مطالعات هنر اسلامی

مطالعات هنر اسلامی

انعکاس ابعاد معنوی مراسم حج در ادبیات معاصر ایران در تطبیق با ابعاد معنوی ونمادین معماری کعبه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
امین سلیمان پور 1
محمد فاضلی 2
اکبر شعبانی 3
1 گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران
2 گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی ، مشهد، ایران
3 گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد نیشابور، دانشگاه آزاد اسلامی، نیشابور، ایران
10.22034/ias.2022.333128.1894
چکیده
از دیرباز تاکنون در شعر و ادب فارسی سفر به حج جایگاه والایی داشته است. هر یک از ادیبان و سخنوران و اندیشمندان در حوزه ادبیات از زاویه‌ای خاص به آن نگریسته‌اند و به نمایش شکوهمند آن واقف‌اند. حج نمایشی پرشکوه از اوج رهایی انسان موحد از قید تعلقات مادی و نفسانی و عرصۀ پیکار نفس اماره و لوامه و پیروزی نفس مطمئنه است میدان عشق به ایزد یکتا و اثبات یقین به توحید یگانگی الهی و ایثار و از خودگذشتگی و مبارزه با هرچه غیرخداست و زدودن تمام افکار غیرالهی و صاف‌کردن راه دل به سوی منبع حقیقت است. پیکاری که برای هدایت و فرماندهی آن حضرت حق در طول زندگی بشریت یکصدو بیست‌وچهار هزار پیامبر را مسئول رهبری قرار داده تا با تعهد به این مهم مسیر حق و رهبانیت الهی بدون هیچ شک و شبهه‌ای پیموده گردد. در این پیکار حق و باطل که سخت ترین مرحله خودسازی انسان وارسته و میثاق با حضرت حق است به نوعی انسان نفس اماره خویش را در تابوت جسم گذاشته و مرحله به مرحله تشییع می‌کند تا در قربانگاه قربانیش کند و آزاد و رها از هر قیدوبندی و تسلیم فرامین الهی و فارغ‌البال نردبان ترقی عبودیت و بندگی را طی نماید، در راستای تحقق این هدف والا و ارزشمند گام‌های مؤثر بردارد. در این پژوهش تلاش بر آن است که به شیوۀ کتابخانه‌ای، توصیفی و تحلیلی و به بهره‌مندی از اندیشۀ شاعران و ادیبان معاصر بیشتر پرده از این اسرار برداشته شود و حج‌گزاران الهی از طریق بینش ادبا و علما بهتر بافلسفه عظیم قربانی نفس آشنا شوند.
اهداف پژوهش:

شناخت ابعاد معنوی سفر حج چگونه در ادبیات معاصر.
بررسی ابعاد معنوی سفر حج در معماری کعبه.

سؤالات پژوهش:

ابعاد معنوی سفر حج چگونه در ادبیات معاصر چگونه بازتاب یافته است؟
ابعاد معنوی سفر حج در معماری کعبه چه بازتابی یافته است؟
کلیدواژه‌ها
حج
نفس انسانی
ادبیات معاصر
خودسازی
هدایت

عنوان مقاله English

Reflection of the spiritual dimensions of Hajj in contemporary Iranian literature in accordance with the spiritual and symbolic dimensions of Kaaba architecture

نویسندگان English

Amin Soleiman Poor 1
Mohammad Fazeli 2
Akbar Shabany 3
1 Department of Persian Language and Literature, Mashhad Branch, Islamic Azad University, Mashhad, Iran
2 Department of Persian Language and Literature, Mashhad Branch, Islamic Azad University, Mashhad, Iran
3 Department of Persian Language and Literature, Neishabour Branch, Islamic Azad University, Neishabour, Iran

کلیدواژه‌ها English

Hajj
human soul
contemporary literature
self-improvement
guidance
قرآن
ازرقی، ابوالوسید. (1368). ترجمه و تحشیه از دکتر محمود مهدوی دامغانی، چاپ اول، تهران: بنیاد.
اسدی، علی محمد. (1392). مناسک حج، چاپ سوم، تهران: ندا.
اعتصامی، پروین. (1363). دیوان شعر، چاپ شعر، چاپ هشتم، تهران: فردین.
امام خمینی (ره)، روح‌الله. (1366). صحیفۀ نور، ۱۹، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).
امام خمینی (ره)، روح‌الله. (۱۳۸۵). دیوان شعر، چاپ چهل و هفتم، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
ایمان‌طلب، حامد؛ گرامی، سمیه. (1391). «نسبت معنا و شکل تطابق اندیشۀ معماری مسجد و فرم‌شناسی نماز». هنر اسلامی، 8، 16، 66-55.
بلخی، مولانا جلال‌الدین. (1363). دیوان شمس به تصحیح بدیع‌الزمان فروزان‌فر. چاپ سوم، تهران: سپهر.
بلخی، مولانا جلال‌الدین. (1387). مثنوی معنوی. تصحیح: محمد استعلامی، چاپ نهم، تهران: سخن.
تقوایی، ویدا. (1390). «کعبه از حصول شکل تا حضور صورت». مطالعات هنر اسلامی، دوره 8، ش15،  20-7.
سخن، اسمعیل و همکاران. (1400). «نقش حضرت خدیجه (س) در تبیین انفاق در صدر اسلام و انعکاس آن در عملکرد بانوان ابنیه‌ساز صفوی». هنر اسلامی، (41)18، 251-234سپهری، سهراب. (1368). هشت کتاب. تهران: کتابخانه طهوری.
عطار نیشابوری، فریدالدین محمد. (1392). با مقدمه و تصحیح دکتر رضا اشرف‌زاده، چاپ دوم، مشهد: به‌نشر.
علیخانی، آرزو؛ خاتمی، سید مهدی. (1400). شهر پیامبر، تأملی بر ساختار شهر در نخستین سال‌های پس از اسلام، فصلنامه مطالعات هنر اسلامی، 18، 42، 100-88.
نقی‌زاده، محمد. (1383). «کعبه تجلی و تفسیر زیبایی هستی». هنرهای زیبا، ش17، 15-8.
مجله میقات حج. (1382). شماره43.
مهرابی، ابراهیم. (1377). سفر در تحیر. چاپ اول، قم: همسایه.
یغمایی، حبیب. (1385). مجله یغما، چاپ بهمن. تهران: صفی علیشاه.