مطالعات هنر اسلامی

مطالعات هنر اسلامی

تبیین کاربرد نور و رنگ در نگاره‌هایی از منظومه هفت قصر بهرام نظامی (مطالعه موردی نسخه موزه هنری متروپولیتن)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
کارشناس ارشد نقاشی، دانشکده هنر، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران مرکزی، تهران، ایران
10.22034/ias.2022.346652.1988
چکیده
نور و رنگ از مباحث کلیدی در ادبیات عرفانی هستند. منظومه رمانتیک «هفت‌پیکر» یا «بهرام‌نامه» یا «هفت‌گنبد»، چهارمین اثر نظامی گنجوی و یکی از شاهکارهای وی محسوب می‌شود. تحقیق حاضر برآنست که با روش توصیفی، تطبیقی و مطالعات اسنادی نگاره‌هایی از نسخۀ هفت‌پیکر نظامی (داستان افسانه‌ای هفت قصر بهرام) بررسی می‌شوند. در این رابطه، مفاهیم حکمی و عرفانی نور و رنگ از دیدگاه برخی عرفا و تعبیر نظامی از این موضوع و ارتباط آن با تصویر تبیین می‌گردد. از بررسی مفاهیم عرفانی رنگ‌های مختلف چنین برمی‌آید که درواقع رنگ‌ها همان اختلاف نورها هستند که از حقیقت وجود انسان و مراحل تکامل فردی او به سمت تعالی سخن می‌گویند. نور و رنگ در هفت‌پیکر با تفکر ورای آن ارتباط دارد، و به‌گونه‌ای تمثیلی و نمادین بیان شده است. به نوعی حاکی از ادراک نظامی از معانی نمادین نور و رنگ از دیدگاه عرفانی در نسخۀ «هفت‌پیکر» است که هنرمند نگارگر به مفاهیم عرفانی متن ادبی وابسته بوده و از این مقوله نهایت استفاده را برده و به آثار خود از دید عرفانی جلوه خاصی بخشیده است.
اهداف پژوهش:

شناسایی مفاهیم عرفانی نور و رنگ در متن ادبی منظومه هفت‌پیکر.
شناسایی مفاهیم عرفانی نور و رنگ در نگاره‎های داستان بهرام گور از نسخه خمسه نظامی موزه هنری متروپولیتن.

سؤالات پژوهش:

وجوه تصویری و زیبایی‌شناسی عرفانی رنگ و نور در شعر نظامی بر چه اساسی شکل گرفته‎اند؟
وجوه تصویری و زیبایی‌شناسی عرفانی رنگ و نور در نگاره‎های داستان بهرام گور از نسخه خمسه نظامی موزه هنری متروپولیتن بر چه اساسی شکل گرفته‎اند؟

 
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Explaining the Application of Light and Color in Illustrations from Nizami's Haft Peykar (The Tale of Bahram's Seven Domes): A Case Study of the Metropolitan Museum of Art Manuscript

نویسنده English

Safoora Karimi
Master of Painting, Faculty of Art, Islamic Azad University, Central Tehran Branch, Tehran, Iran
چکیده English

Light and color are key themes in mystical literature. The romantic epic Haft Peykar (also known as Bahramnameh or Haft Gonbad), the fourth work of Nizami Ganjavi, is considered one of his masterpieces. This study employs descriptive, comparative, and documentary methods to examine illustrations from Nizami’s Haft Peykar (the legendary tale of Bahram’s seven domes). In this regard, the philosophical and mystical concepts of light and color—from the perspectives of certain mystics, Nizami’s interpretation, and their connection to imagery—are elucidated. An analysis of the mystical meanings of various colors reveals that colors are, in fact, manifestations of differing lights, speaking to the truth of human existence and the stages of individual evolution toward transcendence. In Haft Peykar, light and color are linked to transcendent thought, expressed allegorically and symbolically. They reflect Nizami’s perception of the symbolic meanings of light and color from a mystical perspective in Haft Peykar, where the painter-artist relied on the mystical concepts of the literary text, utilized them to the fullest, and imbued the works with a distinct mystical aura.
Research Objectives:

Identifying the mystical concepts of light and color in the literary text of Haft Peykar.
Identifying the mystical concepts of light and color in the illustrations of Bahram Gur’s story from the Khamsa of Nizami (Metropolitan Museum of Art).

Research Questions:

On what basis are the visual and mystical-aesthetic dimensions of color and light formed in Nizami’s poetry?
On what basis are the visual and mystical-aesthetic dimensions of color and light formed in the illustrations of Bahram Gur’s story from the Khamsa of Nizami (Metropolitan Museum of Art)?

کلیدواژه‌ها English

Seven military figures
painting
seven palaces of Mars
light
color
قرآن کریم
بری، مایکل. (1385). تفسیر مایکل بری بر هفت‌پیکر نظامی. ترجمه: جلال علوی‌نیا، تهران: نی.
بهنام‌فر، محمد و نظری، اعظم. (1389). «تحلیل تطبیقی دژ همش‌ربا با گنید سرخ در هفت‌پیکر نظامی». مجله مطالعات ادبیات تطبیقی جیرفت، شماره 13، 31-11.
ترکاشوند، نازبانو. (1388). «بررسی تطبیقی کاربرد بومی رنگ‌ها در ایران با علم روانشناسی رنگ. مطالعه موردی منظومه هفت‌پیکر». کتاب ماه ادبیات، شماره 34، 41-36.
جعفری دهکردی و همکاران. (1398). «مطالعه تطبیقی متن و نگاره در شاهنامه صفوی w602 والترز (درآوردن رستم بیژن را از چاه)». مجله مطالعات ادبیات تطبیقی جیرفت، شماره 46، 217- 195.
رضانژاد، محمدرضا و همکاران. (1399). «مقایسۀ کاربرد رنگ در ابیات و عناصر بصری نگارگری در دو اثر منظوم «خسرو و شیرین» و «لیلی و مجنون». مطالعات هنر اسلامی، شماره 37 ،  153-129.
زرین‌کوب، عبدالحسین. (1366). پیرگنجه در جستجوی ناکجاآباد. تهران: منوچهری.
شبستری، محمود. (1386). گلشن راز. تهران: طهوری.
کبری،‌ نجم‌الدین. (1368). فوائح الجمال و فواتح الجلال. ترجمه: محمدباقر خراسانی، تهران: زوار.
عباسی، سکینه. (1389). «نقد و بررسی قصه گنبد سفید (براساس قصه هفتم هفت‌پیکر)». کاوش‌نامه زبان و ادبیات فارسی، شماره20،  234-223.   
قاضی‎زاده، خشایار و خزائی، محمد. (1384). «مقامات رنگ در هفت‌پیکر و تجلی آن در آثار نگارگری». مطالعات هنر اسلامی، شماره 3، 24-7.
لاهیجی گیلانی، محمد. (1381). شرح گلشن راز مفاتیح الاعجاز شیخ محمود شبستری. تهران: علم.
محمدی، محمدحسین. (1389). «نگاهی به عناصر داستانی در هفت‌پیکر». تحقیقات و تمثیل در زبان و ادب فارسی، شمار6. 187-171.
نظری، اعظم و نوروزی، زینب. (1389). «بررسی داستان گنبد سرخ در هفت‌پیکر نظامی». زبان و ادب فارسی، شماره4، 192-169.
نظامی، الیاس‌بن‌یوسف. (1380). شرفنامه نظامی گنجوی. تهران: دانشگاه تهران.
نظامی، الیاس‌بن‌یوسف. (1378). احوال و آثار و شرح مخزن‌الاسرار نظامی. تهران: دانشگاه تهران .
نظامی، الیاس‌بن‌یوسف. (1369). لیلی و مجنون نظامی گنجوی. تهران: دانشگاه تهران.
نظامی، الیاس بن یوسف. (1387). هفت‌پیکرحکیم نظامی گنجوی. ‌تهران: قطره.
یاوری، حورا. (1374). روانکاوی و ادبیات، دو متن، دو انسان، دو جهان: از بهرام‌گور تا راوی بوف‌کور. تهران: تاریخ ایران.
Brend, B. (2003). “Illustrations to Amir Khusrau’s Khamsa.” In Perspectives on Persian Painting. New York: Routledge Curzon.
URL1: https://www.metmuseum.org. 1401/7/20