مطالعات هنر اسلامی

مطالعات هنر اسلامی

شهرنشینی و هنرپردازی در خراسان عهد عباسی.

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری تاریخ اسلام،واحدتربت حیدریه،دانشگاه آزاد اسلامی،تربت حیدریه،ایران
2 استادیار گروه تاریخ و تمدن ملل اسلامی، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران
3 استادیار گروه تاریخ، واحد شاهرود، دانشگاه آزاد اسلامی، شاهرود، ایران.
10.22034/ias.2023.340839.1953
چکیده
سده‌های سوم و چهارم ه.ق، عصر زرین تمدن اسلامی شناخته می‌شود. در این دوران، تحولات چشمگیری در عرصه فرهنگ و هنر و در پیوست با تعالی سطح زندگی اجتماعی و اقتصادی جامعه اسلامی چهره نمود. رشد شهرنشینی و تمرکز ثروت و قدرت در شهرهای مناطقی چون خراسان بزرگ، موجبات گرایش به آرایه‌پردازی و هنردوستی را فراهم آورد؛ تا جایی‌که تجمل‌گرایی را در جامعه اسلامی به افراط رساند. این پژوهش با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی و مبتنی بر بهره‌مندی از منابع کتابخانه‌ای، با هدف سنجش تأثیر شهرنشینی بر توسعۀ فرهنگی، بر آن است تا به این پرسش پاسخ دهد که گسترش زندگی شهری در خراسان عصر عباسی، چه نتایجی در عرصه رشد فرهنگ و هنر داشته است؟ نتیجه مطالعات نشانگر این معنا است که عللی چون استمرار ثبات سیاسی، افزایش تدریجی مهاجرت‌ها، تجمیع ثروت و قدرت و نیز تغییر سبک زندگی بر اثر رشد شهرنشینی باعث گردید تا ضمن رشد دامنۀ علوم و فرهنگ، هنر خلاق ترکیبی یا همان هنر ایرانی-اسلامی، مدنظر جامعه مسلمان ایران قرار گیرد و از تجلیات آن، در عرصه زیباسازی اجتماعی و تولیدات فاخر هنری استفاده شود. امری که به دلیل پیشینۀ فرهنگی، در خراسان بزرگ ملموس‌تر بود.
اهداف پژوهش:

بررسی علل رشد شهرنشینی و فرهنگ در خراسان عهد عباسی.
بررسی تأثیر رشد شهرنشینی بر فرهنگ و هنر خراسان عهد عباسی.

سؤالات پژوهش:

علل رشد شهرنشینی و فرهنگ در خراسان عهد عباسی چه بود؟
رشد شهرنشینی چه تأثیری بر فرهنگ و هنر خراسان عهد عباسی داشت؟
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Urbanization and art in Khorasan during the Abbasid era

نویسندگان English

Zohreh Alipour 1
Mohamad Ali Alizadeh 2
Mohamad Nabi Salim 3
1 PhD student of Islamic history, Torbat Heydarieh branch, Islamic Azad University, Torbat Heydarieh, Iran
2 Assistant Professor, Department of History and Civilization of Islamic Nations, Mashhad Branch, Islamic Azad University, Mashhad, Iran
3 Assistant Professor, Department of History, Shahrood Branch, Islamic Azad University, Shahrood, Iran.
چکیده English

The third and fourth centuries AH are known as the golden age of Islamic civilization. During this period, there were significant developments in the field of culture and art and in connection with the improvement of the level of social and economic life of the Islamic society. The growth of urbanization and the concentration of wealth and power in the cities of regions such as Greater Khorasan caused the tendency to arrange and love art; To the extent that he took luxury to extremes in the Islamic society.
This research, using the descriptive-analytical method and based on the use of library resources, with the aim of measuring the impact of urbanization on cultural development, aims to answer the question, "What were the results of the expansion of urban life in Khorasan during the Abbasid era?" Has there been an area for the growth of culture and art? The results of the studies indicate that reasons such as: the continuation of political stability, the gradual increase of migrations, the accumulation of wealth and power, as well as the change in lifestyle due to the growth of urbanization led to the growth of the scope of science and culture, combined creative art or Iranian-Islamic art. should be taken into consideration of the Muslim society of Iran and its manifestations should be used in the field of social beautification and fine artistic productions. This was more tangible in Great Khorasan due to the cultural background.

کلیدواژه‌ها English

Khorasan
Islamic art
Abbasid period
handicrafts
cultural situation
ابن‌حوقل، محمد. (1345). صوره‌الارض. ترجمه: جعفر شعار، تهران: انجمن آثار ملی.
ابن‌فقیه، احمدبن‌محمد. (1349). ترجمه مختصرالبلدان (بخش مربوط به ایران). ترجمه: ح. مسعود، تهران: بنیاد فرهنگ.
اصطخری، ابراهیم‌بن‌محمد. (1340). المسالک و الممالک. ترجمه: سعید خاکرند. تهران: میراث ملل.
افشار سیستانی، ایرج. (1377). شناخت استان خراسان. تهران: هیرمند.
بلاذری، احمدبن‌یحیی. (1364). فتوح‌البلدان. تصحیح محمدبن‌فرزان، ترجمه: آذرتاش آذرنوش، تهران: سروش.
پرایس، کریستین. (2536). هنر اسلامی. ترجمه: مسعود رجب‌نیا، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
پطروشفسکی، ایلیا پاولوویچ. (1362). اسلام در ایران. ترجمه: کریم کشاورز، تهران: پیام.
پوپ، آرتور و آکرمن، فیلیپس. (1378). سیری در هنر ایران، از دوران پیش از تاریخ تا امروز. ترجمه: سیروس پرهام، ج1 و 6 ، تهران: آموزش و انقلاب اسلامی.
تفضلی، عباسعلی. (1386). تاریخ هنر و معماری اسلامی تا دوره مغول. تهران: سخن‌گستر.
تقی‌زاده، حسن. (1379). از پرویز تا چنگیز. تهران: فردوس.
تبریزی، محمد حسین‌بن‌خلف. (1361). برهان قاطع. محمد معین، تهران: امیرکبیر.
جعفری، عباس. (1384). فرهنگ جغرافیایی ایران. تهران: سازمان گیتاشناسی.
حتی، فیلیپ. (1380). تاریخ عرب. ترجمه: ابوالقاسم پاینده، چاپ سوم، تهران: علمی و فرهنگی.
حسن، زکی محمد. (1363). تاریخ صنایع بعد از اسلام. ترجمه: محمدعلی خلیلی، چاپ دوم، تهران: اقبال.
دانیل، التون. (1367). تاریخ سیاسی و اجتماعی خراسان در آغاز حکومت عباسیان. ترجمه: مسعود رجب‌نیا، تهران: علمی و فرهنگی.
دینوری، ابوحنیفه احمدبن‌داود، (1371). اخبارالطوال. ترجمه: محمود مهدوی دامغانی، تهران: نی
رئیس‌السادات، حسین. (1380). تاریخ خراسان در سده نخست هجری. مشهد: جلیل.
زرین‌کوب، عبدالحسین. (1362). تاریخ ایران بعد از اسلام. تهران: امیرکبیر.
شهیدی، سیدجعفر. (1363). تاریخ تحلیلی اسلام: از آغاز تا نیمه نخست سده چهارم. تهران: علمی و فرهنگی.
فرای، ریپچارد. (1363). تاریخ ایران از اسلام تا سلاجقه. ترجمه: حسن انوشه، چاپ 1. تهران: امیرکبیر.
فیلد، هنری. (1343). مردم‌شناسی ایرانی. ترجمه: عبدالله فریار، تهران: کتابخانه ابن‌سینا.
قدوسی، محمدحسین. (1339). نادرنامه. مشهد: انجمن آثار ملی خراسان.
لسترنج، گی. (1337). جغرافیای تاریخی سرزمین‌های خلافت شرقی. ترجمه: محمود عرفان. تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
لطفی‌زاده، شهین. (1359). «سبک‌های معماری: سبک خراسانی». فصلنامه اثر، شماره 1، 123-108.
متز، آدام. (1364). تمدن اسلامی در قرن چهارم. ترجمه: علیرضا ذکاوتی قراگزلو، تهران: امیرکبیر.
مسعودی، ابوالحسن علی. (1349). مروج‌الذهب و معادن‌الجوهر.ترجمه ابوالقاسم پاینده، ج1، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
مقدسی، شمس‌الدین محمدبن‌احمد. (1361). احسن‌التقاسیم فی معرفه‌الاقالیم. ترجمه: علینقی منزوی، ج2، تهران: شرکت مؤلفان و مترجمان.