مطالعات هنر اسلامی

مطالعات هنر اسلامی

جلوه های مضامین مذهبی در شعر آیینی حمیدرضا برقعی و سوگواری های معاصر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه پیام نور.تهران. ایران
2 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی. دانشگاه پیام نور.تهران .ایران
3 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی .دانشگاه پیام نور.تهران. ایران
10.22034/ias.2024.403515.2222
چکیده
شعر تعلیمی، پیشینه­ای کهن در ادب فارسی دارد و شعر آیینی را یکی از گونه­های آن است. این قسم از شعر در دهه­های اخیر از رونق بیشتری برخوردار بوده  و آن را در میراث ادبی گذشته فارسی با عنوان­هایی همچون ادبیات دینی، ادبیات مذهبی، ادبیات مناسبتی و مانند این­ها می­شناسیم. شعر آیینی نمود آشکاری نیز در سوگواری‌های دورۀ معاصر دارد. آموزه­های دینی بیشترین بن‌مایه‌های شعر تعلیمی می­باشد. هدف از آن تعلیم و تربیت در بستر حکمت و اخلاق را شامل می‌شود که البته به زبانی هنرمندانه بیان می­گردد. در این پژوهش که با روش توصیفی-تحلیلی انجام پذیرفته به بررسی مضامین تعلیمی در اشعار آیینی سیّد حمیدرضا برقعی و هنر «تعزیه» می­پردازیم تا طیـف گسترده حضور این قسم از شعر که دربرگیرندۀ سروده­های توحیدی، مدح و منقبت مذهبی و سوگ سروده­های مذهبی در شعر برقعی است، را نشان دهیم. در اشعار برقعی به زیبایی، مهارت و تفکر در تعلیم با هم پیوند خورده؛ این فرایند با اندیشه و ارزش‌های دینی همراه است. از مزایای شعر برقعی آن است که  با سلیقه­ها و روحیات گوناگون مذهبی ارتباط برقرار کرده و در تقویت مسئلۀ محبّت، بسیار اثرگذار می­باشد؛ محبّتی که با معرفت همراه است و عاطفۀ مخاطب را برمی­انگیزد. این سبک شعر در سوگواری‌های معاصر با محوریت تعزیه نیز نقش مهمی دارد.
اهداف پژوهش:

معرّفی و بیان مؤلّفه‌های شعر آیینی.
شناخت جلوه‌های مضامین آیینی در شعر سیّد حمیدرضا برقعی و سوگواری‌های معاصر.

سؤالات پژوهش:

سازوکار و ذهن و زبان شاعر در بیان مضامین آیینی چگونه است؟
جلوه‌های مضامین آیینی در شعر سیّد حمیدرضا برقعی و سوگواری‌های معاصر چگونه است؟

 
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

The Manifestations of Religious Themes in the Religious Poetry of Hamidreza Baraghi and Contemporary Mourning Ceremonies

نویسندگان English

Fatemeh Maleki 1
Mehdi Mohammadi 2
Khadijeh Safari kandsari 3
1 Assistant Professor, Department of Persian Language and Literature, Payame Noor University, Tehran, Iran
2 Assistant Professor, Department of Persian Language and Literature, Payame Noor University, Tehran, Iran
3 Assistant Professor, Department of Persian Language and Literature, Payame Noor University, Tehran, Iran
چکیده English

Didactic poetry has an ancient background in Persian literature, and religious poetry is one of its types. This branch of poetry has flourished more in recent decades and is recognized in the Persian literary heritage under titles such as religious literature, devotional literature, occasional literature, and the like. Religious poetry also has a clear manifestation in the mourning ceremonies of the contemporary period. Religious teachings constitute the most fundamental themes of didactic poetry. Its purpose includes education and upbringing within the framework of wisdom and ethics, which is expressed in an artistic language. This research, conducted through a descriptive-analytical method, examines the didactic themes in the religious poems of Seyyed Hamidreza Baraghi and the art of "Ta'zieh" to demonstrate the wide spectrum of the presence of this type of poetry, which includes monotheistic poems, religious praise and eulogy, and religious elegies in Baraghi's poetry. In Baraghi's poems, beauty, skill, and thought in teaching are beautifully intertwined; this process is accompanied by religious thought and values. One of the advantages of Baraghi's poetry is that it connects with diverse religious tastes and temperaments and is highly effective in strengthening the concept of mahabbat (divine love/loving devotion) – a mahabbat that is accompanied by ma'rifat (gnosis/spiritual knowledge) and arouses the emotions of the audience. This style of poetry also plays an important role in contemporary mourning ceremonies centered on Ta'zieh.
Research Objectives:


Introduction and explanation of the components of religious poetry.


Recognition of the manifestations of religious themes in the poetry of Seyyed Hamidreza Baraghi and contemporary mourning ceremonies.


Research Questions:


How are the mechanism, mindset, and language of the poet in expressing religious themes?


How are the manifestations of religious themes manifested in the poetry of Seyyed Hamidreza Baraghi and contemporary mourning ceremonies?

کلیدواژه‌ها English

Didactic Themes
Religious Poetry
Mahabbat (Love/Devotion)
Seyyed Hamidreza Baraghi
قرآن کریم
ابن‌منور، محمد. (1360). اسرار التوحید فی مقامات شیخ ابوسعید ابوالخیر. تصحیح ذبیح‌الله صفا، تهران: فردوس.
اسکندری شرفی، فرشاد؛ مبارک، وحید. (۱۳۹۹). «بازنمایی مضامین اخلاقی و تعلیمی در پنج‌گنج عماد فقیه کرمانی»، نشریه علمی پژوهش‌نامه ادبیات تعلیمی، شماره 47، 170-132.
افراسیاب‌پور، علی‌اکبر. (۱۳۹۱). «فضیلت صبر در ادبیات تعلیمی». نشریه علمی‌پژوهشی پژوهش‌نامه ادبیات تعلیمی، دوره 4، شماره 16، 129-103.
اکرمی، میرجلیل؛ خاکپور، محمد. (1390). «نقد و بررسی شعر نوآیینی پیش از انقلاب اسلامی». پژوهش­های ادب عرفانی (گوهر گویا)، دوره5، شماره3، 56-33.
برقعی، حمیدرضا. (۱۳۹۸). طوفان واژه­ها. چاپ بیست و چهارم، تهران: فصل پنجم.
------------ . (الف،۱۳۹۸). یحیی. چاپ هشتم، تهران: فصل پنجم.
------------ . (۱۴۰۰). قبله مایل به تو. چاپ هفدهم، تهران: فصل پنجم.
------------.  (الف، ۱۴۰۰). رقعه. چاپ دهم، تهران: فصل پنجم.
ربیعی، حجت‌الله؛ خراسانی، محبوبه؛ رشیدی آشجردی، مرتضی. (۱۳۹۸). «بررسی نمود ادبیات تعلیمی در شعر اخوان ثالث». نشریه علمی پژوهش‌نامه ادبیات تعلیمی، دوره 11، شماره41، 180-161.
زرقانی، مهدی. (1387). چشم‌انداز شعر معاصر ایران. چاپ سوم، تهران: نشر ثالث.
زرین‌کوب، حمید. (1358). چشم‌انداز شعر نو فارسی. تهران: انتشارات توس.
صادق‌نیا، مهراب؛ ربانی، محمدعلی. (1393). «تحلیل کارکردی سوگواری‌های محرم در ایران پس از انقلاب». نشریه شیعه‌شناسی. دوره1، شماره1، 90-73.
صالحی، پیمان؛ سهیلی گیلانی، سهراب. (۱۳۹۵). «عاشورا و امام حسین (ع)  در اشعار شاعران فارسی و عربی معاصر». دوره1، شماره 2، 151-123.   
کریمیان، مریم؛ مهربان قزل‌حصار، جواد؛ اشرف‌زاده، رضا. (۱۳۹۸). «تحلیل ادبیات تعلیمی از انواع ادبی دیگر قرن چهاردهم (نظم)». نشریه علمی پژوهش‌نامه ادبیات تعلیمی، دوره11، شماره42، 204-161.    
ﮔﻮﻫﺮﻳﻦ، ﺳﻴﺪ ﺻﺎدق. (1368). ﻓﺮﻫﻨﮓ ﻟﻐﺎت و تعبیرات ﻣﺜﻨﻮی، ﺗﻬﺮان: زوّار.
قشیری، ابوالقاسم عبدالکریم‌بن‌هوازن. (1388). رسالة قشیریه، ترجمة ابوعلی عثمانی، تصحیح بدیع‌الزمان فروزانفر، چاپ دهم، تهران: علمی و فرهنگی.
محدثی خراسانی، زهرا. (1388). شعر آیینی و تأثیر انقلاب اسلامی بر آن. تهران: مجتمع فرهنگی عاشورا.
محقّق، جواد. (1358). ای آفریدگار. تهران: انتشارات هجرت.
مطهری، مرتضی. (1368). مجموعه آثار، تهران: صدرا.
محسنی­نیا، ناصر؛ ابوالقاسمی، محسن؛ صدرایی، رقیه. (۱۳۹۹). «تحلیل آموزه‌های تعلیمی در آثار برجسته عرفانی و صوفیانه حکیم ملاعباسعلی کیوان قزوینی». نشریه علمی پژوهش‌نامه ادبیات تعلیمی، دوره12، شماره 45، 163-128.   
محمدی، مجید؛ عزیزی، کبری؛ میرزایی، فرخنده. (۱۳۹۴). «بررسی تطبیقی سیمای امام رضا (ع) در شعر دعبل خزاعی و سید حمیدرضا برقعی». کاوش‌نامه ادبیات‌تطبیقی، شماره20، 82-59.  
نعمتی قزوینی، معصومه؛ عبدی، رعنا. (۱۳۹۷). «غدیر از منظر شعر آیینی عراق باتکیه‌بر اشعار سیدرضا موسوی هندی، عبدالمحسن ابوالحب، احمد وائلی، سید جمال گلپایگانی». پژوهش‌نامه علوی، دوره 9، شماره 2، 141-119.
نوریان، سید مهدی؛ خردمندپور، مسعود. (1393). «مضامین تعلیمی در شعر آیینی». نشریه علمی پژوهشنامه ادبیات تعلیمی، دوره 6، شماره 23، 38-18.   
هجویری، ابوالحسن علی‌بن‌عثمان. (1383). کشف‌المحجوب. تصحیح و تعلیقات محمود عابدی، چاپ دوم، تهران: سروش.