مطالعات هنر اسلامی

مطالعات هنر اسلامی

خردگرایی و علم گرایی مدرن در شعر شاعران مشروطه و انعکاس ان در معماری دوران پهلوی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد بناب، دانشگاه آزاد اسلامی، بناب، ایران.
10.22034/ias.2021.256791.1436
چکیده
«خردگرایی» و «علم‌گرایی» از مظاهر مدرنیته‌اند و دوران مدرن، بر پایة عقل استوار شده است. از منظر «خردگرایی مدرن»، نیروی عقل تنها منبع شناخت حقیقت است و بر این اساس، مدرنیسم شناخت شهودی و دیگر انواع شناخت را نمی‌پذیرد. مدرنیسم، اساس خود را بر علم‌گرایی جدید نهاده است و علوم عقلانی و طبیعی در این دوره ارج نهاده می‌شود. خردگرایی و علم‌گرایی به‌عنوان ارکان اساسی تمدن مدرن غربی، هم‌زمان با آشنایی ایرانیان در دورة مشروطه با غرب، در آراء و افکار روشنفکران و روشنگران این دوره دیده می‌شود. شاعران دورة مشروطه که پیشاهنگان روشنگری و روشنفکری در عصر مشروطه بودند هم‌زمان با دیدگاه‌های سیاسی-اجتماعی مدرن غربی، خردگرایی و علم‌گرایی را نیز در مرکز توجه خود قرارا داده‌اند. آن‌ها باور عمیق خود به خرد و عقلانیّت و علم و لزوم آموزش علوم عقلانی نوین را بیان داشته‌اند و دیدگاه‌های خردگرایانه و اعتقاد خود به علم و یافته‌های علمی را ابراز داشته‌اند. پژوهش حاضر تلاش دارد تا خردگرایی و علم‌گرایی را در شعر شاعران سرآمد مشروطه مورد پژوهش به روش توصیفی و تحلیلی و با تکیه بر داده‌های منابع کتابخانه‌ای انجام شده است. بررسی اجمالی در اشعار این شاعران، نشان از رسوخ گستردة اندیشه‌های نوگرایانه در مورد خردگرایی و علم‌گرایی در اشعار این شاعران دارد و شعر مشروطه را شعری خردگرا و علم‌گرا، نشان می‌دهد.
اهداف پژوهش:

واکاوی مظاهر خردگرایی و علم‌گرایی در شعر شاعران مشروطه.
بررسی مدرنیته و مظاهر علم‌گرایی در معماری دوران پهلوی.

سؤالات پژوهش:

خردگرایی و علم‌گرایی نوین در شعر شاعران دوره مشروطه چه بازتابی یافته است؟
مدرنیه و علم‌گرایی چه تأثیری بر معماری دوران پهلوی داشته است؟
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Modern rationalism and scientism and its manifestations in the poetry of the poets of the constitutional era

نویسندگان English

Farzaneh IrandoostAzar
Arash Moshfeghi
Department of Persian Language and Literature, Bonab Branch, Islamic Azad University, Bonab, Iran.

کلیدواژه‌ها English

Constitutional period
poetry
rationalism
scientism
ارکــون، محمــد. (1996م). تاریخیــۀ الفکــر العربــی الاســلامی؛ ترجمــه: هاشــم صــالح؛ چ دوم، لبنان، بیروت: مرکز الانماء القومی، المرکز الثقافی العربی.
استن مارک، میکائیل. (1377). علم‌گرایی چیست؟، ترجمة علی صباغیان، مجلّة رهیافت، شمارة19، صص103-92.
اعتصامی، پروین. (1381). دیوان اشعار، به کوشش دکتر حسن احمدی گیوی، چ ششم، تهران: قطره.
ایرج میرزا. (1353). تحقیق در احوال و آثار و افکار و اشعار ایرج‌میرزا، به اهتمام دکتر محمد جعفر محجوب، چ سوم، تهران: گلشن.
امیدواری، سمیه؛ امیدواری، مریم. (1393). «سیر تحول الگوی مدارس در دوره پهلوی اول، بررسی موردی مدارس استان یزد». اولین کنگره افق‌های جدید در معماری و شهرسازی.
بهمنی مطلق، یدالله و نجفی عرب، ملاحت. (1389). «بررسی و تحلیل سبک اشعار میرزادةعشقی»، فصلنامة سبک شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)، سال سوم، شماره سوم، شماره پیاپی9، صص 105-91.
بیگ‌زاده، خلیل و صفی‌زاده، علی. (1394). «بازنمایی اصول کلاسیسم و نئوکلاسیسم در شعر پروین اعتصامی». پژوهشنامة ادبیات تعلیمی، سال هفتم، شماره 28، صص 164-145.
دکارت، رنه. (1372). قواعد هدایت ذهن،ترجمة منوچهر صادقی، تهران: دانشگاه شهیدبهشتی. 
رودکــی ســمرقندی، ابوعبــداالله. (1385). دیــوان. براســاس نســخة اســتاد ســعید نفیســی وبراگینسکی. تهران: مؤسسه انتشارات نگاه.
ساوجی، محمد. (1388). «مدرنیته و پسامدرنیسم، فصلنامة سیاست». مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی، شماره 2، صص 192-171.
سبحانی تبریزی، جعفر و محمدرضایی، محمد. (1391). اندیشة اسلامی(2)، قم: دفتر نشر معارف.
شفیعی کدکنی، محمدرضا. (1380). ادوار شعر فارسی از مشروطیت تا سقوط سلطنت. تهران: سخن.
صفا، ذبیح‌الله. (1331). تاریخ علوم عقلی در تمدن اسلامی تا اواسط قرن پنجم، ج1، تهران، انتشارات دانشگاه تهران.
طوسى، خواجه نصیرالدین. (1363). روضة التسلیم، به تصحیح ولادیمیر ایوانف، تهران: نشر جامی.
عارف قزوینی، میرزا ابوالقاسم. (1342).دیوان، چ اول: چاپخانه مشرقی.
فرخی یزدی، محمد. (1380). مجموعه اشعار، تدوین مهدی اخوت- محمدعلی سپانلو، تهران: نگاه.
قبادیانی، ناصر خسرو. (1363). جامع‌الحکمتین, به تصحیح هانرى کربن و محمّد معین، تهران: انتشارات طهوری.
قبادیانی، ناصر خسرو. (1348). وجه دین، چ دوم، تهران: انتشارات کتابخانه طهورى.
قبادیانی، ناصر خسرو. (1378). دیوان اشعار، تصحیح مهدی محقق و مجتبی مینوی، تهران: دانشگاه تهران.
گیلانی، سید اشرف‌الدین. (1375). کلیّات، با مقدمه و اهتمام احمد اداره‌چی گیلانی، تهران: نگاه.
گیـدنز، آنتـونی. (1377). پیامـدهای مدرنیتـه. ترجمـة محسن ثلاثی، تهران: نشر مرکز.
لاهوتی، ابوالقاسم. (1358). دیوان اشعار، به اهتمام احمد بشیری، تهران: امیرکبیر.
لاهوتی، ابوالقاسم. (1946). دیوان، مسکو: اداره نشریات به زبان‌های خارجی مسکو.
محمدی، عرفان؛ ملایری، آرش. (1396). «بررسی تأثیرات معماری مدرن بر معماری دوره پهلوی دوم». سومین همایش بین‌المللی افق‌های نوین در مهندسی عمران، معماری و شهرسازی.
مشرف، مریم. (1390). «مفهوم تجدد و رویکرد نئوکلاسیک در دیوان پروین اعتصامی». پژوهشنامة ادبیات تعلیمی، ش 11، صص 152-.135
میرزاده عشقی، سید محمدرضا. (1357). کلیات مصور عشقی، چ هشتم، تهران: چاپخانه سپهر.
نوذری، حسـینعلی. (1379). صـورت‌بنـدی مدرنیتـه و پسـت‌مدرنیتـه: بسـترهـای تکـوین تاریخی و زمینه‌های تکامل اجتماعی؛ تهران: نقش جهان.
وصـفی، محمدرضـا. (1387). نومعتزلیـان: گفتگـو بـا نصـر حامـد ابوزیـد، عابـدالجابری،محمد ارکون، حسن حنفی؛ تهران: نگاه معاصر.
victor E. (2001). Taylor & Charles E. Winquist; Encyclopedia of postmodernism; RUTLEDGE.
E llis, John (2010). How Science Works: Evolution, Spri.