مطالعات هنر اسلامی

مطالعات هنر اسلامی

مرگ آگاهی و رهایی از سوبژکتیویسم در تفکر هایدگر: راهی به‌سوی فهمی نو از هنر اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجو دکتری فلسفه، گروه فلسفه، دانشکده علوم انسانی، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
2 دانشیار گروه فلسفه، دانشکده علوم انسانی، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
10.22034/ias.2024.452022.2356
چکیده
محور تحلیل‌های هایدگر دررابطه‌با مرگ‌آگاهی و امکان گسست از سوبژکتیویسم و ارتباط بین آن‌ها در تفکرات وی برای فهم هنر اسلامی ازجمله موضوعات جدیدی است که می‌توان بر آن اساس از منظری نو به هنر و خصوصاً هنر اسلامی نگریسته و آن را تحلیل نمود. هایدگر معتقد است که مرگ‌آگاهی عنصری بنیادی در وجود انسان است که به انسان کمک می­کند تا از محدودیت­های سوبژکتیویسم رها شود. دیدگاهی که انسان را به‌عنوان سوژه­ای مستقل و منفرد درنظر می­گیرد و هستی را از منظر تجارب و مفاهیم انسانی تفسیر می­کند. انسان با آگاهی از مرگ خود، متوجه می­شود که وجود او موقتی و محدود است و در نهایت به نیستی خواهد انجامید. این آگاهی، انسان را به فروتنی و تواضع در برابر هستی رهنمون ساخته و او را از خودمحوری و انحصارطلبی رها می‌نماید که خود بخشی از تعالیم اسلامی هست. در این پژوهش که با روش تحلیلی- توصیفی انجام شده است، استدلال می­شود که میان نظرات هایدگر و هنر اسلامی، به‌ویژه در زمینه‌های هستی‌شناسی، زیبایی‌شناسی و پدیدارشناسی، ارتباطات قابل‌توجهی وجود دارد. لذا مرگ‌آگاهی می‌تواند به فهمی نو از هنر اسلامی منجر شود. هنر اسلامی، هنری معنوی و متافیزیکی است که بر رابطۀ انسان با هستی و سایر موجودات تأکید می‌نماید. مرگ‌آگاهی می­تواند به هنرمندان مسلمان کمک کند تا از ظواهر دنیوی عبور کرده و به حقیقت هستی توجه نمایند. همچنین، مرگ‌آگاهی می­تواند به مخاطبان هنر اسلامی کمک کند تا با عمق بیشتری با آثار هنری ارتباط برقرار کرده و پیام­های معنوی آن‌ها را درک نموده و به حقیقت برسند.
اهداف پژوهش:

بررسی مرگ آگاهی و رهایی از سوبژکتیویسم در تفکر هایدگر.
تحلیل و مقایسه نظریات هایدگر با موازین هنر اسلامی در زمینه‌های هستی‌شناسی، زیبایی‌شناسی و پدیدارشناسی.

سؤالات پژوهش:

مرگ‌آگاهی و رهایی از سوبژکتیویسم در تفکر هایدگر چگونه است؟
چه تفاوت‌ها و شباهت‌هایی در نظریات هایدگر با موازین هنر اسلامی به‌خصوص در زمینه‌های هستی‌شناسی، زیبایی‌شناسی و پدیدارشناسی وجود دارد؟
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Death-Awareness and Liberation from Subjectivity in Heidegger’s Thought: A Path Toward a New Understanding of Islamic Art

نویسندگان English

Vahid Monajati 1
Bijan Abdolkarimi 2
Ali Moradkhani 2
1 Phd student of Philosophy, Department of Philosophy, Faculty of Humanities, North Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran
2 Associate Professor, Department of Philosophy, Faculty of Humanities, North Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran
چکیده English

The focus of Heidegger’s analyses on death-awareness and the possibility of breaking free from subjectivity—along with the connection between these concepts in his thought—opens new avenues for understanding Islamic art. Through this lens, art, and particularly Islamic art, can be viewed and analyzed from a fresh perspective. Heidegger argues that death-awareness is a fundamental element of human existence that helps individuals transcend the limitations of subjectivity—a viewpoint that regards humans as independent, isolated subjects interpreting reality through human experiences and concepts. By becoming aware of their mortality, humans recognize the temporary and finite nature of their existence, which ultimately leads to nothingness. This awareness fosters humility before existence, liberating them from self-centeredness and domination, a principle also emphasized in Islamic teachings.
This study, conducted through an analytical-descriptive method, argues that there are significant connections between Heidegger’s ideas and Islamic art, particularly in the realms of ontology, aesthetics, and phenomenology. Thus, death-awareness can lead to a new understanding of Islamic art. Islamic art is spiritual and metaphysical, emphasizing the relationship between humans, existence, and other beings. Death-awareness can help Muslim artists move beyond worldly appearances and focus on the truth of existence. Furthermore, it can deepen the audience’s engagement with Islamic art, enabling them to grasp its spiritual messages and attain truth.
Research Objectives:

Examining death-awareness and liberation from subjectivity in Heidegger’s thought.
Analyzing and comparing Heidegger’s theories with the principles of Islamic art in ontology, aesthetics, and phenomenology.

Research Questions:

How does Heidegger conceptualize death-awareness and liberation from subjectivity?
What similarities and differences exist between Heidegger’s theories and the principles of Islamic art, particularly in ontology, aesthetics, and phenomenology?

کلیدواژه‌ها English

Death-awareness
subjectivity
Heidegger’s perspective
Islamic art
ontology
ابن‌سینا، ابوعلی حسین‌بن‌عبدالله. (1363). الشفاء (الهیات). تهران: انتشارات ناصرخسرو.
احمدی، بابک. (1382). هایدگر و پرسش بنیادین. تهران: نشر مرکز.
احمدی، بابک. (1381). هایدگر و تاریخ هستی. تهران: نشر مرکز.
اکبرزاده، فریبا؛ دهباشی، مهدی؛ شاه نظری، جعفر. (1393). «بررسی و تحلیل تطبیقـی مـرگ و رابطـه آن بـا معنـای زندگی از دیدگاه مولوی و هایدگر. الهیات تطبیقی، شماره11، 20-1.
پورعالی، کامیار؛ عبدالکریمی، بیژن؛ اسلامی، شهلا. (1401). «هنر و امکان گسست از سوبژکتیویسم از منظر هایدگر». نشریه علمی باغ نظر، 19 (109)، 88- 81.
تامسون، ایئن. (13۹5). زیبایی‌شناسی هایدگر. ترجمه: سید مسعود حسینی. تهران: نشر ققنوس.
توحیدی‌پور، مهدی. (1344). بررسی هنر و ادبیات. تهران: انتشارات امیرکبیر.
جعفری تبریزی، محمدتقی. (1377). زیبایی و هنر از منظر اسلام. تهران: وزارت ارشاد اسلامی تهران.
رامین، فرح. (1391). «هنر؛ تنها راه نجات (نگاهی به فلسفه هنر هایدگر و نسبت آن با اندیشه متفکران مسلمان)». فصلنامه مشرق موعود، شماره21، 25-5.
سهروردی، شهاب‌الدین. (1355). حکمه الاشراق، در مجموعه مصنفات شیخ اشراق، به تحقیق هانری کربن، تهران: انتشارات حکمت و فلسفه.
صافیان، محمدجواد. (1396). یاد و خاطره نزد حافظ و هیدگر. تهران: نشر نقد فرهنگ.
صالحی، اکبر؛ اکبرزاده، فهیمه. (1394). «تحلیل تطبیقی دیدگاه اسلامی و آرای مارتین هایدگر در زمینۀ مرگ‌آگاهی و پیامدهای آن بر سبک زندگی». فصلنامه پژوهش در مسائل تعلیل و تربیت اسلامی، شماره 26، 83- 59.
صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم. (1360). اسرارالآیات، تصحیح: محمد خواجوی، انجمن اسلامی حکمت و فلسفه تهران: ایران.
صفایی، علی. (1403ق). استاد و درس (ادبیات؛ هنر؛ نقد). قم: انتشارات هجرت.
فدایی مهربانی، مهـدی. (1382). ایستادن در آن‌سوی مرگ؛ پاسخ‌های کربن به هایدگر از منظر فلسـفه شـیعی. تهران: نشر نی.
کالینز، جف. (1384). هایدگر. ترجمه صالح نجفی. تهران: نشر شیراز.
کربن، هانری. (1383). از هایدگر تا سهروردی؛ ترجمة حامد فولادونـد؛ تهـران: سـازمان چـاپ و انتشارات.
کربن، هانری. (1377). مقدمه بر کتاب اصفهان تصویر بهشـت. تـألیف هـانری اسـتیرلن، ترجمـة جمشید ارجمند؛ تهران: انتشارات فرزان روز.
کوکلمانس، یوزف. ی. (1382). هایدگر و هنر. ترجمه: محمدجواد صافیان، آبادان: نشر پرسش.
گلندینینگ، سیمون. (1381). فلسفه هنر هایدگر. ترجمه: شهاب‌الدین عباسی. مجله سروش اندیشه، شماره دوم، 1.
مصطفوی، شمس‌الملوک. (1400). «چگونگی مواجهه هایدگر با هنر مدرن». فصلنامه متافیزیک، شماره 32،171-155.
مصطفوی، شمس‌الملوک. (1391). «هایدگر و پدیدارشناسی هرمنوتیکی هنر». فصلنامه کیمیای هنر، شماره 3، 54- 47.
موسوی، سیدرضی. (1394). «روش‌شناسی هنر اسلامی». فصلنامه قبسات، شماره 78، 113- 85.
مطهری، مرتضی. (1361). فطرت. تهران: انتشارات انجمن اسلامی دانشجویان مدرسه عالی ساختمان.
نادری، منیره؛ صافیان، محمدجواد؛ اردلان، حسین. (1400). «مقایسه آراء فروید و هایدگر در باب هنر همراه با تأکید بر نگاهی انتقادی به تفسیر روانکاوانه از هنر از منظر تفکر هایدگر». فصلنامه حکمت و فلسفه. دوره17، شماره 65، 133- 113.
نقیب‌زاده جلالی، میر عبدالحسین. (1384). نگاهی به فلسفه آموزش و پرورش. تهران: کتابخانه طهوری.
نیچه، فریدریش. (1393). اراده قدرت. ترجمه: مجید شریف. چاپ ششم، تهران: انتشارات جامی.
هایدگر، مارتین. (1398). متافیزیک چیست؟. ترجمه: سیاوش جمادی چاپ دهم. تهران: انتشارات ققنوس.
هایدگر، مارتین. (1398). هستی و زمان. ترجمه: عبدالکریم رشیدیان، تهران: نشر نی.
هایدگر، مارتین. (1396). درآمد به متافیزیک. ترجمه: انشااله رحمتی. تهران: انتشارات سوفیا.
هایدگر، مارتین. (1382). سرآغاز کار هنری. ترجمه: پرویز ضیا شهابی، تهران: انتشارات هرمس.
هایدگر، مارتین. (1381). شعر، زبان و اندیشه رهایی، ترجمه عباس منوچهری. تهران: انتشارات مولی.
یانگ، جولیان. (1384). فلسفه هنر هایدگر. ترجمه: امیر مازیار، تهران: انتشارات گام نو.
Dastur, F. (2010). Handbook of Phenomenological Aesthetics. Springer Dordrecht Heidelberg London New York.
Dreyfus. Hubert. L. (2005). Heidegger’s Ontology of Art, In: A Companion to Heidegger, Edit Hubert L. Dreyfus and Mark A. Wrathall Blackwell Publishing, Ltd.
Heidegger. M. (2001). Poetry Language Thought. New York. Harpercoll.
Heidegger, M. (1999). The Hermeneutics of Facticity, Trs: John Van Buren (Indiana: Indiana University Press).
Heidegger, M. (1977). The Question Concerning technology and other Essays. W. Lovitt &, London: England. Garland Publishing.