مطالعات هنر اسلامی

مطالعات هنر اسلامی

بررسی رنگ و نقش گبردوزی و پته‌دوزی و کاربرد آنها در بسته‌بندی منسوجات ایرانی: رویکردی نو در هنر اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
کارشناسی ارشد ارتباط تصویری، گروه هنر، پردیس بین‌المللی فارابی، دانشگاه هنر، تهران، ایران.
10.22034/ias.2024.455268.2367
چکیده
هنر گبردوزی و پته‌دوزی ازجمله شیوه‌های آراستن سطوح منسوجات با قدمت بسیار طولانی هستند که نقوش نمادین، رنگ‌ها،  نوع کاربری این موارد همگی حکایت از ارتباط این هنرها با باورها و فرهنگ مرسوم دارد که در نهایت امر، به مدد سوزن‌نخ‌هایی الوان به منصه ظهور می‌رسند. این هنر شیوای کهن در آراستن منسوجات در میان ایرانیان است که با عناصر بصری متعددی همچون نقش و رنگ و همچنین فرهنگ، اعتقادات و باورهای رایج در ارتباط هست که شناسایی آن‌ها می‌تواند نقش بسیار ارزنده‌ای در بسته‌بندی محصولات فرهنگی و صنایع‌دستی داشته باشد که به‌نظر می‌رسد که رو به فراموشی است. ازاین‌رو، در این مطالعه که داده‌های آن به شیوۀ مشاهده و مطالعه کتابخانه‌ای - اسنادی جمع‌آوری‌شده است، با رویکردی توصیفی - تحلیلی به معرفی و شناخت ویژگی‌های بصری موجود در نقوش هنر گبردوزی و پته‌دوزی منطقه کرمان اقدام گردیده و رابطۀ میان نقوش، رنگ‌ها و فرم‌های هنر پته‌دوزی و گبردوزی مورد کنکاش قرار گرفت. نتایج حاصل از بررسی‌ها نشان داد که اعتقادات مردم و اقلیم منطقه در شکل‌گیری نقش‌ها و رنگ‌های این دو هنر، جایگاه ویژه‌ای داشته و استفاده از پارچه‌ها و نخ‌های الوان را نوعی تکلیف دینی دانسته و شاد بودن را ایزدی و بهشتی و غم و اندوه، اهریمنی شمرده می‌شود. در این هنر، سعی هنرمند در استفاده از رنگ‌های شاد، ایجاد تصویری آرمانی از طبیعت با نقش‌پردازی بهشت‌گونه است که ضمن محافظت از محصول، قابلیت فراوانی در بسته‌بندی کالاهای هنری و ایجاد ارزش‌افزوده بالا دارد.
اهداف پژوهش:
1 .معرفی و شناخت ویژگی‌های بصری موجود در نقوش هنرگبردوزی و پته‌دوزی.
2. شناخت رنگ‌ها و کنتراست‌های موجود در هنر گبردوزی و پته‌دوزی.
سؤالات پژوهش:
1. ویژگی‌های بصری موجود در نقوش هنرهای گبردوزی و پته‌دوزی چیست؟
2. رنگ‌ها، کنتراست‌ها و هارمونی‌های موجود در این دو هنر بیشتر چه ویژگی و کاربردی در بسته‌بندی منسوجات ایرانی دارد؟
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Examining the Color and Motifs of Gaberdouzi and Patedouzi and Their Application in the Packaging of Iranian Textiles: A Novel Approach in Islamic Art

نویسنده English

Azade Alavi Talab
Master of Visual Communication, Department of Art, Farabi International Campus, Art university, Tehran, Iran.
چکیده English

The arts of Gaberdouzi and Patedouzi are among the methods of adorning textile surfaces with a very long history. Their symbolic motifs, colors, and applications all signify the connection of these arts with prevalent beliefs and culture, ultimately brought to manifestation through vibrant needle and thread. This eloquent ancient art of adorning textiles among Iranians is connected with numerous visual elements such as motif and color, as well as culture, beliefs, and prevalent convictions. Identifying these can play a very valuable role in the packaging of cultural products and handicrafts, which appear to be fading into oblivion. Therefore, in this study, whose data was collected through observation and library-documentary methods, a descriptive-analytical approach has been adopted to introduce and recognize the visual characteristics present in the motifs of the Gaberdouzi and Patedouzi art of the Kerman region, and the relationship between the motifs, colors, and forms of Patedouzi and Gaberdouzi art has been explored. The results of the investigations revealed that the beliefs of the people and the region's climate held a special place in the formation of the motifs and colors of these two arts, considering the use of colorful fabrics and threads a kind of religious duty, and viewing happiness as divine and heavenly, and grief and sorrow as demonic. In this art, the artist strives, through the use of cheerful colors, to create an ideal image of nature with paradisiacal motifs, which, while protecting the product, has great potential in packaging artistic goods and creating high added value.

Research Objectives:

1.     Introducing and recognizing the visual characteristics present in the motifs of Gaberdouzi and Patedouzi art.
2.     Recognizing the colors and contrasts present in Gaberdouzi and Patedouzi art.


Research Questions:
1.     What are the visual characteristics present in the motifs of Gaberdouzi and Patedouzi arts?
2.     What characteristics and applications do the colors, contrasts, and harmonies present in these two arts primarily have in the packaging of Iranian textiles?
 

کلیدواژه‌ها English

Handicrafts
Gaberdouzi Art
Patedouzi Art
Iranian Textiles
Packaging
اسفندیار، صبا. (1379). نگرشی بر روند سوزن‌دوزی‌های ایرانی. چاپ دوم. تهران: انتشارات منتخب صبا.
اشعری، سمیرا؛ حسن‌پور، محسن. (1394). «آسیب‌شناسی طراحی بسته­بندی در محصولات صنایع­دستی صادراتی ایران». کنفرانس بین‌المللی بسته‌بندی، صنایع‌دستی و توسعه پایدار.
اقدسی، زینب؛ ساربان‌ها، مریم؛ فخرآور، معین. (1394). «بسته‌بندی ارزان قیمت صنایع‌دستی جایگزین روش‌های موجود به همراه تجربه کاربری متفاوت». اولین کنفرانس بین‌المللی بسته‌بندی صنایع‌دستی و توسعه پایدار. 28 اردیبهشت ماه. 7-1.
آذرپاد، حسن؛ حشمتی رضوی، فضل‌الله. (1372). فرش‌نامه ایران. تهران: انتشارات مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی (پژوهشگاه).
باقری، طاهره. (1402). دنیای هنر پته‌دوزی. چاپ ششم. تهران: انتشارات بین‌المللی حافظ.
بختیاری‌فرد، حمیدرضا. (1388). رنگ و ارتباطات. تهران: انتشارات فخراکیا.
پنجه‌باشی، الهه؛ زمانی، پریا. (1394). «بررسی تاثیرات بسته‌بندی در اقتصاد هنر». نشریه پژوهش هنر، شماره 9.  97-104.
تهامی، مریم. (1387). پته: تاریخچه و آموزش پته‌دوزی. چاپ اول، تهران: انتشارات کلهر.
حصوری، علی. (1381). مبانی طراحی سنتی در ایران. تهران: انتشارات چشمه.
خان که مهدی؛ حاجی قاسمی، زهرا؛ هوشیار، مهران. (1400). «مطالعه تطبیقی نقوش و انواع سوزن‌دوزی در پوشاک زنان و مردان دربار قاجار». نشریه هنرهای صناعی ایران، 4(1). 169- 157.
رئیس دانا، شادی. (1384). طراحی بسته‌بندی. چاپ اول. تهران: انتشارات نوردان.
سلطان‌زاده زرندی، سارا. (1396). «مطالعه تطبیقی طرح و نقش سوزن‌دوزی کرمان و بلوچ». اولین کنفرانس ملی نمادشناسی در هنر ایران با محوریت هنرهای بومی، بجنورد، دانشگاه بجنورد.
سلطانی، سیمین. (1374). «بررسی عوامل مؤثر در طراحی بسته­بندی محصولات صنایع­دستی». پایان­نامه کارشناسی، تهران، دانشگاه هنر.
سماک جلالی، مریم. (1401). «سوزن‌دوزی ایرانی / زرتشتی دوزی یا گبردوزی». پایگاه خبری بام میبد. تاریخ دسترسی به خبر: 1/2/1403. لینک دسترسی به متن: https://bamemeybod.ir/5224/
صداقتیان حکاک، نسرین. (1394). «آسیب‌شناسی الگوهای هویت‌پرداز در طراحی گرافیکی بسته‌بندی‌های صنایع‌دستی ایران». کنفرانس بین‌المللی بسته‌بندی، صنایع‌دستی و توسعه پایدار.
طالب‌پور، فریده؛ جعفری‌راد، نجمه. (1397). «بررسی نقوش، نمادها و ریشه‌یابی آن‌ها در پته معاصر کرمان». نشریه جلوه هنر، 10(1). 100- 87.
کاظمی اسفه، نگار. (1395). «بهره‌گیری ازنقوش و سوزن‌دوزی پته کرمان در طراحی لباس ایرانی _اسلامی». همایش کنگره پیشگامان پیشرفت؛ دهمین دوره. مجموعه آثار و مقالات برگزیده دهمین کنگره پیشگامان پیشرفت، 143- 135.
عابدینی، اعظم. (1394). مبانی طراحی لباس. چاپ سوم، تهران: انتشارات کتاب آبان.
فلسفی، نجمه. (1389). پته‌دوزی. چاپ اول. تهران: انتشارات ودیعت.
قاسم‌خانی، سیما. (1389). بسته­بندی صادراتی محصولات صنایع­دستی، چاپ اول. تهران: شرکت چاپ و نشر بازرگانی.
کرمانی، فرزان. (1385). نگاهی به طراحی بسته­بندی، تهران: انتشارات کارین.
کریمی‌پور، زهرا؛ شریف‌زاده، محمدرضا. (1396).  «مؤلفه‌های فرهنگ محور در طراحی بسته‌بندی صنایع‌دستی ایران». هنرهای صناعی اسلامی، 2(1). 76- 67.
کشاورز، گلناز، جوادی، شهره. (1398). «انتزاع نمادین در زیبایی‌شناسی هنر بلوچستان نمونه موردی: سوزن‌دوزی بلوچ». نشریه علمی باغ نظر، 16(79)، 14- 5.
مجله هنری دیپیا. (1403). «بسته‌بندی صنایع‌دستی». تاریخ دسترسی به متن 1/2/1403. لینک دسترسی به تارنما: https://blog.dipia.ir/
مزداپور، کتایون؛ مزداپور، شیرین. (1396). بازآرائی گل و نقش. تهران: انتشارات پژوهشکده هنر.
نوری، مهتاب. (1384). «بسته­بندی صنایع­دستی برای صادرات). پایان­نامه کارشناسی، تهران، دانشگاه هنر.
یاوری، حسین؛ منصوری، آنیتا و سلطانی، شریعه. (1390). آشنایی با هنرهای سنتی ایران، ج. 3، تهران: انتشارات آذر.
یساولی، جواد. (1375). مقدمه‌ای بر شناخت قالی ایران، چاپ دوم، تهران: انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.