را مورد بررسی قرار داده و با تأکید بر عنصر حیاط سعی بر شناخت الگوی غالب این خانه‌ها نموده است. نتایج حاصل از این تحقیق با بررسی 24 نمونه از خانه‌ها نشان می‌دهد: که دو گونه شکلی و الگو از خانه‌های زرتشتی در یزد قابل مشاهده می‌باشد: 1) الگوی خانه‌های چهارپسکم که دارای یک حیاط مربع در مرکز و چیدمان سایر فضاها پیرامون ان است و الگوی 2) خانه‌‌های با الگوی چهارپسکم حیاط‌دار که علاوه‌بر حیاط مربعی که چهارصفه یا پسکم در اطراف آن قرار دارد حیاط‌های دیگری نیز در ساختار فضایی آن جانمایی شده است. یکی از دلایل مؤثر در جهت‌گیری خانه‌های زرتشتی این فضا بوده است که عملکردی مذهبی و عبادی داشته است.
اهداف پژوهش:

بررسی و شناسایی الگوی غالب بر ساخت خانه‌های زرتشتی یزد.
شاخت ویژگی‌های تأثیرگذار بر خانه‌های زردشتیان یزد.

سؤالات پژوهش:

از نظر الگوی کالبدی خانه‌های زرتشتیان شهر یزد را به چند گونۀ شکلی می‌توان تقسیم کرد؟
چه ویژگی‌هایی بر ساختار کلی خانه‌های زردشتیان یزد تأثیرگذار بوده‌ است؟
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Architectural typology of historical Zoroastrian houses with emphasis on the courtyard element in the house (Case study: Zoroastrian houses in Yazd)

نویسندگان English

Eisa Ghasemian Asl 1
Maliheh Taghipoure 2
Ali Akbar Heidari 3
1 Ph.D Student, Department of Architecture, Shiraz Branch, Islamic Azad University, Shiraz, Iran.
2 Assistant Professor Department of Architecture, Shiraz Branch, Islamic Azad University, Shiraz, Iran.
3 Assistant Professor, Department of Architecture, Yasuj University, Yasuj, Iran
چکیده English

One of the enduring remnants.

کلیدواژه‌ها English

Zoroastrian house
patternology
Zoroastrians
typology
Chahar Paskami house
آذرگشسب، اردشیر. (1356). آیین برگزاری جشن‌های ایران باستان. تهران: فرهنگ آریایی.
بلوکی، سجاد؛ اخوت، هانیه. (1394). «بررسی تطبیقی تشابهات و تمایزات خانه‌های مسلمانان و زرتشتیان در یزد». مطالعات شهر ایرانی اسلامی، شماره 22، 66-51.
پورداوود، ابراهیم. (1326). فرهنگ ایران باستان. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
پورداوود، ابراهیم. (1310). خرده اوستا، بمبئی: بی‌نا.
پیراسته بروجنی، نریمان؛ عمرانی، سهیل و روشنی، آناهید. (1395). «الگوی خانه‌های زرتشتی‌نشین» چهارمین کنگره بین‌المللی عمران، معماری و توسعه شهری، تهران.
پیروز حناچی، پیروز؛ فرح‌بخش، مرتضی و غنایی، معصومه. (1396). «گونه‌شناسی خانه‌های تاریخی بافت قدیم شهر مشهد، از اوایل قاجار تا اواخر پهلوی». نشریۀ مطالعات معماری ایران، شمارۀ 12، 116 -97.
دورانت، ویل. (1376). تاریخ تمدن مشرق زمین گاهوارۀ تمدن. ترجمه: احمد آرام. تهران: انقلاب اسلامی.
راپاپورت، اموس. (1366). منشأ فرهنگی مجتمع‌های ‌زیستی. ترجمه: راضیه رضازاده، تهران: جهاد دانشگاهی‌ دانشگاه علم و صنعت تهران.
حسینی، علی؛ فروتن، منوچهر و صالحی، سعید. (1397). «گونه‌شناسی خانه‌های سنتی اراک». نشریۀ معماری و شهرسازی آرمانشهر، شمارۀ 11 (25)، 27-44.
خاکپور، مژگان؛ انصاری، مجتبی و طاهر نیان، علی. (1389). «گونه‌شناسی خانه‌های بافت قدیم شهر رشت». هنرهای زیبا- معماری و شهرسازی، شمارۀ2(41)، 29-42.
سلطان‌زاده، حسین؛ قاسمی‌نیا، مازیار. (1390). «گونه‌شناسی ساختار کالبدی-کارکردی معماری مسکونی استان گلستان». نشریۀ معماری و شهرسازی آرمانشهر، شمارۀ 4(7)، 1-15.
شه‌مردان، رشید. (1336). پرستشگاه زرتشتیان. بمبئی: سازمان جوانان زرتشتی.
طاهری سرمد، فائزه؛ عینی‌فر، علیرضا و شاه‌چراغی، آزاده. (1398). «مقایسۀ تطبیقی گونه‌شناسی سازمان فضایی و عناصر کالبدی دوره‌های قاجار و پهلوی خانه‌های سنتی شهر کرمانشاه». پژوهش‌های باستان‌شناسی ایران، شمارۀ23، 1-168.
فاضلی، حسین؛ یانگ، راس. (1398). «پروژه مطالعات باستان‌شناسی فرهنگ زرتشتیان میبد یزد». فصلنامه مطالعات باستان‌شناسی، دوره 11، شماره 2، 226-211.
قاسمی ‌سیچانی، مریم؛ معماریان، غلامحسین.  (1389). «گونه‌شناسی خانه‌های دورۀ قاجار در اصفهان». هویت شهر، 5(7)، 94 -87.
قاسمیان اصل، عیسی؛ تقی‌پور، ملیحه و حیدری، علی‌اکبر. (1400). «تبیین اصول حاکم بر معماری خانه با تأکید بر مبانی دینی و اعتقادی، نمونه موردی: خانه‌های زرتشتیان شهر یزد». فصلنامه معماری اقلیم گرم و خشک، شماره 14، 159-180.
معماریان، غلامحسین؛ هاشمی طغرالجردی، مجید و حمزه نژاد، مهدی. (1391). «بازشناسی روش آموزشی تاریخی تکاملی مدرسه موراتوری در کارگاه طراحی مجموعه‌های مسکونی». نشریۀ فناوری و آموزش، مهدی 3(6)، 243-255.
معماریان، غلامحسین؛ طبرسا، محمدعلی. (1392). «گونه و گونه‌شناسی معماری». انجمن علمی معماری و شهرسازی ایران، شمارۀ 6، 114 - 103.
یوسف یتذکری، مسعود.  (1384). «طرح پژوهشی با عنوان: بررسی الگوی مسکن درگذشته و حال در استان اردبیل (نگاهی به خانه‌های تاریخی اردبیل)». اردبیل: دانشگاه محقق اردبیلی.
محمدحسینی، پریسا؛ جوان فروزنده، علی؛ جهانی دولت‌آباد، اسماعیل و حیدری، علی‌اکبر. (1398). «تحلیل نقش روش زندگی طبقات اجتماعی در الگوی مسکن؛ نمونۀ موردی: خانه‌های اواخر دورۀ قاجار و اوایل پهلوی در اردبیل». باغ نظر، شمارۀ 16، 44 - 31.
معماریان، غلامحسین و همکاران. (1389). «تأثیر فرهنگ دینی بر شکل‌گیری خانه مقایسه تطبیقی خانه در محله مسلمانان، زرتشتیان و یهودیان کرمان». فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران، دوره 3، شماره2، 25-1.
Altman, In I. & Rapoport, Amos., & Wohlwill, J.F. (1980). Cross-Cultural Aspect of Environmental Design, Human Behavior and Environment, USA: New York.
Movahed, Kh. (2013). A study on the effects of Iranian religions on its house architecture, Conference: The Speed of ChangeAt: Charlot, USA .