مطالعات هنر اسلامی

مطالعات هنر اسلامی

تطبیق شاخصه‌های آثار طالبوف تبریزی و گرافیک مطبوعاتی کشور برمبنای تفکر مشروطه‌خواهی دوره قاجار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری ادبیات فارسی،گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران.
2 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران
3 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران
10.22034/ias.2021.287380.1613
چکیده
کارکرد اجتماعی زبان باعث بازتاب ایدئولوژی در انحای مختلف رد، تأیید یا سکوت نسبت به گفتمان مسلط بر جامعه در آثار زبانی و ادبی می‌شود. میخاییل باختین با نظریۀ گفت‌وگومندی خود بر نقش ایدئولوژیکی زبان در جوامع انسانی تأکید کرده است، گفت‌وگو را اساس زبان می‌داند. در تاریخ ادبیات فارسی مؤلفه‌ها و نشانه‌های این نظریه را می‌توان در دورۀ مشروطه بازیافت که شروع مطالبه‌گری و تزلزل در پایه‌های ایدئولوژی نظام مسلط و بستر مناسبی برای شکل‌گیری فرهنگ نقد و گفت‌وگوست. در میان نویسندگان پیشرو و منتقد این دوره، آثار طالبوف تبریزی- ازجمله کتاب احمد و مسالک‌المحسنین- از حیث ایجاد نخستین نشانه‌های گفت‌وگو و نقد حائز اهمیت است. پژوهش حاضر به روش توصیفی و تحلیلی و با تکیه بر داده‌های منابع کتابخانه ای انجام شده است. مبنای کتاب احمد بر گفت‌وگو نهاده شده و مسالک‌المحسنین نیز از اولین سفرنامه‌های خیالی دورۀ مشروطه است که ساختار مبتنی‌بر گفت‌وگوهای روایی طولانی دارد. این آثار به دلیل عینیت و رویکرد اجتماعی و انتقادی خود، ایدئولوژی مشروطه‌خواهی، قانون‌گرایی، وطن‌دوستی و ارزش‌های مدنی را در سطوح واژگانی، نحوی و بلاغی بازتاب می‌دهند؛ اسامی و صفات مهم‌ترین عناصر نشان‌دار زبان برای بیان ایدئولوژی هستند. تفکر مشروطه‌خواه نویسنده در سطح نحوی نسبت به دو سطح دیگر نمود بارزی ندارد و در سطح بلاغی، تمثیل، کنایه و نماد مهم‌ترین شگردهای ادبی طالبوف برای بیان اوضاع اجتماعی ایران هستند که باعث قرار گرفتن این نوشته‌ها در ژانر سیاسی می‌شوند.
اهداف پژوهش:

بررسی نظریۀ گفت‌وگومندی باختین و مشروطیت در آثار طالبوف و گرافیک معاصر.
بررسی نخستین نشانه‌های گفت‌وگومندی به معنای نقد سیاسی مؤثر در پیشبرد گفتمان نوگرایی.

سؤالات پژوهش:

نظریۀ گفت‌وگومندی باختین و ایدئولوژی مشروطیت در آثار طالبوف و گرافیک معاصر چه بازتابی یافته است؟
نخستین نشانه‌های گفت‌وگومندی به معنای نقد سیاسی مؤثر در پیشبرد گفتمان نوگرایی چیست؟
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Adaptation of the Characteristics of Talibov Tabrizi's works and the country's Press Graphics Based on the Constitutionalist Thinking of the Qajar Era

نویسندگان English

Leyli Manavi 1
Bijan Zahiri Nav 2
Shokrollah Pooralkhas 3
1 PhD Student in Persian Literature, Department of Persian Language and Literature, Faculty of Literature and Humanities, Mohaghegh Ardabili University, Ardabil, Iran.
2 Associate Professor, Department of Persian Language and Literature, Faculty of Literature and Humanities, Mohaghegh Ardabili University, Ardabil, Iran
3 Assistant Professor, Department of Persian Language and Literature, Faculty of Literature and Humanities, Mohaghegh Ardabili University, Ardabil, Iran

کلیدواژه‌ها English

Talibov
Ahmad's book
Masalak al-Mohsenin
ideology
constitution
آدمیت، فریدون. (1345). اندیشه‌های طالبوف تبریزی، تهران: انتشارات دماوند.
آرین‌پور، یحیی. ( 1372). از صبا تا نیما (تاریخ 150 سال ادب فارسی) دورۀ دو جلدی. چاپ چهارم، تهران: انتشارات زوّار.
اکو، امبرتو. (1390). «استعاره از نگاه ادبیات سنتی اروپایی، فلسفه، و نشانه‌شناختی». استعاره (مبنای تفکر و ابزار زیبایی‌‌آفرینی) (مجموعه مقاله). به کوشش فرهاد ساسانی. ترجمۀ فرهاد ساسانی. چاپ دوم. تهران: انتشارات سورۀ مهر.
ایگلتون، تری. (1386). پیش‌درآمدی بر نظریۀ ادبی. ترجمۀ عباس مخبر. چاپ چهارم، تهران: نشر مرکز.
باختین، میخاییل. (1391). تخیل مکالمه‌ای (جستارهایی دربارۀ رمان). ترجمۀ رویا پورآذر. چاپ سوم. تهران: نشر نی.
باختین، میکائیل. (1373). سودای مکالمه، خنده، آزادی. ترجمۀ محمد پوینده، چاپ اول. تهران: نشر آرست.
تودوروف، تزوتان. (1393). منطق گفت‌وگویی میخاییل باختین. ترجمۀ داریوش کریمی. چاپ سوم. تهران: نشر مرکز.
حسینی کومله،  محسن. (1395). «بررسی و تحلیل گرافیک مطبوعاتی ایران در دوران قاجار با تأکید بر جریان مشروطه‌خواهی». کنفرانس بین‌المللی هنر و معماری و کاربردها.
شمیسا، سیروس. (1393). بیان. چاپ سوم، ویراست چهارم. تهران: نشر میترا.
طالبوف، عبدالرحیم. (1394). کتاب احمد (یا مسائل‌الحیات). به کوشش فرامرز معتمد دزفولی. تهران: نشر شیرازه.
طالبوف، عبدالرحیم‌بن ابوطالب. (1394). مسالک‌المحسنین. چاپ دوم. تهران: انتشارات علمی و ‌فرهنگی.
فتوحی، محمود. (1390). سبک‌شناسی (نظریه‌ها، رویکردها و روش‌ها). تهران: انتشارات سخن.
قاضی‌مرادی، حسن. (1391). شوق گفت‌وگو و گستردگی فرهنگ تک‌گویی در میان ایرانیان. تهران: نشر دات.
لاری، مریم. (1396). «مطالعه تطبیقی لگوتایپپ‌های مصور مطبوعاتی و نشانه‌های فرهنگی در شعر دورۀ مشروطه». دوره7، 14، 82-71.
نیستانی، محمدرضا. (1394). اصول و مبانی دیالوگ (روش شناخت و آموزش). چاپ دوم، تهران: یار مانا و آموخته.
هاشمی، نجمه. (1390). نقد جامعه در آثار داستان‌نویسان صدر مشروطه. تهران: نشر جامعه‌شناسان.
یوسفی، غلامحسین. (1357). دیداری با اهل قلم (دربارۀ بیست کتاب نثر فارسی). جلد دوم، مشهد: انتشارات دانشگاه فردوسی.