مطالعات هنر اسلامی

مطالعات هنر اسلامی

«رویکرد ترجمانی متن به تصویر در دیوارنگاره‌های قاجاری یوسف و زلیخا با تکیه بر منظومه جامی: خوانشی بر مبنای هرمنوتیک گادامر»

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 'گروه فلسفه هنر، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان، ایران.
2 گروه فلسفه هنر، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان ، ایران.
3 گروه زبان‌های خارجی، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان ، ایران.
4 گروه فلسفه هنر، واحد رامسر، دانشگاه آزاد اسلامی، رامسر، ایران.
10.22034/ias.2026.585528.2467
چکیده
دیوارنگاره‌های روایی عصر قاجار، عرصه‌ای قابل‌تأمل از تعامل و درهم‌تنیدگی ادبیات و هنرهای تجسمی به شمار می‌آیند. پژوهش حاضر با تمرکز بر منظومه «یوسف و زلیخا» اثر عبدالرحمان جامی، چگونگی ترجمان تفسیری متن به تصویر را در این دسته از آثار، بر مبنای هرمنوتیک فلسفی هانس گئورگ گادامر واکاوی می‌کند. دغدغه اصلی این مطالعه، گذر از خوانش‌های صرفاً زیباشناختی و بررسی ماهیت «رخداد معنا» در مسیر گذار از کلام به نگاره دیواری است. بر این اساس، با بهره‌گیری از روش کیفی-تفسیری و با ابتناء بر مفاهیم بنیادینی چون «آمیزش افق‌ها» و «دیالکتیک پرسش و پاسخ»، جامعه آماری شامل ۳۵ دیوارنگاره شناسایی‌شده مورد بررسی قرار گرفت که از این میان، ۸ اثر شاخص به شیوه نمونه‌گیری هدفمند انتخاب و تحلیل شد. یافته‌های پژوهش حاکی از آن است که دیوارنگار عصر قاجار، تصویرگر منفعل روایات ادبی نبوده، بلکه در مقام یک مفسر فعال وارد عمل شده است. در این فرایند، اثر هنری از سطح یک بازنمایی خطی فراتر رفته و خصلتی گشوده می‌یابد؛ به‌نحوی که با درهم‌آمیختن افق متن جامی با افق ذهنی نقاش و در نهایت افق مخاطب، تجربه هرمنوتیکی تازه‌ای رقم می‌خورد و جریان فهم در پیوندی زنده و ناگسستنی با سنت ادبی تداوم می‌یابد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

The Text-to-Image Translational Approach in Qajar Murals of Yusuf and Zulaikha Based on Jami’s Poem: A Gadamerian Hermeneutic Reading

نویسندگان English

Sara Azimi 1
Ardalani Hossein Ardalani 2
Abbas Mehrpooya 3
Nafiseh Namadianpour 4
1 Department of Philosophy of Art, Ha.C., Islamic Azad University, Hamedan, Iran.
2 Department of Philosophy of Art, Ha.C., Islamic Azad University, Hamedan, Iran
3 Department of Foreign Languages, Ha.C., Islamic Azad University, Hamedan, Iran
4 Department of Philosophy of Art, Ram.C., Islamic Azad University, Ramsar, Iran
چکیده English

Qajar narrative murals represent a compelling domain of interaction and intertwining between literature and the visual arts. Focusing on Jami’s poem Yusuf and Zulaikha, this study investigates the interpretive translation of text into image in these artworks based on Hans-Georg Gadamer’s philosophical hermeneutics. The primary concern of this research is to move beyond purely aesthetic readings and examine the nature of the “event of meaning” in the transition from word to mural. Accordingly, employing a qualitative-interpretive methodology grounded in fundamental concepts such as the “fusion of horizons” and the “dialectic of question and answer,” a total of 35 identified murals were reviewed, from which 8 prominent works were purposively sampled and analyzed. The findings indicate that the Qajar muralist was not a passive illustrator of literary narratives, but rather acted as an active interpreter. In this process, the artwork transcends linear representation and acquires an open character; by fusing the horizon of Jami’s text with the cognitive horizon of the artist and, ultimately, the horizon of the audience, a novel hermeneutic experience is forged, and the flow of understanding continues in a living, inextricable bond with the literary tradition.

کلیدواژه‌ها English

Qajar Murals, Yusuf and Zulaikha, Jami&rsquo
s Poem, Gadamerian Hermeneutics