مطالعات هنر اسلامی

مطالعات هنر اسلامی

مقایسه اشعار انتقادی حافظ و اندیشه انتقادی هابرماس در تطبیق با رویکرد انتقادی در نقاشی معاصر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی، واحد اراک، دانشگاه آزاد اسلامی، اراک، ایران.
2 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد اراک، دانشگاه آزاد اسلامی، اراک، ایران.
3 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد اراک، دانشگاه آزاد اسلامی، اراک ، ایران.
10.22034/ias.2023.414559.2281
چکیده
بررسی و تحلیل گفتمان انتقادی یکی از روش‏ها و شیوه‏های نوین در نقد آثار ادبی است. از آنجایی که این نوع روش، روشی بینارشته‏ای و جامع است، می‏تواند به‌صورت علمی و دقیق، بسیاری از مؤلفه‏های اندیشه و دیدگاه شاعران، نویسندگان و نظریه‌پردازان را تبیین و تحلیل کند. پژوهش حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی و استعانت از مباحث رویکرد انتقادی، بر آن است تا اندیشه و جهان‌بینی انتقادی حافظ شیرازی به عنوان شاعر شرقی و کلاسیک را در تطابق با آراء یورگن هابرماس، نظریه‌پرداز غربی عصر جدید، در چهارچوبی علمی به مخاطب ارائه و اندیشه انتقادی حافظ را با نظریه عقلانیت، کنش ارتباطی و بحران مشروعیت هابرماس با رویکرد انتقادی در نقاشی معاصر مقایسه نماید و در نهایت جامعۀ آرمانی مورد نظر آن‌ها را مورد بررسی و انطباق قرار دهد. یافته‏های پژوهش نشان می‏دهد مهم‌ترین وجه اشتراک حافظ به‌عنوان شاعر شرقی و هابرماس به‌عنوان نظریه‌پرداز غربی معاصر این است که هر دو مصلح اجتماعی‏اند و اصلی‏ترین ابزار آن‌ها که توانسته‏اند پیام خود را به مخاطب خود برسانند، زبان است.
اهداف پژوهش:

ارزیابی زبان و اندیشه حافظ براساس نظریه عقلانیت و کنش ارتباطی هابرماس و رویکرد انتقادی در نقاشی معاصر.
میزان قرابت اندیشه و تفکر یک شاعر برجسته ایرانی با یک اندیشمند غربی.

سؤالات پژوهش:

اساس ارتباط اندیشه حافظ و هابرماس و رویکرد انتقادی در نقاشی معاصر بر چه اصلی استوار است؟
فصل مشترک اندیشه‏های حافظ و هابرماس و رویکرد انتقادی در نقاشی معاصر بر چه محوری نهاده شده است؟
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Comparison of Hafez's critical poems and Habermas's critical thought in matching with the critical approach in contemporary painting

نویسندگان English

Karim Nasrollahi 1
Shahrokh Hekmat 2
Mohsen Izadiyar 3
1 PhD student of Persian language and literature, Arak Branch, Islamic Azad University, Arak, Iran.
2 Associate Professor, Department of Persian Language and Literature, Arak Branch, Islamic Azad University, Arak, Iran.
3 Assistant Professor, Department of Persian Language and Literature, Arak Branch, Islamic Azad University, Arak, Iran.

کلیدواژه‌ها English

Critical thinking
Jurgen Habermas
Hafez Shirazi
contemporary painting
rationality and communicative action
احمدی، بابک. (1380). مدرنیته و اندیشه انتقادی، تهران: مرکز.
پورنامداریان، تقی. (1382). گمشده لب دریا، تهران: سخن.
پیوزی، مایکل. (1379). یورگن هابرماس، ترجمه احمد تدین، تهران: هرمس.
ترنس، والتر. (1386). وجود و نظریه شناخت، ترجمه عزیزالله افشار، تهران: حکمت.
تنهایی، حسین ابوالحسن. (1389). درآمدی بر مکاتب و نظریه‏های جامعه‏شناسی، تهران: بهمن برنا.
جمشیدی، محمدحسین. (1380). نظریه عدالت از دیدگاه امام خمینی، فارابی و شهید صدر، تهران: عروج.
حافظ شیرازی، شمس‌الدین محمد. (1386). دیوان حافظ، به کوشش غنی و قزوینی، تهران: یزدانی.
خرمشاهی، بهاء‏الدین. (1393). حافظ‌نامه، 2جلدی، تهران: علمی و فرهنگی.
زرین‏کوب، عبدالحسین. (1387). از کوچه رندان، تهران: امیرکبیر.
ساعی، علی. (1392). عقلانیت دانش علمی، روش‏شناسی انتقادی، تهران: آگه.
کرایب، یان. (1386). نظریه اجتماعی مدرن از پارسونز تا هابرماس، ترجمه: عباس مخبر، تهران: آگه.
کیویستو، پیتر. (1380). اندیشه‏های بنیادی در جامعه‏شناسی، ترجمه: منوچهر صبوری، تهران: نی.
نوذری، حسینعلی. (1381). بازخوانی هابرماس، تهران: چشمه.
وایت، استیون. (1380). نوشته‏های اخیر هابرماس؛ خرد، عدالت و نوگرایی، ترجمه: محمد حریری اکبری، تهران: قطره.
هابرماس، یورگن. (1377). نظریه کنش ارتباطی، ترجمه کمال پولادی، تهران: مرکز.
هابرماس، یورگن. (1392الف). دگرگونی ساختاری حوزه عمومی، ترجمه: جمال محمدی، تهران: افکار.
هندال، پتر. (1381). یورگن هابرماس؛ سیطره عمومی، ترجمه: هاله لاجوردی، تهران: ارغنون.
هولاب، رابرت. (1381). یورگن هابرماس؛ نقد در حوزه عمومی، ترجمه: حسین بشیریه، تهران: نی.
افراسیابی، غلامرضا. (1377). «فلسفه آفرینش در شعر حافظ»، ادبستان، شماره 20، 43-36.
پورجوادی، نصرالله. (1366). «در عقل دکارتی و جنون نیشابوری»، نشر دانش، شماره 3، 5-2.
توانا، محمدعلی. (1390). «نظریه انتقادی یورگن هابرماس: نمونه‌ای از تفکر میان رشته‌ای در عصر حاضر»، مطالعات میان رشته‏ای در علوم انسانی، شماره 4، 91-116.
حریری اکبری، محمد. (1383). «اندیشه‌های یورگن هابرماس»، علوم اجتماعی دانشگاه فردوسی مشهد، دوره 1، شماره 1، 1-32.  
طاهری، محبوبه و همکاران. (1399). «واکاوی نظریه انقتقادی در گفتمان هنر اجتماعی-سیاسی پست‌مدرن». هنرهای زیبا-هنرهای تجسمی، دوره25، ش1، 16-5.
طاهری، محبوبه؛ افضل طوسی، عفت‌السادات و نوذری، حسینعلی. (1401). «بازتعریف عدالت اجتماعی در هنر پست مدرن با رویکرد انتقادی مطالعات فرهنگی (مطالعات موردی چیدمان شیبلث و پرفرمنس تنش درونی». هنرهای زیبا-هنرهای تجسمی، دوره27، ش1، 28-17.
قربان‌نژاد، مهدیه؛ حسینی، سیدرضا. (1401). «تحلیل کارکرد اسطوره‌های نوین در نقاشی معاصر ایران: مطالعه موردی آثار بحمن محصص، علی‌اکبر صادقی، محمود سبزی، مهران صابر». رهپویه‌های هنر تجسمی، دوره5، ش3، 18-5.
نژادمحمد، وحید. (1397). «خوانشی نو از تلفیق مضامین اسطوره‏ای و عرفانی نزد حافظ شیرازی و آندره ژید»، فصلنامه پژوهش‏های ادبیات تطبیقی. دوره 6، شماره 1، 186-153.