ابراهیمی، المیرا (۱۴۰۳). "بررسی ابعاد عملکردی تزیینات سنتی در معماری ایرانی"،کنفرانس بینالمللی معماری، شهرسازی، هنر، طراحی صنعتی، ساخت و فناوری حکمت بنیان، ایران: تبریز. https://www.icahu.com/fa/
آذری، مهدی (۱۳۹۹). "تدوین الگوی توسعه شهری کمکربن با تأکید بر فرم شهری در شهرهای میانه اندام (نمونه موردی: شهر زنجان) ". رساله دکتری. دانشکده علومانسانی. دانشگاه زنجان.
آقا محمدی، سمیه و مسروری جنت، ندا (۱۴۰۰). "بررسی تأثیر حیاط مرکزی در معماری ایران با رویکرد توسعه پایدار"،کنفرانس ملی معماری، عمران، شهرسازی و افقهای هنر اسلامی در بیانیه گام دوم انقلاب، ایران: تبریز. https://www.symposia.ir/ICACU01
برزگر بریس، رویا، و یوسفی تذکر، مسعود (۱۴۰۰). "بررسی تأثیر اقلیم بر شکلگیری مساجد در مناطق سرد و کوهستانی (نمونه موردی: مسجد کبود تبریز و مسجد جامع همدان) ". کنفرانس ملی معماری، عمران، شهرسازی و افقهای هنر اسلامی در بیانیه گام دوم انقلاب، ایران: تبریز. https://www.symposia.ir/ICACU01
برزگر مروستی، زهرا، و مفیدی شمیرانی، سید مجید (۱۳۸۹). "چگونگی بهرهگیری از توده زمین در معماری بومی جهان بهمثابه یکی از تکنیکهای سرمایش ایستا در بنا". فصلنامه باغ نظر، ۷(۱۵)، ۱۳-۲۶. https://www.bagh-sj.com/article_9.html
پور شعبانیان، زهرا (۱۳۹۶). "تحلیلی بر الگوی ساختاری مساجد شهر همدان از قرون میانه اسلامی تا اواخر دوران قاجار". رساله دکتری. دانشکده ادبیات و علومانسانی. دانشگاه علوم و تحقیقات تهران.
پور شعبانیان، زهرا، مرتضایی، محمد، و خمسه، هایده (۱۳۹۷). "بازشناسی و تحلیل معماری مسجد جامع همدان". فصلنامه مطالعات باستانشناسی پارسه، ۲(۵)، ۱۱۱-۱۲۶. http://dx.doi.org/10.30699/PJAS.2.5.111
پیرنیا، محمدکریم؛ (۱۳۹۸)، «سبکشناسی معماری ایران»، تألیف دکتر غلامحسین معماریان، چاپ ۲۱، تهران: نشر گلجام، سروش دانش.
تاجبخشیان، امین، محب علی، امین (۱۳۸۷). طرح مرمت ایوان جنوبی مسجد جامع همدان. همدان: سازمان میراثفرهنگی.
حاجی قاسمی، کامبیز (۱۳۹۱). "شاخصههای معماری اسلامی ایران"مجله صفه، ۲۲(۳) پیاپی ۵۸، 5-۱۸. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.1683870.1391.22.3.1.0
حسینی، سید اصغر، افشاری، محمدعلی، و صیادی، م. (1399). "بررسی نتایج روشها و شاخصهای آسایش اقلیمی در معماری همساز با اقلیم شهر زنجان". دهمین همایش سراسری محیطزیست انرژی و منابع طبیعی پایدار، ایران: تهران. https://www. ymposia.ir/ECONF10
حیدری، محمدجواد، پورمحمدی، محمدرضا، جمالی، فیروز، و لطفی، فاطمه. (۱۳۹۱). "ارزیابی زیست اقلیم انسانی شهر زنجان و نقش آن در طراحی مسکن". نگرشهای نو در جغرافیای انسانی، ۲(۴: ( ۸۳-۱۰۲. https://dorl.net/dor/20.1001.1.66972251.1391.4.2.6.4
خداداد مترجم، حدیث، یزدانفر، سید عباس، و حسینی، سید باقر (1394). "شناخت مؤلفههای انعطافپذیری در مسکن سنتی زنجان". همایش ملی معماری و شهرسازی بومی، ایران: یزد. https://www.symposia.ir/BOOMCONF01
راپوپورت، ایماس (۱۳۹۵). انسانشناسی مسکن، مترجم خسرو افضلیان، چاپ سوم، مشهد: انتشارات کتابکده کسری.
رازجویان، محمود (۱۳۸۹). آسایش در پناه معماری همساز با اقلیم، تهران: انتشارات دانشگاه شهید بهشتی.
رجائی، آیدا، و شهبازی، مجید (۱۳۹۴). "ارزیابی اقلیم و معماری پایدار مناطق سرد مطالعه موردی شهر زنجان". سومین کنگره بینالمللی عمران، معماری و توسعه شهری، ایران: تهران. https://www.symposia.ir/ICSAU03
رمضانی، سولماز (۱۳۹۵). "طراحی شهرک مسکونی با رویکرد کاهش مصرف انرژی با استفاده از طراحی همساز با اقلیم در شهر زنجان". پایاننامه کارشناسیارشد. دانشکده معماری و هنر. دانشگاه کاشان.
سلطانزاده، حسین (۱۳۹۲). فضاهای شهری در بافت تاریخی ایران، چاپ پنجم، تهران: دفتر پژوهشهای فرهنگی.
سلیمی بایقراء، مهین، مخبر تکمهداش، مهدیه، یاری، محمد، محمدی، بابک و زارع آقدرق، نگین (۱۴۰۲). "بررسی مساجد دوره قاجار در تاریخ معماری گذشته ایران (مطالعه موردی: حکومت ۱۴۶ساله سلطنت قاجاریان) ". اولین کنفرانس بینالمللی طراحی در مهندسی عمران، معماری و شهرسازی، آذربایجان: باکو. https://www.symposia.ir/DCAUCONF01
شقاقی، شهریار (۱۳۸۳)."انرژی پاک در خانه، راهکاری برای کاهش مصرف سوخت". مجله شهرداریها، ۶(۷۰)، ۶۵-۶۸. https://www. agiran.com/volume/25207
شقاقی، شهریار، و مفیدی شمیرانی، سید مجید (۱۳۸۷). "رابطه توسعه پایدار و طراحی اقلیمی بناهای منطقه سرد و خشک (مورد مطالعاتی تبریز) ". علوم و تکنولوژی محیطزیست، ۱۰(۳)، ۱۰۵-۱۲۰. https://sid.ir/paper/458612/fa
شهبازی شیران، حبیب (1401). "تحلیل ساختار کالبدی و تزییناتی مسجد جمعه اردبیل". مطالعات باستانشناسی پارسه، ۶)۲۱(:۲۴۳-۲۷۱ . https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.26455048.1401.6.21.10.7
صابرنژاد، ژاله، و حیدری جوان، اباذر (1394). "بررسی نقش اقلیم در شکلگیری عناصر معماری مساجد مناطق سرد کوهستانی (نمونه موردی مساجد شهر همدان) ". همایش ملی معماری و شهرسازی بومی، ایران، یزد. https://www.symposia.ir/BOOMCONF01
صارمی، محمدرضا، و قربانینیا، انسیه (1394). "تفاوت شکل و فرم معماری مساجد در دو اقلیم گرم و خشک - سرد و کوهستانی". کنفرانس بینالمللی یافتههای نوین پژوهشی در علوم، مهندسی و فناوری با محوریت پژوهشهای نیازمحور، ایران: مشهد. https://www.symposia.ir/ICMRS01
طاهباز، منصوره، جلیلیان، شهربانو (۱۳۹۷). اصول طراحی همساز با اقلیم در ایران با رویکرد معماری مسجد، چاپ دوم، تهران: دانشگاه شهید بهشتی.
عباسی، فاطمه، مفیدی شمیرانی، سید مجید، و موسوی، حمیدرضا (1402). "تیپشناسی معماری بناهای مسکونی میان اقلیمهای سرد کوهستانی (نمونه موردی خانههای تاریخی اردبیل، همدان و زنجان) ". مطالعات هنر اسلامی، ۲۰(۵۲)، ۵۰۳-۵۲۱. doi: 10.22034/ias.2023.388037.2171
عرب، کاظم (۱۳۷۵). "مسجد جامع همدان". دوماهنامه دینی - فرهنگی و اجتماعی، ۵(۲۵)،۵۰-۵۵.
فرجی، عبدالله، و محمدی، محمد (۱۳۹۵). "بررسی تأثیر اقلیم بر معماری شهر زنجان با استفاده از شاخصهای زیستاقلیمی". چهارمین کنفرانس ملی توسعه پایدار در علوم جغرافیا و برنامهریزی، معماری و شهرسازی، ایران: تهران. https://www.symposia.ir/GPACONF04
فرهاد، شراره، و کاشانی، اریک (۱۳۸۸). "معماری پایدار". فصلنامه نماد گلستان، پیاپی ۱۲، ۲۵-۲۷. https://www.magiran.com/p691959
قبادیان، وحید (۱۳۸۹). بررسی اقلیمی ابنیه سنتی ایران، چاپ ششم، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
کبیر صابر محمدباقر، امیرمحمدی، امیر (۱۳۹۸). "طبیعت، سیاست و معماری؛ بازخوانی برهمکنش مؤلفههای طبیعت، سیاست و فرهنگ در فرایند آفرینش معماری مسجد کبود تبریز". پژوهشهای معماری اسلامی، ۷ (۱):۱۰۸-۸۹. http://jria. ust.ac.ir/articlehttps://jria.iust.ac.ir/article-1-1131-fa.html
کسمایی، مرتضی (۱۳۸۵). پهنهبندی و راهنمای طراحی اقلیمی استان آذربایجان شرقی (اقلیم سرد)، تهران: مرکز تحقیقات ساختمان و مسکن.
کسمایی، مرتضی (۱۳۹۲). اقلیم و معماری، چاپ پنجم، تهران: انتشارات خاک.
لقمانی، مهدیس (۱۴۰۰). "طراحی یک سکونتگاه محلی با استفاده از زبان الگوها در شهر زنجان بهمنظور ارتقای حیات مدنی"، پایاننامه کارشناسیارشد. دانشکده مهندسی. دانشگاه زنجان.
محمدزاده، نیلوفر، و جوادی، مصطفی (۱۳۹۵). "نقش اقلیم در شکلگیری مساجد سنتی ایران"، اولین کنفرانس ملی معماری اسلامی، میراث شهری و توسعه پایدار، ایران: تهران. https://www.symposia.ir/IUSD01
مدیری، مهدی، خزایی، مهدی، و مدیری، احسان (۱۳۹۴). "بررسی شاخصهای آسایش اقلیمی و طراحی معماری همساز با اقلیم شهر زنجان". نگرشهای نو در جغرافیای انسانی، شماره ۲۸، ۱۷۹-۱۹۰. http://noo.rs/NnDiI
ملازاده، کاظم، و محمدی، مریم (۱۳۷۹). دائرةالمعارف بناهای تاریخی ایران در دوره اسلامی: مساجد تاریخی (جلد سوم)، چاپ دوم، تهران: انتشارات سوره مهر.
ملکحسینی، عباس، و درگاهی، محمدمهدی (۱۳۸۹). "تحلیل ویژگیهای اصول معماری همساز با اقلیم سرد (مطالعه موردی شهر همدان) ". فصلنامه جغرافیایی چشمانداز زاگرس، ۲(۴)، ۲۳-۳۵. https://sid. r/paper/175738/fa
نامداری، محمدرضا، مشهدی، علی، و سینایی، آیلا (۱۴۰۲). "تقابل نحوه تأثیرگذاری فرهنگی و اقلیم بر کالبد معماری خانههای تاریخی دوران قاجار در اقلیمهای «سرد و کوهستانی» و «گرم و خشک» ". فصلنامه علمی معماری و شهرسازی صفه، 102 (۳)، ۲۷-۴۶. https://doi.org/10.48308/sofeh.2023.229641.1214
نژادابراهیمی، احد، حیدری، محمدجواد، و کینژاد، محمدعلی (۱۴۰۰). "رتبهبندی مناطق شهر زنجان با استفاده از شاخصهای بومیسازی شده شهر خلاق"، نگرشهای نو در جغرافیای انسانی، ۱۳(۳)، ۸۷-۱۰۸. https://dorl.net/dor/20.1001.1.66972251.1400.13.3.5.8
نصر، طاهره (سها) (۱۳۸۹). "معماری پایدار و ضرورت توجه به راهکارهای پایداری در معماری". نشریه راه و ساختمان، ۷ (پیاپی ۷۴)، ۳۲-۳۸. www.magiran.com/p805692
نقیزاده، محمد (۱۳۹۲). "جایگاه مسجد در طراحی شهر اسلامی"، کتاب ماه هنر، ۱۷۹، ۲۰-۳۹. www.magiran.com/p1147512
هیلن براند، رابرت (۱۳۹۳). معماری اسلامی، شکل، کارکرد و معنی، ترجمه دکتر باقر آیتالله زاده شیرازی، چاپ هفتم، تهران: انتشارات روزنه.
Alitajer, S., Shahabi, S. (2023). “Building Orientation; Climatic Adaptation Technique in The Vernacular Architecture of Cold Regions of Iran (Case Study: Vernacular Houses in Hamadan)”. Pazhoheshha-ye Bastan Shenasi Iran, 13(37), 361-333. https://doi.org/10.22084/nb.2023.27359.2546
Barry, R., Chorley, R., Barry, R.G. (2003). Atmosphere, Weather and Climate. 8th Edition, London and New York: Rutledge.
Coch, H. (1998). Chapter 4-Bioclimatism in vernacular architecture, Renewable and sustainable Energy Reviews, Pergamon, Elsevier, vol. 2(1-2), pp. 67-87. https://doi.org/10.1016/S1364-0321(98)00012-4
De Schiller, S., Evans, J.M. (2000). Urban Climate and Compact Cities in Developing Countries, Compact Cities. London: Routledge. https://doi.org/10.4324/9780203478622
Eskandari, H., Saedvandi, M., & Mahdavinejad, M. (2018). The impact of Iwan as a traditional shading device on the building energy consumption. Buildings, 8(1), 3. https://doi.org/10.3390/buildings8010003
Fadakari, M. M., & Andaroodi, E. (2024). Patterns in the spatial configuration of Sultani Mosques in the Qajar period: A comparative study using space syntax and layout-based analysis. Built Heritage, 8(1), 28. https://doi.org/10.1186/s43238-024-00141-4
Hussain, N. (2015). Islamic Architecture of Muslim rule in Kashmir; A study of some Mosques and Their Architectural styles and Preservation. International Journal of Multidisciplinary Research and Development. Vol. 2, Issue: 9, pp. 4-7. https://www.allsubjectjournal.com/assets/archives/2015/vol2issue9/2-8-156.pdf
Kamyab, H., Mahmoodi Zarand, M., & Nikpour, M. (2023). Investigating the effect of different proportions of Iwan and courtyard on thermal comfort. Iranian (Iranica) Journal of Energy & Environment, 14(2), 118-126. https://doi.org/10.5829/ijee.2023.34.1.01\
Marco Sala (1988) technology for modern architecture, Renewable and sustainable Energy Reviews, Pergamon, vol. 2, issue 1-2, pp.189-234. https://doi.org/10.1016/S1364-0321(98)00016-1
Poorahmadi, E., Khamseh, H., Saeedi, M.R. (2025). Investigating architectural index elements in the local mosques and the Jame Mosques (Case of study: historical mosques of Zanjan). Journal of Archeology and Archaeometry, 4(3), 11-41 https://doi.org/10.71647/jaa.2025.1129845.
Sayigh, A., Marafia, A.H. (1998), Chapter 1-Thermal comfort and the development of bioclimatic concept in building design, Renewable and sustainable Energy Reviews, Pergamon, Vol. 2, Issues 1–2, pp. 3-24. https://doi.org/10.1016/S1364-0321(98)00009-4
