مطالعات هنر اسلامی

مطالعات هنر اسلامی

بررسی اسطوره‌ای نگهبانان و سه‌پاس شاهنامه فردوسی و انعکاس آن در سنگ برجسته‌های تخت‌جمشید

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد رامهرمز، دانشگاه آزاد اسلامی، رامهرمز، ایران
2 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد رامهرمز، دانشگاه آزاد اسلامی، رامهرمز، ایران.
10.22034/ias.2022.329719.1873
چکیده
جهان‌نگری انسان باورمند به دیدگاه دو بنی، او را ملزم می‌سازد که در جبهۀ نیکی با تجاوزهای دیوان و اهریمنان نبرد کند و با چشم و گوش و زبان، هوشمندانه از حدود داشته‌های خویش حراست و نگاهبانی کند. پژوهش حاضر به موضوع نگاهبانی و پاسداشت پدیده‌ها و عناصر قدسی پرداخته‌است که بر پایۀ زیربنای فکری ایران باستان و باورمندی‌های نظام هستی‌شناسی کهن، به دو بن ناساز و متضاد اهریمنی و هرمزدی بخش شده‌اند. نگاهبانی با چشم و گوش و هوش سخت در پیوند است. در این پژوهش، نگاهبانانی از عوالم ملکوت و امشاسپندان و ایزدان در آیین کهن ایران معرفی‌شده است و جلوه‌های آن در شاهنامه فردوسی استخراج و ثبت گردیده‌است. همچنین سه‌پاس (پاسبان) مهم هستی انسان (چشم، گوش و زبان) از دیدگاه فردوسی، با نگاهبانان ماورایی همراه با شرح خویشکاری ویژه آنان در متون پهلوی و اوستا با شاهنامه برابر شده‌ و به سنجش درآمده است. مطالعه حاضر به‌صورت روش تحلیلی-توصیفی و به شکل هرمنوتیک و تفسیری پرداخته شده‌است. در روند مطالعات و بررسی‌های انجام‌شده، این برآیند حاصل گردید که در ساحت مینوی، فرشتگان و ایزدان به امر نگاهداشت آیین هرمزدی می‌پردازند و خویشکاری آنان حراست از آفریدگان اهورمزدا در تقابل با اهریمن است. در ساحت مادی نیز، انسان‌ها، جانوران، اشیاء و عناصر طبیعت، به شیوه‌ای هم‌راستا و هم‌بنیان به نگاهبانی از جبهۀ نیکی اختصاص یافته‌اند و در شاهنامه فردوسی در خلال داستان‌ها به آن‌ها اشاره شده‌است.
 
اهداف پژوهش:

بررسی و واکاوی اسطوره‌ای «سه‌پاس چشم و گوش و زبان» در شاهنامه فردوسی و سنگ‌برجسته‌های تخت‌جمشید.
شناسایی و کشف مفاهیم هم‌خویشکار نگاهبانی در شاهنامه و منابع آن.

سؤالات پژوهش:

جایگاه عناصر اسطوره‌ای نگهبانان و سه‌پاس (چشم، گوش و زبان) در نگاهداشت آیین هرمزدی در تقابل با اهریمن در شاهنامه فردوسی و سنگ‌برجسته‌های تخت‌جمشید چگونه بوده است؟
مفاهیم هم‌خویشکار نگاهبانی در شاهنامه و منابع آن کدام‌اند؟
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Review of the myth of Guardians and the Shahnameh Ferdowsi Shahnameh and its reflection in the highlights of Persepolis

نویسندگان English

Masood Shafiei 1
Sima Mansoori 2
Masoud Pakdel 2
Mansoore Tadayoni 2
1 PhD Student, Department of Persian Language and Literature, Ramhormoz Branch, Islamic Azad University, Ramhormoz, Iran
2 Assistant Professor, Department of Persian Language and Literature, Ramhormoz Branch, Islamic Azad University, Ramhormoz, Iran

کلیدواژه‌ها English

Guards
The sapas
the eye
Ear
Tongue
اوستا. (۱۳۸۹). به گزارش جلیل دوست‌خواه. تهران: مروارید.
پیر بایار، ژان. (۱۳۷۶). رمزپردازی آتش. ترجمه: جلال ستاری. تهران. مرکز.
خجسته، کیا. (1384). شاهنامه فردوسی و تراژدی آتنی، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
دادگی، فرنبغ. (۱۳۸۵). بندهش. چاپ سوم. گزاری نیز مهرداد بهار، تهران: توس.
رضی، هاشم. (۱۳۸1). دانشنامه ایران باستان. تهران: سخن.
زنر، آر، سی. (۱۳۸۴). زروان یا معمای زرتشتی‌گری. ترجمه: تیمور قادری. تهران: امیرکبیر.
سرکاراتی، بهمن. (۱۳۸۵). سایه‌های شکار شده. چاپ دوم. تهران: طهوری.
سلیمانی، محسن. (1391). تأملی دیگر در باب داستان. تهران: انتشارات حوزة هنری سازمان تبلیغات اسلامی.
صفی نیا، نصرت. (1395). آیین سوگواری در شاهنامه فردوسی. تهران: هورآفرین
علی اصغری، محمود. (1395). ساختار سیاسی شاهنامه فردوسی. تهران: هورآفرین
فردوسی، ابوالقاسم. (۱۳۷۵). شاهنامه. به کوشش سعید حمیدیان. تهران: قطره.
قیصری، ابراهیم. (1395). «وصایای پادشاهان در شاهنامه»، مجموعه مقالات همایش آغاز هزاره دوم شاهنامه، با نظارت، محمد راشد محصل.
کریستین سن، آرتور. (۱۳۸۶). نخستین انسان و نخستین شهریار. ترجمه: ژاله آموزگار و احمد تفضلی. تهران: چشمه.
مالمیر، تیمور. (1391). «ساختار فنی شاهنامه». کاوش‌نامه زبان و ادبیات فارسی، بهار و تابستان، شماره 16، صص 199-225.
محمّدزاده، مریم، رمضانی، علی و عبادی، رسول. (1393). «منشور سلطنت و خطبه پادشاهان ایران باستان» (با تأملی در شاهنامه، تاریخ طبری، غرراخبار ملوک‌الفرس، پژوهش‌نامه ادبی حماسی، دوره 10، شماره 18، صص 144-115.
محمودی بختیاری، علیقلی. (1388). شاهنامه آبشخور عارفان. نشر علم: تهران.
منصوری، سیما. (1395). بنیان‌های کیش مهر در داستان بیژن و منیژه. تهران: ماهواره.
مینوی خرد. (۱۳۸۵). به کوشش ژاله آموزگار. ترجمه: احمد تفضلی. چاپ چهارم. تهران: توس.
وکیلی، شروین. (1389). اسطوره‌شناسی پهلوانان ایرانی، تهران: مؤسسه فرهنگی انتشاراتی پازینه.
ویسپرد. (۱۳۸۱). تاریخ آیین رازآمیز میترایی. تهران: بهجت.
ویسپرد. (۱۳۸۱). تفسیر ابراهیم پورداوود. تهران: اساطیر.