مطالعات هنر اسلامی

مطالعات هنر اسلامی

بررسی ابعاد زیبایی شناختی موسیقی شعر شفیعی کدکنی در تطبیق با نقاشی معاصر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان، ایران.
2 استادیار، گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان، ایران.
10.22034/ias.2024.456270.2370
چکیده
با وجود آنکه سبک­شناسی، قدمتی چندهزارساله دارد، اما در دوره معاصر، نگاه به شعر و ادبیات، با تحول چشمگیری مواجه شد و بررسی سبک و اسلوب شعری نیز، با اصول و قواعد جدیدی، نظام­مند گشت. ازجمله مباحث سبک­شناسی که موردتوجه ناقدان قرار داشت، بررسی موسیقی اشعار است که با بهره‌بردن از قواعد بلاغی کهن، به چهار نوع تقسیم شده است. محمدرضا شفیعی کدکنی یکی از ناقدان و ادباء برجسته­ای که در این زمینه، صاحب­نظر است. پژوهش حاضر با روش توصیفی – تحلیلی، درصدد است، اشعار این ادیب معاصر را، از حیث موسیقی شعر، مورد بررسی و تحلیل قرار دهد تا آشکار گردد، سروده­های شفیعی کدکنی، از حیث موسیقی شعر، دارای چه انواع و ویژگی­هایی است. نتایج پژوهش نشان می­دهد که واژه‌ها و ترکیبات در برونۀ زبان او به‌نحوی هماهنگ و متناسب با هم چیده شده‌اند. تناسب موسیقایی واژه‌ها بر تمام اشعار او سایه افکنده و به آن‌ها انسجام و استحکام بخشیده است. از لحاظ موسیقی بیرونی، اشعار شفیعی بسیار غنی است. مهم‌ترین عامل غنای این موسیقی در اشعار شفیعی عنصر تکرار است که به انحای گوناگون همانند واج‌آرایی، تکرار یک مصراع، تکرار بک بند، تکرار یک کلمه و تکرار جمله نمود پیدا کرده است. وجود انواع جناس‌ها، مانند جناس زاید، اشتقاق، شبه‌اشتقاق، تام و صنایعی همانند طرد و عکس و نیز به اشعار او موسیقی خاصی بخشیده است. همان‌طور که عنصر موسیقی در شعر معاصر سبب برانگیختن عواطف می‌شود در نقاشی معاصر ایران نیز حضور تخیل نقش مهمی در برانگیختگی عاطفی دارد.
اهداف پژوهش:

بررسی موسیقی سروده­های شفیعی کدکنی و تطبیق آن با تخیل در نقاشی معاصر ایران.
بررسی میزان و بسامد انواع موسیقی در اشعار شفیعی کدکنی.

سؤالات پژوهش:

موسیقی در شعر شفیعی کدکنی و تخیل در نقاشی معاصر ایران چه جایگاهی دارد؟
بسامد کدام یک از انواع موسیقی در شعر شفیعی کدکنی بیشتر است؟

 
 
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Examining the Aesthetic Dimensions of Musicality in the Poetry of Shafiei Kadkani in Comparison with Contemporary Painting

نویسندگان English

Reza Baniameryan 1
Masoud Motamedi 2
Siavash Moradi 2
1 PhD student, Department of Persian Language and Literature, Hamedan Branch, Islamic Azad University, Hamedan, Iran.
2 Assistant Professor, Department of Persian Language and Literature, Hamedan Branch, Islamic Azad University, Hamedan, Iran.
چکیده English

Although stylistics has a history of several thousand years, in the contemporary period, the perspective on poetry and literature underwent a remarkable transformation, and the examination of poetic style and method also became systematized with new principles and rules. Among the topics of stylistics that attracted the attention of critics is the examination of musicality in poetry, which, utilizing traditional rhetorical rules, is divided into four types. Mohammad Reza Shafiei Kadkani is one of the prominent critics and literati who is an authority in this field. The present research, employing a descriptive-analytical method, seeks to examine and analyze the poetry of this contemporary literatus in terms of musicality, to reveal what types and characteristics the poetic compositions of Shafiei Kadkani possess regarding musicality. The results of the research indicate that words and combinations in the outer layer of his language are arranged in a harmonious and proportionate manner. The musical proportionality of words overshadows all his poems and has given them coherence and solidity. In terms of external music, Shafiei's poems are very rich. The most important factor enriching this music in Shafiei's poems is the element of repetition, which has manifested itself in various forms such as phonetics, repetition of a hemistich, repetition of a line, repetition of a word, and repetition of a sentence. The existence of various types of puns, such as redundant pun, derivation, quasi-derivation, complete pun, and techniques like arrangement and inversion, have also bestowed a specific music upon his poems. Just as the element of music in contemporary poetry arouses emotions, in contemporary Iranian painting, the presence of imagination plays a significant role in emotional arousal.
Research Objectives:

Examining the musicality in the poetic compositions of Shafiei Kadkani and comparing it with imagination in contemporary Iranian painting.
Examining the extent and frequency of various types of musicality in the poems of Shafiei Kadkani.

Research Questions:

What is the status of music in the poetry of Shafiei Kadkani and imagination in contemporary Iranian painting?
Which type of musicality has the highest frequency in the poetry of Shafiei Kadkani?

 

کلیدواژه‌ها English

Shafiei Kadkani
poetry
music
rhythm
rhyme
آشوری، داریوش. (1366). پیامی در راه. چ3، تهران: طهوری.
احمدنژاد، کامل. (1372). فنون ادبی. تهران: پایا.
افراشی، آزیتا. (1391). «بررسی تطبیقی استعاره‌های مفهومی جهتی در زبان اسپانیایی و فارسی». فصلنامه پژوهش‌های زبان و ادبیات تطبیقی دوره3، ش4، 12، 23-1.
بیابانی، احمدرضا و طالبیان، یحیی. (1391). «بررسی استعاره جهت‌گیرانه و طرحوره‌های تصویری در شعر شاملو». پژوهشنامه نقد ادبی، دوره1، ش1، 126-99.
پورنامداریان، تقی. (1381). سفر در مه. تهران: نگاه.
تجلیل، جللی. (1385). معانی و بیان. تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
ثروتیان، بهروز. (1387). بیان در شعر فارسی. تهران: سوره مهر.
دهکردی، داریوش؛ رحیم‌لو، سمیه. (1393).  «تخیل و تجسم در منظره‌پردازی معاصر ایران». پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه الزهرا، تهران.
راسل هینلز، جان. (1383). شناخت اساطیر ایران. ترجمه و تألیف: باجلان فرخی، تهران: اساطیر .
روشن، بلقیس و اردبیلی، لیلا. (1392). مقدمه‌ای بر معناشناسی شناختی. تهران: علم.
زرین‌کوب، عبدالحسین. (1374). شعر بی‌دروغ شعر بی‌نقاب. تهران: جاویدان.
شریفی، فیض. (1393). شعر زمان ما، شعر شفیعی کدکنی از آغاز تا امروز. تهران: نگاه.
شفیعی کدکنی، محمدرضا. (1372). صورخیال در شعر فارسی. چ5، تهران: آگاه.
--------------------. (1376). آیینه‌ای برای صداها. تهران: سخن.
-------------------. (1378). هزاره دوم آهوی کوهی. تهران: سخن
-------------------. (1388). هزاره دوم آهوی کوهی. تهران: سخن.
شفیعی کدکنی، محمدرضا. (1377). «شعر آغازی». بخارا، ش1،11-13.
شمیسا، سیروس. (1376). کلیات سبک‌شناسی. چ2، تهران: فردوس.
-------------------. (1379). بیان و معانی. تهران: فردوس.
---------------. (1381). بیان و معانی. تهران: فردوس.
کزازی، میرجلال‌الدین. (1370). زیباشناسی سخن فارسی. تهران: مرکز.
هاشمی، زهره. (1389). «نظریه استعاره مفهومی از دیدگاه لیکاف و جانسون». ادب پژوهی، ش12، 140-119.