مطالعات هنر اسلامی

مطالعات هنر اسلامی

مضامین مشترک ابیات عربی کلیله و دمنه، مرزبان نامه و تاریخ جهانگشا و همسان گویی و همسان انگاره ایی شاعران و نگارگران فارسی زبان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران
2 گروه زبان و ادبیات عرب، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران
10.22034/ias.2022.356124.2037
چکیده
اعراب و ایرانیان به‌ویژه بعد از اسلام با یکدیگر در ارتباط بوده‌اند و از نظر فکر و اندیشه بر همدیگر تأثیرگذار بوده‌اند؛ به‌خصوص در زمینه ادبیات که فراتر از مرزها و محدوده‌های جغرافیایی در حرکت است. ادیبان ایرانی و عرب به مضامین مشترک حکمی و اخلاقی و مسائل اجتماعی و... توجه خاصی مبذول داشته و با همسان‌گویی به اصلاح و بازنگری ادب خود پرداخته‌اند و بر غنای آن افزوده‌اند. استفاده گسترده شاعران پارسی‌گوی به‌خصوص در سده‌های نخستین همچون رودکی، فرخی، منوچهری، مسعود سعد و .. واقعیت غیرقابل انکار، تأثیر و تأثر شاعران دو زبان را از یکدیگر نشان می‌دهد. پژوهش حاضر به روش توصیفی و تحلیلی و با تکیه بر داده‌های منابع کتابخانه‌ای به رشتۀ تحریر درآمده است. مؤلفان کتب کلیله و دمنه، مرزبان‌نامه و تاریخ جهانگشای جوینی، باتوجه‌به موضوعی که درباره آن سخن رانده‌اند، از ابیات عربی و آیات و احادیث به‌عنوان شاهد و مثال، در تأیید مطلب خود، بهره برده‌اند. آن‌ها موضوعات اخلاقی و مسائل اجتماعی و توصیفات غنایی و همچنین عقاید عرفانی خود را با ذکر ابیاتی دارای مضمون مشترک، آراسته‌اند و متن کتاب خود را استحکام و استواری خاصی بخشیده‌اند. این همسان‌گویی به نگارگری اسلامی در دورۀ مورد بحث نیز بسط یافته است.
اهداف پژوهش:

بررسی ابیات عربی مشترک در کلیله و دمنه، مرزبان‌نامه و تاریخ جهانگشا.
بررسی همسان‌انگاره‌ای میان نگارگران و شاعران فارسی‌زبان.

سؤالات پژوهش:

شاعران فارسی تا چه میزان از متون نثر و ابیات عربی آن تأثیر پذیرفته‌اند؟
همسان‌انگاره‌ای میان نگارگران و شاعران فارسی‌زبان چگونه است؟
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The common themes of the Arabic verses of Kalileh and Demeneh, Marzban Nameh and Jahangasha Tarikh, as well as similes and similitudes of Persian language poets and painters.

نویسندگان English

Abdolsalam Mollazehi 1
Mohammad Fazeli 2
Reza Ashraf Zadeh 1
1 Department of Persian Language and Literature, Mashhad Branch, Islamic Azad University, Mashhad, Iran
2 Department of Arabic Language and Literature, Mashhad Branch, Islamic Azad University, Mashhad, Iran

کلیدواژه‌ها English

Common themes
Arabic verses
Kalila and Demeneh
Marzban Nameh
Jahangoshai history
بلخی، جلال‌الدین محمد. (1382). مثنوی معنوی. تهران: اطلاعات.
بیهقی، ابوالفضل. (1378). تاریخ بیهقی، خلیل خطیب رهبر، تهران: انتشارات زریاب.
پورمختار، صدیقه؛ افشاری، مرتضی. (1398). «مطالعه تطبیقی نگاره‌های شاهنامه بایسنقری و آثاری از نگارگری حماسی معاصر ایران». نگارینه، دوره 6، شماره 17، 73-60.
تبریزی، علی‌بن‌محمد نظام. (1381). بلوهر و بیوذسف، محمد روشن، تهران: مرکز نشر آثار مکتوب.
تبریزی، صائب. (1393). دیوان صائب تبریزی، محمد قهرمان، چاپ پنجم، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
تبریزی، صائب. (1365). دیوان صائب تبریزی، محمد قهرمان، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
جوینی، محمد. (1387). تاریخ جهانگشای جوینی، احمد حاتمی، چاپ 3، تهران: نشر علمی.
حافظ شیرازی، خواجه شمس‌الدین محمد. (1378). دیوان حافظ، شرح خطیب رهبر خلیل،  چاپ 25، تهران: صفی علیشاه.
خاقانی، افضل‌الدین بدیل. (1383). شرح خاقانی شروانی، محمدرضا برزگر خالقی، تهران: انتشارات زوار.
دامادی، سید محمد. (1377). شرح بر ترکیب‌بند جمال‌الدین محمد‌بن‌عبدالرزاق، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
دامادی، سید محمد. (1378). مضامین مشترک در ادب فارسی و عربی، تهران: دانشگاه تهران.
دبیرسیاقی، محمد. (1374). سعد سلمان، مسعود، دیوان مسعود سعد، رشید یاسمی، تهران: انتشارات نگاه.
دهخدا، علی‌اکبر. (1379). امثال و حکم، تهران: انتشارات امیرکبیر.
دیوان پروین اعتصامی. (1382). ولی‌الله درودیان، تهران: نشر نی.
رزمجو، حسین. (1382). نقد و نظری بر شعر گذشته فارسی، مشهد: دانشگاه فردوسی مشهد.
رودکی، ابو عبدلله جعفربن‌محمد. (1376). دیوان رودکی سمرقندی، سعید نفیسی، چاپ 2، تهران: انتشارات نگاه.
سعدی، مصلح‌بن‌عبدالله. (1378). غزلیات سعدی، ، محمدعلی فروغی، چاپ 3، تهران: انتشارات ققنوس.
سعدی، مصلح‌بن‌عبدالله. (1381). گلستان سعدی، غلامحسین یوسفی، تهران: انتشارات خوارزمی.
سعدی، مصلح‌بن‌عبدالله. (1385). کلیات سعدی. محمدعل فروغی، تهران: انتشارات هرمس.
سعدی، مشرف‌الدین مصلح‌بن‌عبدالله. (1376). گلستان سعدی، خلیل خطیب رهبر، تهران: انتشارات صفی علیشاه.
سنایی غزنوی، ابوالمجد مجدودبن‌آدم. (1380). دیوان سنایی، مدرس رضوی، تهران: انتشارات سنایی.
سلمان، صدیقه. (1395). «ادبیات و نگارگری ایرانی». فصلنامه مطالعات ادبیات، عرفان و فلسفه، دوره3، ش3،1.
علی‌اکبربن‌ابوالقاسم. (1378). نامه داستان، رحیم چاوش اکبری، تهران: انتشارات مستوفی.
فردوسی، ابوالقاسم. (1380). شاهنامه فردوسی، نوشین، ع،  چاپ 2، تهران: انتشارات ققنوس.
فرخی سیستانی. (1380). دیوان، به کوشش محمددبیر سیاقی، تهران: انتشارات زوار.
فاریابی، ظهیرالدین. (1381). دیوان ظهیرالدین فاریابی، امیرحسن یزدگردی، تران: نشر قطره.
قبادیانی، ناصرخسرو. (1373). دیوان ناصرخسرو، حسن تقی‌زاده، تهران: انتشارات نگاه.
گرگانی، فخرالدین‌اسعد. (1381). ویس و رامین، محمد روشن، چاپ2، تهران: صدای معاصر.
مدرس رضوی، محمدتقی. (1376). دیوان انوری، چاپ 5، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
محقق، مهدی. (1392). شرح سی قصیده ناصر خسرو، تهران: خردمندان.
منوچهری دامغانی، احمدبن‌قوص. (1385). دیوان منوچهری، محمد دبیرسیاقی، تهران: انتشارات زوار.
منشی، نصرالله. (1392). کلیله و دمنه، مجتبی مینوی، چاپ 2، تهران: انتشارات ثالث.
ناشناخته. (1380). شرح اخبار و ابیات و امثال عربی کلیله و دمنه، بهروز ایمانی، تهران: مرکز نشر میراث مکتوب.
نظامی، الیاس‌بن‌یوسف. (1380). لیلی و مجنون، تهران: انتشارات ققنوس.
نورانی، اسما؛ افشاری، محسن. (1385). «مطالعه نمادها و نشانه های مشترک تصویری و ادبی در نگاری سنتی ایرانی». نشریه هنرهای زیبا، شماره27، 116-105.
وراوینی، سعدالدین. (1389). مرزبان‌نامه، خطیب رهبر، خلیل، چاپ 15، تهران: انتشارات صفی علیشاه.