مطالعات هنر اسلامی

مطالعات هنر اسلامی

بررسی اسطوره جمشید در گرشاسب نامه اسدی طوسی و "جام جمشیدی" عبدی بیگ شیرازی در تطبیق با نگاره‌های جمشید در شاهنامه بایسنقری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد شیراز، دانشگاه آزاد اسلامی، شیراز، ایران
2 استادیار، گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد شیراز، دانشگاه آزاد اسلامی، شیراز، ایران.
3 استادیار، گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد مرودشت، دانشگاه آزاد اسلامی، مرودشت، ایران.
10.22034/ias.2023.423767.2309
چکیده
اسطوره‌ها پدید می‌آیند تا انسان‌ها در قالب این اساطیر، به بازنمود اندیشه‌ها، آرزوها، آرمان‌ها، یا نیازهـای بشـری خود در بستر زندگی بپردازند و در هر دوره از سیر تکاملی آن، مطابق با آرزوهای خود و خوشامد ذوقشان، بر مبنای روش‌های معین و مشخصی، تغییر و تحولی در ساختار آن پدید آورند. اسطوره جمشید و داستان دلدادگی وی نیز از این امر مستثنی نیست؛ سیر تحول تاریخی این اسطوره بیانگر این مهم است. این اسطوره در نسخ مصور شاهنامه نیز ترسیم شده و موردتوجه است. این پژوهش، به‌گونۀ توصیفی – تحلیلی به بازنمود چگونگی آن پرداخته شده است و برای تبیین بیشتر موضوع، بر دو نمونه متأخر، گرشاسب‌نامه اسدی طوسی، و جدیدتر، نسخه ‌خطی منظومه جام جمشیدی عبدی‌بیگ نویدی شیرازی تأکید شده است تا تفاوت ساختاری موضوع واحد، در دو روایت، به تصویر کشیده شود. همچنین بررسی اسطوره جمشید در نسخه مصور شاهنامه بایسنقری نیز به‌نوعی ترسیم و بازنمود انگاره‌های فرهنگی حاکم بر این دورۀ تاریخی ست.
اهداف پژوهش:

بررسی اسطوره جمشید در گرشاسب‌نامه اسدی طوسی و نسخه خطی جام جمشیدی عبدی‌بیگ شیرازی.
بررسی نگاره‌های اسطوره جمشید در شاهنامه بایسنقری.

سؤالات پژوهش:

اسطوره جمشید در گرشاسب‌نامه اسدی طوسی و نسخه خطی عبدی‌بیگ شیرازی چه جایگاهی دارد؟
نگاره‌های اسطوره جمشید در شاهنامه بایسنقری چگونه بازتاب یافته است؟
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

The Myth of Jamshid in Asadi Tusi’s Garshaspnameh and Abdi Beyg Shirazi’s "Jam-e Jamshidi" in Comparison with the Depictions of Jamshid in the Baysunqur Shahnameh

نویسندگان English

Sara Kiani 1
Morteza Jafari 2
Farah Niazkar 3
1 Ph.D. student, Department of Persian Language and Literature, Shiraz Branch, Islamic Azad University, Shiraz, Iran.
2 Assistant Professor, Department of Persian Language and Literature, Shiraz Branch, Islamic Azad University, Shiraz, Iran.
3 Assistant Professor of Persian Language and Literature Department, Marvdasht Branch, Islamic Azad University, Marvdasht, Iran.
چکیده English

Myths emerge as frameworks through which humans represent their thoughts, desires, ideals, or needs within the context of life, undergoing transformations in each stage of their evolution according to prevailing aspirations and aesthetic preferences, based on specific and defined methods. The myth of Jamshid and his tale of love is no exception; its historical development reflects this phenomenon. This myth is also depicted and emphasized in illustrated manuscripts of the Shahnameh. This study employs a descriptive-analytical approach to explore how this myth is represented, focusing particularly on two later examples: Asadi Tusi’s Garshaspnameh and the more recent poetic manuscript Jam-e Jamshidi by Abdi Beyg Navidi Shirazi, in order to illustrate structural differences in the treatment of the same subject in two narratives. Additionally, the myth of Jamshid as portrayed in the illustrated Baysunqur Shahnameh is examined as a cultural reflection of the dominant ideas of that historical period.
Research Objectives:

To investigate the myth of Jamshid in Asadi Tusi’s Garshaspnameh and Abdi Beyg Shirazi’s Jam-e Jamshidi manuscript.
To analyze the visual representations of the Jamshid myth in the Baysunqur Shahnameh.

Research Questions:

What is the status of the Jamshid myth in Asadi Tusi’s Garshaspnameh and Abdi Beyg Shirazi’s manuscript?
How are the visual depictions of the Jamshid myth reflected in the Baysunqur Shahnameh?

کلیدواژه‌ها English

Jamshid myth
Garshaspnameh
Asadi Tusi
Jam-e Jamshidi
Baysunqur Shahnameh
آذربیگدلی، لطفعلی‌بن‌آقاخان. (1337). آتشکده آذر. گردآورنده سیدجعفرشهیدی، تهران: مؤسسه نشر کتاب.
ابن‌اثیر، عزالدین. (1370). الکامل فی التاریخ (تاریخ کامل). ج۱، ترجمه: سید محمد حسین روحانی، تهران: انتشارات اساطیر.
ابن‌بلخی. (1342). فارس‌نامه. به کوشش علی‌نقی بهروزی، شیراز: بی‌نا.
ﺍﺑﻦﻧﺪﻳﻢ. (بی‌تا). ﺍﻟﻔﻬﺮﺳﺖ. ﻗﺎﻫﺮﻩ: ﻣﻄﺒﻌﺔ ﺍﻻﺳﺘﻘﺎﻣﻪ.
اسدی طوسی، علی. (1354). گرشاسب‌نامه. به کوشش حبیب یغمایی، تهران: بی‌نا.
افشاری، مهران؛ هداینی، مهدی. (1377). هفت لشکر. تهران: علمی.
ﺍﻛﺒﺮﻟﻮ، ﻣﻨﻮﭼﻬﺮ. (1397). «ﻣﻨﻈﻮﻣﻪﺍﻱ ﺩﺭ ﺳﺘﺎﻳﺶ ﻳﻜﺘﺎﭘﺮﺳﺘﻲ». ﻧﮕﺎﻫﻲ ﺍﺟﻤﺎﻟﻲ ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮﻣﺔ ﺁﺳﻮﺭﻳﻚ، ﻧﺸﺮﻳﺔ ﺟﻮﺍﻥ.
انجوی شیرازی، ابوالقاسم. (1363). فردوسی‌‌نامه. تهران: علمی.
اوحدی دقایقی بلیانی، تقی‌الدّین. (1388). عرفات العاشقین و عرصات العارفین. جلد چهارم، تصحیح: سید محسن ناجی نصرآبادی، چاپ چهارم، تهران: اساطیر.
آیدنلو، سجاد. (1391). طومار نقالی شاهنامه. تهران: به‌نگار.
بلعمی، محمد، (1353)، تاریخ، به کوشش محمدتقی بهار و محمدپروین گنابادی، تهران.
بندهش. (1385). ترجمۀ مهرداد بهار، تهران: توس.
بیرونی، ابوریحان. (1380). الآثارالباقیة، به کوشش پرویز اذکایی، تهران: مؤسسه پژوهشی میراث.
پورداود، ابراهیم. (1356). یسنا، بمبئی. تهران: انتشارات انجمن زرتشتیان ایرانی.
--------------. (1356)، یشت‌ها، به کوشش بهرام فره‌وشی، تهران: علمی.
ثعالبی، عبدالملک. (1376). ثمار القلوب، ترجمۀ رضا انزابی‌نژاد، مشهد: بی‌نا.
رازی، امین احمد. (1387). تذکره هفت اقلیم. تصحیح سید محمدرضا طاهری، ج 1، تهران: سروش.
رضی، هاشم. (1385). نوروزنامه. منسوب به عمر خیام، به کوشش مجتبى مینوی، تهران: کتابخانۀ کاوه؛ وندیداد، ترجمۀ هاشم رضی، تهران: سخنوران.
رویانی، وحید. (1392). سام‌نامه. تهران: میراث مکتوب.
سعدی، مصلح‌الدین. (1383). کلیّات سعدی. به اهتمام محمّدعلی فروغی، تهران: امیرکبیر.
صدیقیان، مهین‌دخت. (1386). فرهنگ اساطیری ـ حماسی ایران به روایت منابع بعد از اسلام. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
صفا، ذبیح‌الله. (1363). حماسه‌سرایی در ایران: از قدیم‌ترین عهد تاریخی تا قرن چهاردهم هجری. تهران: امیرکبیر.
--------------.  (1382). تاریخ ادبیات در ایران. تهران: فردوس.
طبری آملی، محمدبن‌جریر. (1362). تاریخ طبری. مترجم: ابوالقاسم پاینده، ج2، تهران: نشر اساطیر.
طبری، محمدبن‌جریر، (1367)، ترجمه تفسیر طبری، فراهم آمده در زمان سلطنت منصور بن نوح سامانی،‌ 350 تا 365 هجری، به تصحیح:‌ حبیب یغمایی، 7ج، تهران: توس.
عبدی‌بیگ شیرازی، زین‌العابدین علی. (1396). تکملةالاخبار. تصحیح عبدالحسین نوایی، تهران: نشرنی.
--------------.  (1966). لیلی و مجنون، تصحیح ابوالفضل رحیم اوف، مسکو. 
--------------.  (1967). هفت اختر. تصحیح ابوالفضل رحیم اوف، مسکو. 
--------------.  (1395). جنات عدن. تهران: انتشارات سخن.
فردوسی، ابوالقاسم. (1384). شاهنامه. به کوشش سعید حمیدیان، چاپ چهارم. تهران: قطره.
کاشی، محمدبن‌علی تقی‌الدین. (1384). خلاصة‌الاشعار و زبدة‌الافکار. چاپ عبدالعلی ادیب برومند و محمدحسین نصیری کهنمویی، تهران: میراث مکتوب.
کریستن‌سن، آرتور، (1383)، نخستین انسان و نخستین شهریار، ترجمۀ احمد تفضلی و ژاله آموزگار، تهران: چشمه.
گردیزی، عبدالحی. (1363)، زین‌الاخبار، به‌ کوشش عبدالحی حبیبی، تهران: علمی و فرهنگی.
مجمل‌التواریخ و القصص. (1318). به‌کوشش محمدتقی بهار، تهران: بی‌نا.
مسعودی، علی. (1384). مروج‌الذهب. بـه کوشش محمد محیی‌الدین عبدالحمید، قاهره: بی‌نا.
مقدسی، مطهر. (1903). البدء و التاریخ. به کوشش کلمان هوار، پاریس.