مطالعات هنر اسلامی

مطالعات هنر اسلامی

هنر و شاخصه‌های زیبایی‌شناسی از دیدگاه کانت و نیچه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری تخصصی فلسفه هنر، گروه فلسفه، دانشکده علوم‌انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران شمال، تهران، ایران،
2 استادیار، گروه فلسفه، دانشکده علوم انسانی، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
3 دانشیار گروه فلسفه، دانشکده علوم‌انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران شمال، تهران، ایران.
10.22034/ias.2024.452086.2358
چکیده
کانت و نیچه از فلاسفه صاحب‌نظر در حوزۀ زیبایی‌شناختی هستند. در فلسفه دکارت انسان از آن ‌جهت که سوژه است، اصالت پیدا می‌کند؛ یعنی مرجع هستی و حقیقت، سوژه می‌شود؛ پس زیبایی نیز تابع احساس و ادراک انسانی بوده و لذا سوبژکتیو خواهد شد. کانت اصول و مبانی سوبژکتیویسم دکارتی را تحکیم نموده و معنای سوبژکتیویسم دکارتی در ظهور مفاهیم اصلی، در هنر و زیباشناسی کانت تأثیر به‌سزایی داشته است. کانت با فلسفه استعلایی‌اش، بنیان‌گذار رویکرد سوبژکتیو در تجربه امر زیبا و داوری ذوقی است. اهتمام نویسنده این مقاله، بیان سیر تطور در تعریف و مفهوم زیباشناسی (استتیک) و ارتباط آن با علم، فلسفه و هنر در عصر روشنگری است تا افتراق و اشتراک مؤلفه‌های نظری آن‌ها را مشخص نماید. این تحقیق با استفاده از ابزار کتابخانه‌ای و با روش توصیفی - تحلیلی، به تأمل و بازخوانی متون کانت و نیچه و نیز آثار مفسرانشان می‌پردازد و ریشۀ زیباشناسی مدرن را در آرای دکارت و مبانی سوبژکتیویستی او می‌یابد. از نظر کانت زیبایی آن است که لذتی بیافریند، رها از بهره و سود، بی‌مفهوم و همگانی که غایتی بی‌هدف باشد، اما نیچه این تعریف کانت از زیبایی را نمی‌پذیرد، نیچه به‌طعنه از جدایی انداختن کانت میان زیبایی، با قلمرو فایده، لذت و خوبی، با عنوان «زیبایی فی‌نفسه» یاد می‌کند و آن را کلمه‌ای تو خالی می‌خواند و می‌گوید زیبایی مبنی بر نگرش بی‌غرضانه، یعنی اختگی هنری؛ زیرا از دید نیچه، هنر، انگیزش‌گر بزرگی در زندگی است. هنر در برابر پوچی زندگی می‌ایستد.
اهداف پژوهش:

بررسی تلقی کانت و نیچه از سوبژکتیوبودن امر زیبا.
بررسی شاخصه‌های هنر در اندیشۀ کانت و نیچه.

سؤالات پژوهش:

ﻋﻨﺎﺻﺮ زﯾﺒﺎﺷﻨﺎﺳﯽ در دیدگاه کانت و نیچه ﮐﺪام‌اند؟
هنر در دیدگاه کانت و نیچه دارای چه مشخصاتی است؟
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Art and Aesthetic Characteristics from the Perspectives of Kant and Nietzsche

نویسندگان English

Rozita Rashedi 1
Mohammad Shokry 2
Ali Moradkhani 3
1 PhD student in philosophy of art, Department of Philosophy, Faculty of Humanities, Islamic Azad University, North Tehran branch, Tehran, Iran.
2 Assistant Professor, Department of Philosophy, Faculty of Humanities, North Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
3 3 Associate Professor, Department of Philosophy, Faculty of Humanities, Islamic Azad University, North Tehran Branch, Tehran, Iran.
چکیده English

Kant and Nietzsche are influential philosophers in the field of aesthetics. In Cartesian philosophy, man gains primacy as the subject—that is, the reference point for existence and truth becomes the subject. Consequently, beauty is subordinated to human feeling and perception, rendering it subjective. Kant consolidates the principles of Cartesian subjectivism, and the meaning of Cartesian subjectivism significantly influences the emergence of key concepts in Kant’s aesthetics. Through his transcendental philosophy, Kant establishes the subjective approach to the experience of beauty and aesthetic judgment. This article traces the evolution of aesthetics (esthetics) and its relationship with science, philosophy, and art during the Enlightenment, identifying points of convergence and divergence in their theoretical components. Using library resources and a descriptive-analytical method, the study reflects on and reinterprets the texts of Kant and Nietzsche, as well as their commentators, locating the roots of modern aesthetics in Descartes’ thought and his subjectivist foundations. For Kant, beauty is that which produces pleasure—disinterested, purposeless, universal, and devoid of utility. Nietzsche, however, rejects this Kantian definition, ironically referring to Kant’s separation of beauty from utility, pleasure, and goodness as "beauty in itself," dismissing it as an empty term. Nietzsche argues that disinterested aesthetic contemplation amounts to artistic castration, as he views art as a vital force against life’s absurdity.
Research Objectives:

Examining Kant’s and Nietzsche’s conceptions of the subjectivity of beauty.
Analyzing the characteristics of art in Kant’s and Nietzsche’s thought.

Research Questions:

What are the aesthetic elements in Kant’s and Nietzsche’s perspectives?
How is art defined in Kant’s and Nietzsche’s views?

کلیدواژه‌ها English

Aesthetics
Subjectivism
Kant
Nietzsche
Descartes
احمدی، بابک. (۱۳۸۶). حقیقت و زیبایی، درس‌های فلسفه هنر. تهران: نشر مرکز.
افلاطون. (۱۳۶۱). پنج رساله. ترجمه: محمود صناعی، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
بووی، اندرو. (۱۳۸۵). زیبایی‌شناسی و ذهنیت از کانت تا نیچه، فریبرز مجیدی، تهران، فرهنگستان هنر.
پازوکی، شهرام. (۱۳۸۱). «تأثیر تفکر دکارت در ظهور نظریات جدید هنری». فصلنامه خیال، شماره ۱، .۹۸-۱۰۷.
پازوکی، شهرام؛ ضیمران، محمد. (۱۳۸۳). «کانت و زیباشناسی مدرن». مجله کتاب ماه و ادبیات و فلسفه، ۱۱۴-۱۲۵.
پیرسن، کیت. (۱۳۷۵). هیچ‌انگار تمام‌عیار. ترجمه حکیمی، محسن، تهران، انتشارات خجسته.
دکارت، رنه. (۱۳۹۴). تأملات در فلسفه اولی. ترجمه: احمد احمدی، چاپ دوازدهم، تهران: انتشارات دانشگاهی.
حسینی، حسن. (۱۳۸۷). «کانت از نگاه نیچه». فصلنامه اندیشه، شماره دوازدهم و سیزدهم، ۱۸۱-۱۹۴.
رحمانیان، احمد. (۱۳۹۱). «تاریخ استتیک به روایت مارتین هایدگر». فصلنامه کیمیای هنر، شماره ۴، ۳۵-۵۰.
دولت یاری، یزدان؛ محمدی، روح‌لله. (۱۳۸۹). «مبحث اخلاق در آثار فریدریش نیچه». پژوهشگاه علوم انسانی مطالعات فرهنگی، شماره دوم، ۶۹-۹۵.
فولادی، عقیل. (۱۳۹۳). «خیال و ابژکتیویته در نقد اول کانت در فصلنامه هستی و شناخت». (نامه مفید)، شماره ۲، 98-79.
کاپلستون، فردریک چارلز. (۱۳۸۸). تاریخ فلسفه: از دکارت تا لایبنیتس. ترجمه: سید جلال‌الدین مجتبوی، جلد چهارم، چاپ چهارم، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
---------------------. (۱۳۹۳). تاریخ فلسفه: یونان و روم. ترجمه: غلامرضا اعوانی، جلد اول، چاپ دهم، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
-------------------. (۱۳۹۵). تاریخ فلسفه: از ولف تا کانت. ترجمه: اسماعیل سعادت، منوچهر بزرگمهر، جلد ششم، چاپ نهم، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
کاسیرر، ارنست. (۱۳۸۹). فلسفه روشنگری. ترجمه: یدالله موقن، تهران: نیلوفر.
کانت، امانوئل. (۱۳۹۴). نقد عقل محض، ترجمه: بهروز نظری، چاپ اول، تهران: انتشارات ققنوس.
-----------. (۱۳۸۶). نقد قوه حکم. ترجمه: عبدالکریم رشیدیان، تهران: نشر نی.
مختاباد امرئی، سید مصطفی. (۱۳۹۹). «زیبایی‌شناسی و خلاقیت در مکتب «پست‌مدرنیسم» با تأکید بر الگوی مونتاژ در هنر معاصر ایران». فصلنامه هنر اسلامی، شماره ۳۸، ۲۴۵-۲۶۳.
نیچه، فریدریش. (۱۳۹۶). اراده قدرت. ترجمه: مجید شریف، تهران: نشر جامی.
-------------. (۱۳۷۷). خواست و اراده معطوف به قدرت. ترجمه: رؤیا منجم، تهران: نشر مس.
هوسرل، ادموند. (۱۳۸۶). تأملات دکارتی، مقدمه‌ای بر پدیده‌شناسی. ترجمه: عبدالکریم رشیدیان، چاپ سوم، تهران: انتشارات نی.
Burgin, Victor. (2011). Interviews and Interventions about Art: The University of Chicago Press
Burgin, Victor. (1986). The End of Art Theory: Criticism and Postmodernity: The University of Chicago Press
E.S Haldane and G. T. R. Ross. (1967). The philosophical Works of Descartes: Cambridge University Press.
Hume, David. (2007). "A Treatise of Human Nature, Book I, Part I, SectionVI", in the Philosophical Works of David Hume, Volume I, Edinburgh.
Kant, Immanuel. (2000). Critique of Pure Reason, translated by Paul Guyer and Allen W. Wood, Cambridge: Cambridge University Press.
Kant, Immanuel. (2000). Critique of the Power of Judgment, edited by Paul Guyer, translated By Paul Guyer and Eric Matthews, Cambridge: Cambridge University Press.
Kant, Immanuel. (1999) Correspondenc, translated and edited by Arnulf Zweig, Cambridge: Cambridge University Press.
Kant, Immanuel. (1999). "Critique of Practical Reason", in Practical Philosophy, translated and Edited by Mary J. Gregor, Cambridge: Cambridge University Press.
Kant. Immanuel. (1997). Critique of pure Reaso: Cambridge University. Cottingham. (1991): The Phiosophical Writings of Writing of Descartes. Vol.III. Oxford: Clarendon Press.
Kearney, Richard. (2003). The Wake of Imagination, London: Routledge.
Kim, Atkins. (2005). Self and Subjectivity. Black well publishing: Cambridge University Press.
Nietzsche, F. (1967). The Will to power, Traw.Kaufmann, New York: The University of Chicago Press.