مطالعات هنر اسلامی

مطالعات هنر اسلامی

زیبایی شناسی داستان های عرفانی مصور قرآن بر اساس نظرات مکتوب ابن سینا

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 رشته فلسفه هنر، گروه آموزشی هنر، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
2 گروه آموزشی هنر، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
10.22034/ias.2023.375168.2109
چکیده
زیبایی‌شناسی و فلسفۀ هنر یکی از مقوله‌هایی می‌باشد که همواره دغدغۀ بسیاری از هنر دوستان از دیرباز بوده است. از فیلسوفانی چون ابن‌سینا - شیخ اشراق صدرالمتألهین آثار متعددی به‌جای مانده است. هرچند که این فیلسوفان شرقی اشاره مستقیمی به هنر و زیبایی‌شناسی در آثارشان نکرده‌اند لکن می‌توان از دل مکتوبات به‌دست آمده مانند شعر، ادبیات، داستان‌های رمزی، عرفانی، زیبایی‌شناسی، هنردوستی، لذت و عشق را بیرون کشید. پژوهش حاضر به روش توصیفی و تحلیلی و با تکیه بر داده‌های منابع کتابخانه‌ای به رشتۀ تحریر درآمده است. در این پژوهش سعی شده است که مروری بر داستان‌های رمزی ابن‌سینا داشته باشیم. ابن‌سینا با همه قدرت و احاطه‌اش به فلسفۀ ارسطو و استادی‌اش در شرح و تفسیر اقوال و آرای آن حکیم یونانی در اواخر عمر به حکمت اشراق توجه خاصی پیدا کرده است. از این راه به عرفان و تصوف متمایل شده است و در این مورد رسالاتی نوشته است که رساله العشق و نمط دهم از انماط اشارات دلیل و گواه این مطلب است. سه رساله یا داستان رمزی، عرفانی به نام‌های حی‌بن‌یقظان، رساله الطیر و سلامان و ابسال از وی باقی مانده است. این سه رساله در شمار آثار اشراقی ابن‌سینا می‌باشد و نشان‌دهندۀ تمایلات عرفانی وی است. از میان این سه اثر حی‌بن‌یقظان، رساله الطیر بدون هیچ شکی نوشته ابوعلی سیناست. اما سلامان و ابسال را به برکت شرحی که خواجه نصیرالدین طوسی بر اشارات نوشته است می‌شناسیم. هانری کربن این داستان‌های رمزی سه‌گانه را از مسکوک و تجربه عملی ابن‌سینا می‌داند.
 اهداف پژوهش:

1. بررسی زیبایی‌شناسی در داستان‌های رمزی ابن‌سینا.
بررسی زیبایی‌شناسی در داستان‌های عرفانی مصور قرآن.

سؤالات پژوهش:

1. منشأ زیبایی در آثار رمزی - عرفانی - فلسفی ابن‌سینا چیست؟
زیبایی‌شناسی در داستان‌های عرفانی مصور قرآن چه جایگاهی دارد؟
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Aesthetics of illustrated mystical stories of the Quran based on Ibn Sina's written comments

نویسندگان English

Sima Alipour Moghadam 1
Saeed Shapoori 2
Ensha Allah Rahmati 2
1 Department of Art Philosophy, Department of Art, Faculty of Art and Architecture, Islamic Azad University, Tehran, Iran
2 Department of Art, Faculty of Art and Architecture, Islamic Azad University, Tehran, Iran

کلیدواژه‌ها English

Aesthetics
Ibn Sina
Al-Tir's treatise
Salaman and Asbal
Hayy bin Yaqzan
ابن‌سینا. (1363). اشارات و تنبیهات. ترجمه و شرح حسن ملک‌شاهی. تهران: سروش.
ابن‌سینا. (1388). مجموعه رسائل شیخ‌الرئیس ابن‌سینا. تصحیح و توضیحات: سید محمود طاهری. قم: انتشارات آیت‌الله اشراق.
ابن‌سینا. (1376). الالهیات من کتاب الشفا. تحقیق: حسن‌زاده آملی. قم: مرکز انتشارات دفتر حوزه اسلامی علمیه قم.
اکبری، فتحعلی. (۱۳۷۸). فلسفه مشاء اصفهان. تهران: نشر پرسش.
بردسلی، مونروسی و همکاران. (۱۳۹۸). دانشنامه زیبایی‌شناسی و فلسفه هنر. ترجمه: انشاالله رحمتی، تهران: سوفیا.
بلخاری، حسن. (۱۳۸۸). هندسه خیال و زیبایی. تهران: نشر متن.
پنج رساله شیخ‌الرئیس. (1383). تصحیح احسان یارشاطری. همدان: انتشارات دانشگاه همدان.
پورنامداریان؛ تقی. (۱۳۶۴). رمز و داستان‌های رمزی در ادب فارسی (تحلیلی از داستان‌های عرفانی- فلسفی ابن‌سینا سهروردی). تهران: نشریه علمی و فرهنگی.
خورسند، رامین؛ نقره کار، حمید. (1397). «تبیین مفهوم زیبایی از منظر جهان‌بینی اسلامی جهت ارزیابی آثار معماری و شهرسازی». نقش جهان، ش2، 110-102.
ربیعی، هادی. (1393). جستارهایی در چیستی هنر اسلامی. تهران: انتشارات فرهنگستان هنر.
رضایی، غلامعباس؛ علی خواجه، شعیب. (1393). «زیبایی‌شناسی قصص قرآن کریم». نشریه نقد ادبی و بلاغت. ش1، 15-1.
سلیمانی، مهسا؛ غلامی زارع‌زاده، فهیمه. (1395). «بررسی ساختاری قصه‌های قرآن کریم». همایش سراسری علمی پژوهشی سبک زندگی.
سید حسین، نصر. (۱۳۸۸). معرفت و معنویت. ترجمه: انشاالله رحمتی؛ تهران: انتشارات سهروردی.
شاکر، محمدکاظم؛ اکبری، عطیه. (1392). «دیالوگ در قرآن: گونه‌ها و درون‌مایه‌ها. دو فصلنامه کتاب قیم، 3(8)، 49-27.
کربن؛ هانری. (۱۳۹۱). چشم‌اندازهای معنوی و فلسفی اسلام ایرانی. ترجمه: انشاالله رحمتی، تهران: سوفیا.
کمالی‌زاده، طاهری. (۱۳۹۲). هنر و زیبایی از دیدگاه شهاب‌الدین سهروردی. تهران: انتشارات متن.
نژدت ارزن، ژاله؛ صابری‌پور، مریم. (1387). «خاستگاه هنر در دین: زیبایی‌شناسی اسلامی: راهی دیگر به سوی دانش». زیباشناخت، ش19، 338-325.
هاشم‌نژاد، حسین. (۱۳۹۲). ابن‌سینا، شیخ اشراق؛ و صدرالمتألهین؛ تهران: سمت.
Mack, M. (2012). Treatise on Painting, New ed. London: Create.